V SA/Wa 105/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego. Postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego E.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, zwolnił skarżącego od wpisu sądowego od skargi oraz odmówił mu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia (...) listopada 2015 r. nr (...). Powyższe orzeczenie skarżący zaskarżył zażaleniem. W terminie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy. W (sporządzonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 3 listopada 2016 r.) kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący ponowił żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania. Korzysta z pomocy matki; mieszka u znajomych. Jest przewlekle chory i znajduje się pod stałą opieką specjalisty. Z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć żadnej pracy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, jak również nie osiąga dochodów. Do miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: opłaty za mieszkanie (energia elektryczna, gaz, woda, wywóz śmieci, podatek) – 300 zł, koszty zakupu środków czystości – 60 zł, koszty leczenia – 90 zł oraz wyżywienie – 600 zł. Jednocześnie zaznaczył, iż nie uiszcza kosztów utrzymania mieszkania z powodu braku środków. Skarżący wskazał też we wniosku, że utrzymuje się z prac dorywczych, ponieważ nie może podjąć stałej pracy z uwagi na stan zdrowia i przyjmowanie silnych leków. W ten sposób niekiedy jest w stanie zarobić nawet 700 zł w skali miesiąca. W piśmie z 3 listopada 2016 r. skarżący oświadczył, iż ze względu na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy załączył: - zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w G. z 12 września 2016 r. stwierdzające, iż skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od 18 kwietnia 2016 r. bez prawa do zasiłku, - zaświadczenie lekarskie z 26 września 2016 r. o stanie zdrowia skarżącego, - wydruk historii operacji na rachunku bankowym skarżącego za okres od 5 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r., na którym saldo końcowe dostępnych środków wynosiło 184,67 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należy mieć na uwadze, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej: NSA/: z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 oraz z dnia 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). W myśl ugruntowanego stanowiska judykatury, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienia NSA: z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08; z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt I GZ 44/07 i z dnia 7 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienia NSA: z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 117/09 i z dnia 15 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OZ 330/09). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 431/08). Przy modyfikacji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a., poza kwestiami dotyczącymi stricte sytuacji finansowej, należy mieć na względzie zmianę sytuacji procesowej strony postępowania. Zmiana ta może być przejawem nałożenia na stronę obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, bez którego wszczęcie postępowania kasacyjnego nie jest możliwe (por. postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt II FZ 196/09), czy też pojawienia się wynikającego z kolejnego etapu postępowania obowiązku strony poniesienia kolejnych kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 93/07). Oceniając niniejszy wniosek w świetle ww. kryteriów, stwierdzić należy, iż zaistniała podstawa do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnym postanowieniu z dnia 9 maja 2016 r. (w którym to orzeczeniu zwolniono skarżącego od wpisu sądowego od skargi oraz odmówiono mu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie). U podstaw tego pierwotnego orzeczenia legło ustalenie, że skarżący prowadził wspólne gospodarstwo domowe z matką, na której całkowitym utrzymaniu również pozostawał. Dlatego ocenie referendarza sądowego podlegała wówczas sytuacja majątkowa matki skarżącego. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia z 9 maja 2016 r., zarówno skarżący, jak i jego matka posiadali środki na rachunkach bankowych (w kwietniu 2016 r. łącznie ok. 1.500 zł), a podstawą utrzymania tej dwuosobowej rodziny było świadczenie emerytalne matki skarżącego w wysokości 1.788,87 zł. Skoro zatem skarżący obecnie nie mieszka z matką i nie pozostaje na jej utrzymaniu, zaś jej pomoc ma charakter sporadyczny, to przyjąć należało, iż w sprawie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych, prowadząca do uznania, że sytuacja materialna skarżącego uległa pogorszeniu w stosunku do oceny dokonywanej w ramach wcześniejszego postępowania o przyznanie prawa pomocy. Istotnym jest również, iż skarżący nie może już korzystać z zasobów pieniężnych zgromadzonych przez matkę, a z przedłożonego wyciągu z jego rachunku bankowego wynika, że w okresie od 5 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. suma wpływów zamknęła się w kwocie 762 zł (były to trzy przelewy od Ł. M. w wysokości: 100 zł, 312 zł i 350 zł). Nadto skarżący od 18 kwietnia 2016 r. figuruje w ewidencji osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Zatem porównując sytuację materialną skarżącego, będącą przedmiotem analizy w postępowaniu zainicjowanym poprzednim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z sytuacją oświadczoną w kolejnym - niniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy należy uznać, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.