V SA/Wa 107/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... listopada 2015 r. nr ... w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący wystąpił z zażaleniem na powyższe postanowienie, wnosząc jednocześnie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty za zażalenie oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z dnia 3 listopada 2016 r. – skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż nie osiąga dochodów. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż mieszka u znajomych, korzysta z pomocy matki, jest osobą chorą i znajduje się pod stałą opieką specjalisty. Dodatkowo podniósł, iż z uwagi na stan zdrowia i przyjmowanie silnych leków nie może podjąć żadnej pracy. Nadto wskazał, iż zatrudnia się "na czarno", w związku z czym "potrafi zarobić" około 700 zł miesięcznie, jednakże nie jest to dochód stały. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżący występował już w niniejszym postępowaniu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skoro zatem, wnioskodawca został już w sprawie zwolniony od kosztów sądowych – mocą przywołanego postanowienia z dnia 15 kwietnia 2016 r. – które nie zostało cofnięte ani zmienione, rozpoznanie niniejszego wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne. Zauważyć bowiem należy, iż skarżący nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, w tym występując ze skargą kasacyjną. Stosownie do przepisu art. 249a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej: "p.p.s.a."), jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 1 w zw. art. 249a p.p.a.s.a. orzeczono, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Rozpoznając wniosek w pozostałym zakresie należało mieć na uwadze, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7 listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Mając na uwadze okoliczność, iż rozpoznawany wniosek został złożony po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku oddalającego skargę, pamiętać także trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego znany jest pogląd, zgodnie z którym, za podstawę modyfikacji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a., poza kwestiami dotyczącymi stricte sytuacji finansowej, może być również uważana zmiana sytuacji procesowej strony postępowania. Zmiana ta może być przejawem nałożenia na stronę obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, bez którego wszczęcie postępowania kasacyjnego nie jest możliwe (por. postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2009 r. o sygn. akt II FZ 196/09), czy też pojawienia się "wynikającego z kolejnego etapu postępowania obowiązku strony poniesienia kolejnych kosztów sądowych" (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2007 r. o sygn. akt II FZ 93/07). Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie referendarza sądowego z dnia z dnia 15 kwietnia 2016 r., zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Oceniając wniosek w powyższym świetle stwierdzić należy, iż zaistniała podstawa do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnym postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2016 r. Analizując podstawy pierwotnego orzeczenia w zakresie prawa pomocy, wskazać należy, iż skarżący prowadził wówczas wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką, na której całkowitym utrzymaniu również pozostawał. Ponadto, jak wskazano w uzasadnieniu do postanowienia z dnia z dnia 15 kwietnia 2016 r., wnioskodawca nie był pozbawiony jakichkolwiek środków finansowych skoro na dzień 29 lutego 2016 r. posiadał środki zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości 1.419 zł, zaś jego matka regularnie otrzymywała świadczenie emerytalne w wysokości 1.788,87 zł miesięcznie i na dzień 29 lutego 2016 r. posiadała kwotę 325,66 zł na rachunku bankowym. Skoro zatem skarżący obecnie nie mieszka już z matką i nie pozostaje na jej utrzymaniu, zaś jej pomoc nie ma charakteru stałego lecz doraźny, a nadto nie osiąga on stałych dochodów, lecz pozyskuje środki na utrzymanie z prac dorywczych, to przyjąć należało, iż w sprawie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych, prowadząca do uznania, że sytuacja materialna skarżącego uległa pogorszeniu w stosunku do oceny dokonywanej w ramach wcześniejszego postępowania o prawo pomocy. Istotnym okazało się również to, że skarżący nie może już korzystać z zasobów pieniężnych zgromadzonych przez matkę, zaś z przedłożonego wyciągu z jego rachunku bankowego wynika, iż w okresie od sierpnia do października 2016 r. nie zgromadził żadnych oszczędności pieniężnych. Zatem porównując sytuację materialną skarżącego, będącą przedmiotem analizy w postępowaniu w sprawie pierwszego wniosku o prawo pomocy z sytuacją oświadczoną we wniosku będącym przedmiotem niniejszego postępowania, jak również mając na uwadze zmianę etapu postępowania sądowego i ciążące na wnioskodawcy koszty związane z udziałem profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 § 1 p.p.s.a.), przyjąć należało, że wykazał on, że ich poniesienie może spowodować uszczerbek w jego koniecznym utrzymaniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.