II OZ 483/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. B. – K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] marca 2012 r., sygn. akt II SO/Lu 1/12 o oddaleniu wniosku R. B. – K. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w sprawie oznaczonej sygn. akt II SA/Rz 492/11 w sprawie ze skargi R. B. – K. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia [...] marca 2010r., sygn. akt II SA/Rz 224/09 oddalającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] stycznia 2009r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r., sygn. akt II SO/Lu 1/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 22 § 2 i 3 w związku z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm,) – dalej p.p.s.a. - oddalił wniosek R. B. – K. o wyłączenie sędziów w zakresie dotyczącym sędziów NSA - J. S., S. Ś., M. W., J. S., M. S. – K., sędziów WSA – K. J., M. J., E. P., G. P., T. S., M. N., K. W. oraz sędziego delegowanego SO – J. S., a w zakresie dotyczącym sędziów WSA – Z. C., R. S., J. Z. i B. S. – P. umorzył postępowanie. W uzasadnieniu Sąd podał, iż w sprawie toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie oznaczonej sygn. akt II SA/Rz 829/10 o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia [...] marca 2010r., sygn. akt II SA/Rz 224/09 oddalającym skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] stycznia 2009r., nr [...] dotyczącą umorzenia postępowania w sprawie uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy – skarżąca R. B. – K. złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie sędzi tegoż Sądu – M. P., wskazując, że brała ona udział w wydawaniu wyroku w poprzedniej sprawie. Postanowieniem z dnia [...] października 2011r., sygn. akt II SA/Rz 492/11 Sąd odmówił uwzględnienia wniosku, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011r., sygn. akt II OZ 1311/11 oddalił zażalenie skarżącej (reprezentowanej przez ojca – S. B.) na to postanowienie – Sąd wskazał jednocześnie w uzasadnieniu na konieczność rozpoznania wniosku skarżącej zawartego w zażaleniu do NSA o wyłączenie "wszystkich sędziów WSA w Rzeszowie z uwagi na to, że sędziowie orzekali w innych sprawach z udziałem skarżącej i ma ona wątpliwości co do ich bezstronności". Wobec powyższego, sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie: M. P., J. S., S. Ś., M. W., J. S., M. S. – K., K. J., M. J., E. P., G. P., T. S., M. N., K. W. oraz sędzia delegowany SO – J. S. złożyli pisemne oświadczenia, z których wynika, iż nie zachodzą po ich stronie przyczyny wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy II SA/Rz 492/11, wymienione w art. 18 i 19 p.p.s.a. Oświadczenia takiego nie złożyli: sędzia WSA B. S. – P., gdyż od dnia 17 października 2011r. do dnia 30 kwietnia 2012r. jest delegowana do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz sędziowie WSA – Z. C., R. S. i J. Z., którzy podlegają wyłączeniu od rozpoznania sprawy na podstawie art. 18 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postanowieniem z dnia [...] marca 2012r., sygn. akt II OW 31/12 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przytoczył treść art. 19 p.p.s.a. zgodnie z którym Sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Sąd wyjaśnił, iż wskazane przez skarżącą R. B. – K. okoliczności nie wywołują wątpliwości, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Sąd podkreślił, że skarżąca bardzo ogólnie uzasadniła swój wniosek podkreślając, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie toczy się w istocie tylko "jedna jej sprawa o zabudowę działki [...] przez L. J. i budowę zjazdu przez działkę skarżącej", choć została zarejestrowana pod kilkoma sygnaturami – II SA/Rz 18/10, II SAB/Rz 17/10, II SA/Rz 753/09, II SA/Rz 911/10, II SA/Rz 398/09, II SA/Rz 737/09, II SA/Rz 830/10 i była przez to rozpoznawana przez różnych sędziów tego Sądu. W przekonaniu skarżącej - skoro sędziowie ci zajmowali się już jej "sprawą", to obecnie powinni zostać wyłączeni od orzekania w niniejszej sprawie. Sąd oceniając stanowisko skarżącej zwrócił uwagę, że wbrew przekonaniu skarżącej, sprawy na które wskazuje, były odrębnymi sprawami, dotyczyły różnych orzeczeń (decyzji, postanowień), wydawanych przez różne organy administracyjne, a więc ich przedmiot także był różny np. w sprawie II SA/Rz 911/10 dotyczył nakazu rozbiórki obiektu budowlanego, w sprawie II SA/Rz 737/09 – uzgodnienia w zakresie gruntów rolnych, w sprawie II SA/Rz 753/09 – uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy. Sąd podał, że nie można było przyjąć, iż stanowiły one "jedną sprawę", nawet jeśli – jak podnosi skarżąca – faktycznie wiązały się w jakimś stopniu z działką skarżącej. W tej sytuacji okoliczność, iż sędziowie, których wyłączenia domagała się skarżąca, byli sprawozdawcami w innych sprawach z jej udziałem, nie stanowiło wystarczającej przesłanki uzasadniającej ich wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podkreślił, iż zarzuty zawarte we wniosku o wyłączenie sędziów zgłoszone przez skarżącą nie mogły więc zostać przez Sąd uznane za trafne, zwłaszcza iż sędziowie oświadczyli, że nie istnieją w sprawie okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Wyjaśnił, że wniosek o wyłączenie sędziego (sędziów) może być uwzględniony tylko wówczas, gdy okoliczności wskazywane jako mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie, są realne i obiektywne. Skoro jednak sformułowane przez skarżącą zarzuty nie znalazły potwierdzenia w konkretnych okolicznościach świadczących o stronniczości sędziów orzekających w sprawie, wniosek skarżącej nie mógł być uwzględniony i podlegał oddaleniu. Jednocześnie Sąd podał, iż w odniesieniu do trzech sędziów WSA – Z. C., R. S. i J. Z., z uwagi na to, że orzekali oni w sprawie, której wznowienia domagała się skarżąca tj. w sprawie II SA/Rz 224/09 – podlegają oni wyłączeniu od orzekania w niniejszej sprawie z mocy samej ustawy (art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.), co zostało potwierdzone w zarządzeniu przewodniczącego wydziału z dnia 13 lutego 2012r. w takiej sytuacji wniosek o ich wyłączenie był zbędny, dlatego w tym zakresie postępowanie umorzono. Ponadto Sąd podał, że umorzeniu podlegało również postępowanie w zakresie wniosku o wyłączeniu sędzi WSA B. S. – P., gdyż sędzia ta od dnia 17 października 2011 r. do dnia 30 kwietnia 2012 r. jest delegowana do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym /zarządzenie przewodniczącego wydziału z dnia 13 lutego 2012 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie R. B. – K., reprezentowana przez pełnomocnika – ojca S. B., wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu skarżąca podała, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w złej wierze w oparciu o fałszerstwa i poświadczoną nieprawdę, a zatem wymaga kasacji z urzędu przez Prokuratora Generalnego. Skarżąca przedstawiła stan faktyczny sprawy. Zdaniem R. B. – K. zasada bezstronności winna być zrealizowana przez przeniesienie sprawy poza województwo podkarpackie. Sprawa dotyczy Starostwa, Wojewody i Marszałka Województwa i dlatego nie powinna być prowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Oznacza to, że o wniosku o wyłączenie sędziego można mówić wówczas, gdy odnosi się on do określonych sędziów i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione. Celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Bezstronność sądu jest też elementem prawa do przeprowadzenia rzetelnego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 14 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych. Także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na temat bezstronności sędziego w świetle art. 6 ust. 1 wyżej powołanej Konwencji wyraźnie wskazuje na konieczność unikania sytuacji stwarzających wątpliwości co do bezstronności sędziego. Naruszenie jednak tego przepisu w kontekście podejmowania przez tego samego sędziego czynności na różnych etapach określonego postępowania Europejski Trybunał rozpatruje kazuistycznie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09). Należy zasygnalizować, iż w szczególności nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 607/09). Nieuzasadniony jest również wniosek o wyłączenie sędziego na tej podstawie, że sędzia orzeka w różnych sprawach tych samych podmiotów (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 392/08). Ponadto sam fakt, że sędzia którego domaga się skarżący, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem, nie stanowi wystarczającej przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. Kwestie związane z brakiem przez sędziego udziału w wydaniu orzeczenia regulują przepisy art. 18 § 1 pkt 6 i 6 a p.p.s.a. Sędzia jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) oraz w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 pkt 6 a p.p.s.a.). Żadna z tych sytuacji nie zachodzi w niniejszej sprawie. Sprawa o sygnaturze akt IISO/Rz 18/10 dotyczy postępowania o wymierzenie grzywny Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie, podczas gdy sprawa, w której złożony został wniosek o wyłączenie sędziów (sygn. akt IISA/Rz 492/11) dotyczy wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Rz 224/09, którym to Sąd oddalił skargę R. B. – K. na decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy w zakresie ochrony gruntów rolnych. A zatem, przedmiot wskazanych wyżej spraw jest odmienny. Na ocenę przesłanek wyłączenia sędziów nie może mieć też wpływu sprawa o sygn. akt IISAB/Rz 17/10 ze skargi R. B. – K. na bezczynność Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Budowlanego w Rzeszowie w przedmiocie samowolnej budowy zjazdu z drogi powiatowej. Sprawa zaś o sygn. akt IISA/Rz 753/09 dotyczy wprawdzie uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy, ale