V SA/Wa 1384/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... kwietnia 2017 r. nr ... w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. W. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2017 r. stwierdzono, że wyrok jest prawomocny od dnia 6 lipca 2017 r. W dniu [...] r. do Sądu wpłynęło pismo sporządzone przez skarżącego z dnia [...]r., którym zaskarżył wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r. występując jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Do pisma skarżący załączył wniosek o przyznanie prawa pomocy – sporządzony na formularzu PPF z dnia [...] r. – poprzez ustanowienie radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, posiada dom o pow. 120 m2, zabudowania gospodarcze, nieruchomość rolną o pow. 30 ha, a także inwentarz żywy, kombajn z 2013 r., ciągnik z 2007 r. i samochód osobowy z 2001 r. Wnioskodawca oświadczył, iż uzyskuje dochody z rolnictwa (sprzedaż płodów) w wysokości 2.000 zł miesięcznie, natomiast jego żona z tytułu pracy (fryzjer) w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Wnioskodawca przedstawił zobowiązania stałe i miesięczne wydatki, do których zaliczył: kredyt na zakup ziemi – 270.000 zł; kredyt na kombajn – 400.000 zł; utrzymanie domu – 1.500 zł oraz leczenie – 500 zł. W uzasadnieniu podniósł, iż z uwagi na chorobę nie był w stanie "zgłosić się" po pomoc radcy prawnego, natomiast nie stać go na profesjonalnego pełnomocnika "który nie chce składać kasacji do NSA, gdyż jest ona już po terminie, a dodatkowo dotyczy sprawy, której trzeba poświęcić sporo czasu". Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Przede wszystkim nie można przyjąć by rodzina skarżącego znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro posiada majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości, jak również uzyskuje stały dochód z tytułu rolnictwa (sprzedaży płodów), a jego żona z tytułu pracy. Wzięto w szczególności pod uwagę, iż skarżący posiada dom o wartości szacunkowej 250.000 zł, nieruchomość rolną o pow. 30 ha, a także zabudowania gospodarcze, inwentarz żywy i sprzęt rolniczy o znacznej wartości (kombajn, ciągnik). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Rozpoznając wniosek nie można było również pominąć informacji pochodzących z Wykazu beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej – udostępnionego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za pośrednictwem strony internetowej http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl – zgodnie z którymi skarżący otrzymał płatności obszarowe: w roku 2015 w łącznej wysokości 105.355,49 zł, zaś w roku 2016 w łącznej wysokości 98.213,04 zł. Odnosząc się do wskazanych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków, związanych z kredytami przypomnieć należy, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek (kredytów). Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Nie można również przyjąć jakoby zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania, miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia NSA: z dnia 30 września 2015 r. o sygn. akt II FZ 776/15; z dnia 6 października 2015 r. o sygn. akt II FZ 688/15; z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt II FZ 1049/15). Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Odnosząc się z kolei do uzasadnienia wniosku, z którego wynika, iż skarżący kontaktował się z profesjonalnym pełnomocnikiem, który nie chciał podjąć się sporządzenia skargi kasacyjnej z uwagi na upływ terminu do jej wniesienia, jak również z uwagi na jej skomplikowany charakter, podnieść należy, iż przewidziana w art. 244 § 1 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, który będzie działał z urzędu, nie służy ułatwieniu stronie znalezienia profesjonalnego pełnomocnika i przymuszeniu go do napisania kasacji, lecz ma na celu umożliwienie dostępu do sądu osobom, które z powodu ubóstwa nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z udzieleniem pełnomocnictwa radcy prawnemu "z wyboru" (por. postanowienie NSA z 5 sierpnia 2005 r. o sygn. akt II OZ 743/05). Dodać można, iż nawet ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu, nie nakłada na takiego pełnomocnika obowiązku działania zgodnie z żądaniem strony (mocodawcy), co w konsekwencji sprowadzać się może do tego, iż po analizie materiałów sprawy pełnomocnik może wnieść do sądu opinię o braku podstaw do składania skargi kasacyjnej, mimo tego, iż skarżący oczekiwał innego działania. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.