IV SAB/Wa 113/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Groński Sędziowie sędzia WSA Beata Sobocha (spr.) sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 8 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. K. i S. S. o wyłączenie sędzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszki Wójcik od rozpoznania sprawy w sprawie ze skargi L. K. i S. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania odwoławczego przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju postanawia: oddalić wniosek. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 3 października 2014 r. skarżący L. K. i S. S. zgłosili do protokołu rozprawy wniosek o wyłączenie od rozpoznawania sprawy sędzi Agnieszki Wójcik, która orzekała w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 270/14 ze skargi na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sędzia jest wyłączony od udziału w sprawie z mocy samej ustawy w sprawach określonych w art. 18 § 1 - 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). Niezależnie od przyczyn wymienionych w powołanym wyżej przepisie, stosownie do treści art. 19 tej ustawy, sąd wyłącza sędziego na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Zgodnie z art. 20 § 1 powołanej ustawy wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Z treści powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że ustawodawca wyróżnia dwie grupy przyczyn wyłączenia sędziego od udziału w sprawie. Pierwsza grupa, to tzw. bezwzględne przyczyny wyłączenia, przesądzające o tym, że sędzia jest wyłączony od orzekania w sprawie, na której tle przyczyny te się ujawniły. Katalog tych przesłanek sformułowany jest w sposób enumeratywny, a wyłączenie sędziego następuje z mocy samego prawa, bez udziału sądu w formie orzeczenia o wyłączeniu. Wobec tego, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 18 powyższej ustawy następuje ex lege, to o zaistnieniu bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego nie może rozstrzygać postanowienie sądu rozpoznającego wniosek o wyłączenie. Niedopuszczalne jest bowiem, aby orzeczenie sądu rozstrzygało, czy skutek ziszczenia się przesłanki z art. 18 powołanej ustawy w postaci wyłączenia sędziego z mocy prawa zaistniał, czy nie. Mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności należy wskazać, że wprawdzie skarżący nie powołali żadnego przepisu ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na podstawie którego wnioskują o wyłączenie sędziego, jednak z uwagi na podnoszoną okoliczność orzekania przez sędzię Agnieszkę Wójcik w sprawie IV SA/Wa 270/14, w której skarżącymi są L. K. i S. S., zarzut ten może być badany pod kątem ewentualnego spełnienia przesłanki wyłączenia sędziego wymienionej w art. 18 § 1 pkt 6a powołanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Celem tego przepisu jest wyłączenie możliwości orzekania przez sędziego dwukrotnie w tej samej sprawie pod względem merytorycznym, a więc dokonywania przez sędziego dwukrotnie merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji albo postanowienia wydanych najpierw w trybie zwykłym postępowania administracyjnego, a następnie rozpatrywania skargi na decyzję czy postanowienie wydane w postępowaniu nadzwyczajnym, dotyczące wznowienia, stwierdzenia nieważności, zmiany bądź uchylenia rozstrzygnięć już wcześniej będących przedmiotem oceny sądu administracyjnego dokonywanej przez tego sędziego. Dla ustalenia zakresu wyłączenia kluczowym jest ustalenie zakresu pojęcia "sprawy", o której mowa w analizowanym przepisie art. 18 § 1 pkt 6a omawianej ustawy. Należy przyjąć, że w art. 18 § 1 pkt 6a powołanej ustawy ustawodawca odsyła do sprawy w jej znaczeniu materialnoprawnym i jej tożsamość wyznaczają elementy wyznaczające tożsamość skonkretyzowanego w decyzji administracyjnej albo postanowieniu stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów, identyczność przedmiotu tego stosunku oraz identyczność obu jego podstaw – faktycznej i prawnej. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w tej sprawie. W przepisie art. 18 § 1 pkt 6a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mowa jest o wyłączeniu sędziego z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących "skargi na decyzję albo postanowienie". Wyłączenie to nie dotyczy więc orzekania w sprawach skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, jak również nie dotyczy orzekania w sprawach skargi o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 154 § 1 powołanej ustawy za niewykonanie wyroku sądu. Nie można więc zgodzić się z zarzutem skarżących, że w przedmiotowej sprawie orzeka sędzia wyłączony z mocy ustawy na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a ustawy, gdyż zasiadał on w składzie orzekającym, który wydał wyrok w dniu 17 września 2014 r. w sprawie IV SA/Wa 270/14 zakończonej oddaleniem skargi. Sprawa IV SA/Wa 270/14 dotyczyła decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] wydanej po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków lokalizacji dla inwestycji polegającej na rozbudowie drogi krajowej. Natomiast rozpoznawana sprawa – zainicjowana skargą