IV SA/Wa 455/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rząsa, , po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprzeciwu [...] Sp. j. z siedzibą w G. na postanowienie 21 września 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. j. z siedzibą w G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie [...] sp. j. z siedzibą w G. (dalej również: "skarżąca", "Spółka", "strona" lub "wnioskodawczyni"), reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] grudnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 14 lutego 2017 r. skarżącą wezwano do uiszczania wpisu od skargi w kwocie 6.502 zł. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 1 marca 2017 r. Spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskodawczyni zadeklarowała, że w ubiegłym roku obrotowym osiągnęła zysk w wysokości 208.309,64 zł. Podała, że wartość należących do niej środków trwałych wynosi 1.622.730,44 zł, a kwota środków zdeponowanych na rachunku bankowym 1.081,17 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca stwierdziła, że została zawiązana w celu budowy centrum handlowego, jednakże w związku ze zmianą przebiegu planowanej drogi ekspresowej, w 2016 roku 70 % należących do Spółki nieruchomości zostało wywłaszczonych, co doprowadziło do zablokowania planowanej przez nią inwestycji i wycofania się zagranicznych inwestorów. Od tamtej pory skarżąca w istocie nie ma żadnych przychodów, poza wypłatami części odszkodowań. Jak oświadczyła wnioskodawczyni, odszkodowania zwracane są inwestorom, którzy sfinansowali zakup wywłaszczonych nieruchomości. Do wniosku strona dołączyła potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię sprawozdania finansowego za 2016 rok, oświadczenie z dnia 12 stycznia 2017 r. o rachunku bankowym dla celów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz wyciąg z tego rachunku za okres od 1 do 12 stycznia 2017 r. Pismem z 2 sierpnia 2017 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do nadesłania: a. wyciągów z rachunków bankowych Spółki, obejmujących okres ostatnich sześciu miesięcy, w tym z rachunku, na który wpłacane są odszkodowania za nieruchomości; b. odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego Spółki oraz wszystkich zgłoszeń aktualizacyjnych złożonych do właściwego naczelnika urzędu skarbowego zgodnie z art. 5 i art. 9 ustawy z dnia 3 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników; c. pełnego rocznego sprawozdania finansowego Spółki za 2015 rok; d. zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (Spółki) za ostatnie dwa lata podatkowe; e. dokumentu wskazującego wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) z tytułu prowadzenia przez Spółkę działalności gospodarczej w pierwszym półroczu bieżącego roku; f. wykazu środków trwałych Spółki. W odpowiedzi, przy piśmie z 14 sierpnia 2017 r., strona złożyła do akt sprawy: 1. kopie trzech zgłoszeń aktualizacyjnych złożonych do Pierwszego Urzędu Skarbowego w G.; 2. kpię wniosku o nadanie Numeru Identyfikacji Podatkowej oraz zaświadczenia o nadaniu go Spółce; 3. kopie uchwały wspólników z dnia 30 kwietnia 2017 r. oraz pisma z dnia 30 kwietnia 2017 r. do Sądu Rejonowego [...] w G. wskazujących, że Spółka nie osiągnęła za 2016 rok przychodu ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych w wysokości stanowiącej równowartość 1.200.000 euro; 4. kopie zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w latach podatkowych 2015 i 2016; 5. kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za pierwsze półrocze bieżącego roku; 6. kopię wniosku o zamianę wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym w zakresie wzmiankowanej uchwały wspólników z dnia 30 kwietnia 2017 r. Postanowieniem z 21 września 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono między innymi, że w wezwaniu z dnia 2 sierpnia 2017 r. Spółkę, reprezentowaną przez radcę prawnego, zobowiązano (lit. a wezwania) do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, obejmujących okres ostatnich sześciu miesięcy. Złożone do akt sprawy przy piśmie z dnia 14 sierpnia 2017 r. wyciągi z rachunku bankowego skarżącej w banku [...] o nr [...] obejmują natomiast tylko dwa okresy miesięczne: od 1 grudnia do 31 grudnia 2016 r. i od 1 stycznia do 31 stycznia 2017 r. Nie było zatem możliwości dokonania pełnej i jednoznacznej oceny możliwości płatniczych Spółki. Nie