IV SA/Wa 72/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat, , po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. H. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 72/16, odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. W., M. W., M. H., S. H., W. E. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2016 r. M. H. (dalej zwany "skarżącym") wraz ze skargą na postanowienie Głównego Geodety Kraju z [...] listopada 2015 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką dzieci. Ich miesięczny dochód netto wynosi 2.715 zł, na który składa się dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego w wysokości 700 zł oraz wynagrodzenie żony - 1.600 zł oraz zasiłek rodzinny 415 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o pow. 186 m2, grunty rolne o pow. 10,42 ha, grunty leśne – 1,78 ha, budynki gospodarcze, sprzęt rolniczy (dwa ciągniki, siewnik), dwa samochody osobowe. Skarżąc oświadczył, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą ok. 2000 zł, natomiast wydatki związane z prowadzenie gospodarstwa rolnego ok. 658 zł. Wskazał również, iż posiada kredyt do spłaty, a na rachunku bankowym zgromadził środki pieniężne w wysokości 5.000 zł. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na posiadany majątek. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych, w sytuacji gdy są one niezbędne do należytego utrzymania całej rodziny, - naruszenie art. 246 § 1 P.p.s.a. przez jego błędną interpretację i zastosowanie polegające na przyjęciu, iż nie zachodzą okoliczności uzasadniające zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego zaskarżone postanowienie pomija fakt, iż jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, które stanowi główne źródło utrzymania, co determinuje wydatki na jego utrzymanie i odnawianie środków produkcji. Skarżący wskazał, że gromadzone oszczędności w całości są przeznaczane na potrzeby gospodarstwa. Ponadto wyjaśnił, że wynagrodzenie żony przeznaczane jest na bieżące opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 245 § 1 i 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Z wniosku przedstawionego przez skarżącego wynika, że utrzymują się on wraz z rodziną z dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego w wysokości 700 zł, wynagrodzenia żony wynoszącego 1.600 zł oraz zasiłku rodzinnego w kwocie 415 zł. Majątek skarżącego obejmuje dom o pow. 186 m2, grunty rolne o pow. 10,42 ha, grunty leśne – 1,78 ha oraz budynki, maszyny i urządzenia rolnicze. Ponadto oświadczenie złożone przez skarżącego wskazuje, iż zgromadził oszczędności w wysokości 5.000 zł, jak również posiada wierzytelności. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skarżąc nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przy ocenie czy sytuacja finansowa strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również jej stan majątkowy. W niniejszym przypadku zauważenia wymaga, iż skarżący oprócz stałego dochodu posiada oszczędności, które umożliwiają pokrycie kosztów postępowania sądowego. Bez wpływu na powyższe stanowisko pozostają okoliczności wskazane w sprzeciwie dotyczące celów, na jakie skarżący przeznaczył, bądź mają zamiar przeznaczyć zgromadzone przez siebie oszczędności. Wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa mają charakter prywatnoprawny i nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty postępowania. Koszty postępowania należy bowiem traktować, jako bieżące wydatki w budżecie, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 września 2015 r., sygn. akt II OZ 776/15). Należy podkreślić, że treść przepisów P.p.s.a., pozwala na przyznanie prawa pomocy wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nadesłane do Sądu dokumenty oraz złożone oświadczenia, nie potwierdzają, aby tego rodzaju szczególna sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Nadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na to, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12 i z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11 oraz z 9 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 740/15). Z powyższego wynika, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Wskazać również należy, że złej sytuacji majątkowej nie może potwierdzać konieczność spłaty kredytów. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (zob. np. postanowienia NSA z 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 387/15 i z 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 164/16). Zobowiązania prywatne nie mogą być bowiem uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienia NSA z 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; z 18 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 971/09). W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 P.p.s.a., bowiem skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.