z Dyrektorem Zarządu Dróg Powiatowych w Rzeszowie, podczas gdy sprawa – sygn. akt II SA 224/09 dotyczyła uzgodnienia ze Starostą Rzeszowskim. Także sprawa o sygn. akt IISA/Rz 911/10 dotyczy innego przedmiotu niż przedmiotowa sprawa, a mianowicie nakazu rozbiórki zjazdu z drogi powiatowej. W sprawie o sygn. akt II SA/Rz 398/09 R. B. – K. wniosła skargę na postanowienie SKO w Rzeszowie o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy. Sprawa ta nie dotyczyła uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy w zakresie ochrony gruntów rolnych, a nadto w tejże sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uwzględnił skargę R. B. – K. Kolejne sprawy o sygn. akt IISA/Rz 737/09 i II SA/Rz 830/10 dotyczą uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy w zakresie ochrony gruntów rolnych, tj. postanowienia Starosty Rzeszowskiego uzgadniającego projekt decyzji o warunkach zabudowy. Skargi w tych sprawach dotyczą postanowienia SKO w Rzeszowie z dnia [...] czerwca 2009 r., a więc postanowienia wydanego po postanowieniu z dnia [...] stycznia 2009 r., które było przedmiotem skargi w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 224/09. Nadto w sprawie o sygn. akt IISA/Rz 224/09 podlegała ocenie Sądu decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy, a nie orzeczenie organu co do istoty (tj. uzgadniające bądź odmawiające uzgodnienia decyzji). A zatem, w sprawie o sygn. akt IISA/Rz 224/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie kontrolował jedynie zasadność umorzenia tego postępowania, a nie przesłanki merytoryczne dotyczące takich uzgodnień. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajdują się oświadczenia sędziów, z których wynika, iż ze skarżącą nie łączy sędziów żaden stosunek osobisty, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności w prowadzeniu postępowania. Jeśli strona, zaprzecza prawdziwości tych oświadczeń, powinna wskazać okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziów. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziów. Przeświadczenie strony, iż sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie winni podlegać wyłączeniu w niniejszej sprawie, gdyż orzekali już we wcześniejszych sprawach jest błędne, albowiem chociaż skarżąca była stroną postępowania w tych sprawach, to jednak postępowania te dotyczą różnych orzeczeń (decyzje i postanowienia) (k. 267-269 akt WSA). Na powyższe zwrócił już uwagę Sąd pierwszej instancji. Skarżąca podnosi w zażaleniu te same przesłanki co we wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, tj. fakt orzekania przez sędziów w jej sprawie. Z powyższych względów, należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawidłowo postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. postanowił odmówił wyłączenia sędziów WSA w sprawie o sygn. akt SA/Rz 492/11. Tym samym zasadne jest rozstrzygnięcie Sądu zawarte w pierwszym punkcie oddalające wniosek o wyłączenie wskazanych sędziów. W sprawie nie istniały przesłanki do wyłączenia tych sędziów zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), jak na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Kwestia wyłączenia sędziego – M. P. była już ponadto prawomocnie osądzona. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2011 r. Sąd uznał, iż brak jest wymaganych przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi koniecznych przesłanek do wyłączenia sędziego M. P. od udziału w sprawie ze skargi R. B. – K. w przedmiocie wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 224/09 oddalającego skargę R. B. – K. na decyzję SKO z dnia [...] stycznia 2009 r. dotyczącą umorzenia postępowania w sprawie uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy. W powtórnie zgłoszonym wniosku o wyłączenie tego sędziego skarżąca podnosi te same przesłanki tj. fakt orzekania przez sędziego w innej sprawie z jego udziałem. Ze względu zatem na brak zgłoszenia innych przyczyn uzasadniających wyłączenie, należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawidłowo postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. postanowił odmówić wyłączenia również sędziego M. P. Trafne jest także rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim postanowienia WSA w Lublinie z dnia [...] marca 2012 r. Sąd pierwszej instancji zasadnie umorzył postępowanie w zakresie wniosku o wyłączenie sędziów WSA – Z. C., R. S., J. Z., B. S. – P. Sędziowie Z. C., R. S., J. Z. orzekali w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 224/09 – na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji – podając, iż w/w sędziowie wyłączeni są z mocy ustawy (art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.). Skoro sędziowie się wyłączyli z mocy ustawy to nie zachodzi potrzeba wyłączenia ich na wniosek strony. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.