wiadomo bowiem, jakie środki i na podstawie jakich tytułów wpłynęły na wskazany rachunek bankowy po 31 stycznia bieżącego roku, a jakie zostały z niego wypłacone. Z oświadczenia Spółki wynika, że wypłacane jej odszkodowania (z zaskarżonej decyzji: 2.826.752,25 zł) stanowią aktualnie jej jedyny przychód, przy czym zwracane mają być inwestorom, którzy sfinansowali zakup wywłaszczonych nieruchomości. Na podstawie wyciągów z rzeczonego rachunku, które strona nadesłała (od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2017 r.), można zaś stwierdzić, że w grudniu ubiegłego roku tytułem odszkodowań przekazano na ten rachunek ponad 8.400.000 zł. W sumie ponad 8.370.000 zł zostało natomiast z niego przekazane tytułem "zasilenia" na rachunki bankowe wspólników skarżącej. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazano, że z informacji ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, iż skarżąca ma dwóch wspólników (W. O. i B. O.). Jak z kolei wynika z wyciągu z rachunku bankowego Spółki w banku [...] o nr [...], jeden ze wspólników (W. O.) wpłacił na ten rachunek (tytułem zasilenia konta/rachunku) w dniu 19 stycznia bieżącego roku kwotę 95.000 zł oraz 27 lutego 2017 r. kwotę 1.521.000 zł. Uwzględniając wskazane kwoty przelewów (zasileń) oraz podaną wyżej sumę przelewów dokonanych na rachunki bankowe W. O. i B. O. z rachunku bankowego Spółki o nr [...] nie ma podstaw, by wykluczyć przekazanie skarżącej przez jej wspólników, którzy mocą art. 22 § 2 ustawy z dnia z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. 2016 r., poz. 1578 ze zm.), odpowiadają za zobowiązania Spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze Spółką, środków niezbędnych do uiszczenia tak wpisu od skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 5 grudnia 2016 r., jak i innych opłat sądowych w przedmiotowej sprawie. W świetle powyższego, referendarz stwierdził, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie ma więc podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym w ustawowym terminie sprzeciwie na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej wskazał, że zarzuca zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w skutek nieuzasadnionego uznania, że skarżąca posiada wystarczające środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 z późn. zm. dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07; postanowienie NSA z12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FZ 162/17, CBOISA). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, CBOISA). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12, CBOISA). Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżąca, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinna wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przedstawiając, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając postanowienie z 21 września 2017 r. prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że w ubiegłym roku obrotowym osiągnęła zysk w wysokości 208.309,64 zł. Podała, że wartość należących do niej środków trwałych wynosi 1.622.730,44 zł, a kwota środków zdeponowanych na rachunku bankowym 1.081,17 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca stwierdziła, że została zawiązana w celu budowy centrum handlowego, jednakże w związku ze zmianą przebiegu planowanej drogi ekspresowej, w 2016 roku 70 % należących do Spółki nieruchomości zostało wywłaszczonych, co doprowadziło do zablokowania planowanej przez nią inwestycji i wycofania się zagranicznych inwestorów. Od tamtej pory skarżąca w istocie nie ma żadnych przychodów, poza wypłatami części odszkodowań. Jak oświadczyła wnioskodawczyni, odszkodowania zwracane są inwestorom, którzy sfinansowali zakup wywłaszczonych nieruchomości. Ponadto złożyła do akt sprawy wyciągi z rachunku bankowego Spółki w banku [...] o nr [...] za okres od 11 stycznia 2017 r. do 11 sierpnia 2017 ., oraz wyciągi z rachunku bankowego skarżącej w banku [...] o nr [...] obejmujące tylko dwa okresy miesięczne: od 1 grudnia do 31 grudnia 2016 r. i od 1 stycznia do 31 stycznia 2017 r. Z przedstawionych wyciągów z rachunku o nr [...] wynika między innymi, że jeden ze wspólników (W. O.) wpłacił na ten rachunek (tytułem zasilenia konta/rachunku) w dniu 19 stycznia bieżącego roku kwotę 95.000 zł oraz w dniu 27 lutego 2017 r. kwotę 1.521.000 zł. W pierwszej kolejności, mając na uwadze oświadczenie skarżącej, iż od chwili wywłaszczenia, nie ma właściwie innych dochodów poza wypłatami odszkodowań, Sąd stwierdza, że Spółka nadal pozostaje przedsiębiorcą, który powinien podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Brak aktywności w zakresie uzyskiwania przychodów oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Wyjaśnić należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I FZ 459/14, CBOSA). Analogiczne stanowisko wyraził również NSA w postanowieniu z 21 marca 2006 r. sygn. akt II FZ 196/06 (CBOSA). Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. NSA w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13 (CBOSA) stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, CBOSA). Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania i stwierdza, że spółka w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Planując bądź występując na drogę sądową powinna się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 191/11, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie skarżąca miała możliwość przedstawienia dokumentacji dającej pełen obraz sytuacji finansowej, jednak tego nie uczyniła. Złożone w sprawie oświadczenia i nadesłane dokumenty nie dają pełnego odzwierciedlenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej, która pomimo wezwania referendarza sądowego z 19 lipca 2017 r. nie nadesłała wszystkich żądanych wyciągów z rachunku bankowego w banku [...] o nr [...]. Skarżąca nie wykazała też, że podjęła wszelkie niezbędne działania aby zdobyć fundusze na zapłacenie wpisu. Sąd zauważa, że istnieje m.in. możliwość pozyskania przez Spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. 2017, poz. 1577 ze zm., zwanej dalej "K.s.h"). Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Wartym podkreślenia jest, że jak wynika z akt sprawy, oraz co zauważył już referendarz sądowy w postanowieniu z 21 września 2017 r. W. O. wpłacił na rachunek spółki o nr [...] (tytułem zasilenia konta/rachunku) w dniu 19 stycznia 2017 r. kwotę 95.000 zł oraz w dniu 27 lutego 2017 r. kwotę 1.521.000 zł. W ocenie Sądu, dopłata taka może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Sąd w związku z tym stwierdza, że nieskorzystanie przez Skarżącą ze stworzonej przez Sąd możliwości, stosownie do art. 255 p.p.s.a., do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych powoduje, iż materiał, którym dysponuje Sąd, w dalszym ciągu pozostawał niekompletny, a wątpliwości, co do oświadczeń skarżącej nie zostały wyjaśnione. Subiektywne przekonanie skarżącej o zasadności jej wniosku, przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje, iż wniosku nie można uwzględnić (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2009 r. sygn. akt I FZ 385/09, CBOSA). Inaczej mówiąc skoro przepis art. 246 P.p.s.a. przenosi na Skarżącą obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki przyznania jej prawa pomocy, a skarżąca z obowiązku tego się nie wywiązała, pomoc nie może zostać udzielona. Referendarz sądowy miał bowiem do dyspozycji niepełne informacje dotyczącego stanu majątkowego skarżącej i oświadczenia skarżącej. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Na marginesie zauważyć należy, że znając treść postanowienia z 21 września 2017 r. i zawartą w nim ocenę nadesłanego materiału dowodowego dotyczącego sytuacji majątkowej Spółki, skarżąca w sprzeciwie z 13 października 2017 r. nie przedstawiła żadnych argumentów i dokumentów, które uzupełniłyby jej dokumentację dotyczącą majątku. Wskazała przy tym, że w postanowieniu z 21 września 2017 r. referendarz sądowy uznał, że skarżąca posiada wystarczające środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania w całości. Sąd stwierdza jednakże, że z treści postanowienia z 21 września 2017 r. jednoznacznie wynika, iż skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, nie zaś, że posiada wystarczające środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania w całości. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 2 p.p.s.a., bowiem skarżąca nie wykazała, jak wymaga tego art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., iż że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tylko zaś w przypadku wykazania, że skarżąca nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania możliwe jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.