IV SA/Wa 1936/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Małgorzata Leśniewska - po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze sprzeciwu B. K. i M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji ustalającej lokalizację inwestycji celu publicznego postanawia: odmówić przyznania B. K. prawa pomocy w żądanym zakresie. B. K. (dalej też wnioskodawca) i M. A. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. Wspomnianą decyzją organ odwoławczy uchylił decyzję Burmistrza [...] odmawiającą wydania decyzji ustalającej lokalizację inwestycji celu publicznego i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W terminie do uiszczenia wpisu sądowego od sprzeciwu w kwocie 500 zł, B. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Miesięczny dochód netto wnioskodawcy wynosi 4700 zł (umowa o pracę), zaś jego żony 1500 zł (umowa zlecenia). Wnioskodawca posiada dom o wielkości 232m2 oraz działkę rekreacyjną o powierzchni 998m2. Wartość szacunkowa domu została określona na kwotę 800 tysięcy złotych, zaś działki rekreacyjnej na kwotę 20 000 zł. Wnioskodawca ponadto posiada samochód osobowy marki [...], rok produkcji 2008. Jako zobowiązania i stałe wydatki, B. K. wymienił ratę kredytu (kredyt hipoteczny o wartości 300 000 zł), koszty utrzymania i opłaty za media, określając ich wysokość na kwotę 1500 zł miesięcznie. W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (pkt 2). Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sąd Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, iż z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z 1 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OZ 770/17 oraz postanowienie z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt II GZ 242/17), zaś z użycia w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 713/09). Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. W postanowieniu z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt II OZ 423/14 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (podobnie NSA w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2013 r., II FZ 237/13). Oceniając zaś wystąpienie przesłanek przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko uzyskiwane dochody wnioskodawcy czy też osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie ale również posiadany majątek. Podstawową zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu. W myśl art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wobec powyższego strona, z której inicjatywy prowadzone jest postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tego postępowania, wyjątkiem bowiem jest przerzucanie tego obowiązku na Skarb Państwa (postanowienie NSA z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 150/14). Wysokość wpisu solidarnego w niniejszej sprawie została określona w zarządzeniu Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 7 sierpnia 2017 r. na kwotę 500 zł stosownie do § 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). Inne opłaty sądowe, do których wnioskodawca może być wezwany w niniejszej sprawie to w przypadku oddalenia sprzeciwu opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł zgodnie z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2192) za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia, w przypadku zaś wniesienia skargi kasacyjnej wpis od skargi kasacyjnej zgodnie z § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyniesie połowę wpisu od sprzeciwu, ewentualnie wpis od zażalenia w wysokości 100 zł (jednakże na obecnym etapie postępowania skarżący nie składał wniosków, które Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznałby wydając zaskarżalne postanowienie). Wymienione kwoty poza wpisem od sprzeciwu są więc kwotami hipotetycznymi (obowiązek ich uiszczenia może nie powstać, gdy skarżący nie zdecyduje się na wniesienie środków odwoławczych). B. K., jak wynika z akt sądowych, wykonuje zawód lekarza, jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, jego miesięczny dochód netto wynosi 4700 zł, zaś jego żona z tytułu umowy zlecenia otrzymuje 1500 zł netto miesięcznie. Łączny dochód czteroosobowej rodziny wynosi 6200 zł netto miesięcznie, co daje 1550 zł na osobę. W ocenie referendarza sądowego, już powyższe zestawienie stałych miesięcznych dochodów, wyklucza uznanie skarżącego za osobę znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej, takiej która zaspakaja jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Jak zostało wcześniej wskazane oceniając ziszczenie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a należy brać pod uwagę nie tylko uzyskiwane dochody ale również stan majątkowy wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie. Z oświadczenia B. K. wynika, iż posiada on dom o wielkości 232m2, o szacunkowej wartości 800 tysięcy zł; działkę rekreacyjną o powierzchni 998m2, o szacunkowej wartości 20 000 zł; jak również samochód osobowy [...], rok produkcji 2008 r. Zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca określił na kwotę ok. 1500 zł miesięcznie, co w żaden sposób nie równa się a tym bardziej nie przekracza uzyskiwanych dochodów. Odnosząc się do kredytu hipotecznego o wartości 300 000 zł i wynikającej z tego konieczności uiszczania rat, wskazać należy, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zalicza się wydatki na żywność, mieszkanie, odzież, środki czystości i niezbędne opłaty. Kredyt zaś zaciągnięty przez wnioskodawcę nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązków ponoszenia kosztów postępowania. Prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązania publicznoprawnymi. Natomiast skoro wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki na spłatę rat kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych oraz pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13). Wobec powyższego w ocenie referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. B. K. oraz jego żona osiągają stałe miesięczne dochody, rodzina ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe (dom o wielkości 232m2), wnioskodawca posiada ponadto działkę rekreacyjną, samochód osobowy a wskazane w rubryce 11 wniosku o przyznanie prawa pomocy zobowiązania i stałe wydatki są dużo niższe niż osiągane dochody. Podkreślenia wymaga, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, przyznając prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku prywatnych podmiotów. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji postanowienia.