wniesioną w dniu 19 kwietnia 2014 r. – dotyczy przewlekłego prowadzenia postępowania przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju (dawniej: Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej) w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od powyższej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] ustalającej warunki lokalizacji dla inwestycji polegającej na rozbudowie drogi krajowej. Sprawy te, choć ze sobą powiązane, mają inny przedmiot, gdyż w pierwszej z nich (IV SA/Wa 270/14) Sąd dokonywał oceny zgodności z prawem decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2013 r., a w drugiej (IV SAB/Wa 113/14) przedmiotem oceny Sądu jest sprawność i terminowość postępowania odwoławczego prowadzonego przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w rozpatrzeniu odwołania od wyżej wskazanej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. W niniejszej sprawie nie zachodzi więc tożsamość spraw pomiędzy postępowaniem prowadzonym w tej sprawie, objętym niniejszą skargą, a postępowaniem prowadzonym pod sygn. akt IV SA/Wa 270/14. Nie można zatem uznać, że w tej sytuacji procesowej sędzia Agnieszka Wójcik, która orzekała w sprawie IV SA/Wa 270/14 jest wyłączona z mocy ustawy od orzekania w tej sprawie. Rozstrzygnięcie sprawy przez sędziego, który wcześniej brał udział w wydaniu wyroku z dnia 17 września 2014 r. nie oznacza zatem, że zachodziła przesłanka wyłączenia sędziego z urzędu, o której mowa w powołanym przepisie art. 18 § 1 pkt 6a. Sam fakt, że sędzia, wyłączenia którego domagają się skarżący, był sprawozdawcą w innej sprawie prowadzonej z ich udziałem, nie oznacza, że już z tej tylko przyczyny podlega wyłączeniu (por. np. postanowienia NSA: z dnia 19 czerwca 2012 r., II OZ 483/12 i z dnia 15 kwietnia 2008 r., II OSK 392/08 – dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces nieobiektywnie, czy też stronniczo. Również nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego, jeżeli jedynym uzasadnieniem tego żądania jest udział sędziego w podjęciu orzeczenia, którego wnioskodawcy nie akceptują (postanowienie NSA z dnia 14 czerwca 2012 r., II OZ 496/12, dostępne na wskazanej powyżej stronie internetowej). Z samego faktu, że sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, brał udział w innej sprawie z udziałem skarżących i orzekł odmiennie niż oczekiwali tego skarżący, nie można wywodzić uzasadnienia dla wniosku o wyłączenie sędziego. Niezadowolenie skarżących z wydanego przez sędziego, objętego wnioskiem, orzeczenia w innej sprawie zainicjowanej ich skargą, nie stanowi przesłanki wyłączenia tego sędziego. Niedopuszczalne jest żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, że kwestionowana jest zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego objętego wnioskiem, bowiem rozstrzygnięcie to może być kwestionowane jedynie w drodze właściwych środków zaskarżenia, przysługujących stronie postępowania (zob. postanowienia NSA: z dnia 21 września 2012 r., II OZ 608/12; z dnia 27 września 2012 r., II OZ 816/12 i z dnia 15 stycznia 2014 r., I OZ 1248/13 – wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tytułem wyjaśnienia wskazać należy, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy. Instytucja ta nie może być jednak traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08 oraz z dnia 8 maja 2009 r., II FZ 128/09 – dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia. Subiektywny pogląd strony, co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2009 r., I OZ 607/09, dostępne na wskazanej wyżej stronie internetowej). Poza wypadkami wyłączenia sędziego z mocy samego prawa – art.18 § 1 powołanej ustawy – wyłączenie sędziego następuje na jego żądanie lub wniosek strony wówczas, jeżeli między sędzią a jedną ze stron istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie – art.19 powołanej ustawy. Zgodnie z treścią art. 22 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Sędzia, którego wniosek w niniejszej sprawie dotyczy, złożyła wymagane oświadczenie wskazując, że nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności tego sędziego. Wobec stanowiska, jakie zaprezentował Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71 (OSN 1972, poz. 55), że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (zob. też postanowienie NSA z dnia 6 maja 2011 r. I OZ 314/11. Lex nr 795303) oraz tego, że skarżący nie wskazali, ani też nie uprawdopodobnili żadnych okoliczności, które uzasadniałyby ich wniosek, to brak jest podstaw do wyłączenia sędziego, bowiem podniesione przez stronę argumenty ani nie wypełniają dyspozycji przepisu art.18 omawianej ustawy, co skutkowałoby wyłączeniem sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy, ani nie stanowią przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego stosownie do treści art. 19 powołanej ustawy. Zatem w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 18 § 1 - 3 i art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również wnioskodawcy nie uprawdopodobnili przyczyn wyłączenia, o których mowa w art. 20 § 1 tej ustawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.