V SA/Wa 1820/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z. K., G. R., H. F., H. H. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania stowarzyszenia p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z. K., dalej: "Strona" lub "Skarżąca" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji podanych we wniosku i nadesłanych do akt dokumentów wynika, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i córką, a wyłącznym źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny jest świadczenie emerytalne w wysokości 966,48 zł. Skarżąca oświadczyła, że jej mąż jest właścicielem samochodu osobowego Opel Vectra, rok produkcji 2002 r. Do stałych miesięcznych wydatków Skarżąca zaliczyła: koszty leczenia - 300 zł i opłaty za media (internet, telefon) - 220 zł. Na podstawie zarządzenia z 21 sierpnia 2017 r. wezwano Skarżącą do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie nadesłała duplikaty potwierdzenia wykonania przelewów, potwierdzenia wykonania operacji kartowych oraz potwierdzenia przelewu otrzymanych – wtórnik dokumentu, historie rachunku bankowego należącego do męża Strony, zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 r. oraz w formie kserokopii: orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające, że córka Skarżącej jest całkowicie niezdolna do pracy do 31 marca 2018 r., decyzje Starosty T. orzekającą o uznaniu córki Skarżącej za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, sporządzoną w formie aktu notarialnego umowę darowizny oraz umowę nieodpłatnego przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za świadczenia rolnicze, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, faktury dokumentujące koszty mediów, kupna biletów okresowych, oświadczenie córki Skarżącej, że w 2017 r. nie uzyskała innych dochodów i korzysta z pomocy rodziców, oświadczenie męża Skarżącej, że w 2017 r. nie uzyskał dochodów oraz pomocy od innych osób oraz członków rodziny. Ponadto Skarżąca wyjaśniła, że w 2014 r. przekazała z mężem gospodarstwo rolne synowi w zamian za emeryturę rolniczą oraz nieodpłatną dożywotnią służebność mieszkania, nie otrzymuje pomocy materialnej od rodziny ani osób trzecich, członkowie rodziny nie korzystali ani nie otrzymują środków z pomocy społecznej, jej mąż do osiągnięcia wieku emerytalnego jest ubezpieczony w KRUS jako domownik w gospodarstwie syna, który również opłaca za niego składki. Mąż Skarżącej ze względu ma stan zdrowia nie może podjąć pracy (mąż złożył wniosek o przyznanie renty rolniczej). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżąca nie jest stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie Strona nie uiściła opłaty kancelaryjnej z tytułu sporządzenia uzasadnienia do wydanego wyroku, a ewentualnym kosztem sądowym jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 750 zł – o ile Strona podejmie decyzję o zasadności wniesienie tego środka zaskarżenia. Koszty postępowania stanowi również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że Strona na urzędowym formularzu PPF wykazała, że dochód trzyosobowej rodziny wynosi 966,48 zł z tytułu emerytury wypłacanej Skarżącej. Mąż oraz córka nie uzyskują dochodów. Do miesięcznych wydatków Skarżąca zaliczyła koszty leczenia (300 zł/m.) oraz media – telefon, internet (220 zł/m.). Na podstawie przedstawionych informacji zauważyć należy, że po odliczeniu od dochodów wykazanych kosztów utrzymania – na wyżywienie trzyosobowej rodziny pozostaje kwota 440 zł, tj. około 140 zł w miesiącu na jednego członka rodziny. Wyliczenie nie obejmuje innych ewentualnych kosztów miesięcznego utrzymania, np. środków czystości. Zauważyć również należy, że Skarżąca przedstawiła bilety okresowe wystawione przez Z. D. M. i K. P. w B. oraz miesięczny bilet kolejowy ze stacji B. G. do miejscowości B.. Łączny koszt biletów wyniósł 291 zł. Wskazany koszt komunikacji podwyższa miesięczne wydatki rodziny. Skarżąca nie wyjaśniła zasadności wskazanego wydatku, a stanowi on około 30 % zadeklarowanych miesięcznych dochodów rodziny. Nie można uznać, że Skarżąca wykonała wezwanie do przedstawienia pełnych wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Strona złożyła bowiem wyciąg z rachunku bankowego męża, nie nadesłała jednak pełnych wyciągów z własnego rachunku bankowego. Za pełne wyciągi nie można uznać duplikatów potwierdzających pojedyncze potwierdzenia wykonania operacji kartowej, potwierdzenia wykonania przelewu oraz potwierdzenia przelewu otrzymanego. Przedstawione duplikaty nie stanowią historii rachunku jako zestawienia obrotów na rachunku bankowym w określonym przedziale czasu, a w konsekwencji nie jest możliwa analiza ewentualnych wpłat na rachunek bankowy oraz realizowanych wypłat. Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy Skarżący spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Kwestia należytego wykazania sytuacji majątkowej strony ubiegającej się o prawo pomocy była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Dla przykładu wskazać należy na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podniesiono, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10 podniesiono, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Wątpliwości co do prawdziwości i rzetelności złożonych wyjaśnień powstają po analizie zapisów umowy darowizny oraz umowy nieodpłatnego przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za świadczenia rolnicze. Na podstawie § 6 umowy Pa M.j. K. zobowiązał się wobec rodziców M. G. i Z. M. Małżonków K. do sprawowania nad nimi opieki w czasie choroby lub niemocy starczej. Tymczasem na formularzu PPF Strona do miesięcznych stałych wydatków trzyosobowego gospodarstwa domowego zaliczyła koszty leczenia – które zgodnie z zapisami umowy powinien pokrywać jej syn. Zauważyć również należy, że według § 9 umowy Małżonkowie K. darowali synowi majątek o wartości 994.900 zł. Stosownie do art. 897 kodeksu cywilnego jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Skarżąca i jej mąż złożyli natomiast oświadczenia, zgodnie z którymi nie uzyskali pomocy od innych osób oraz członków rodziny. Warto w związku z powyższymi ustaleniami wskazać, że przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między innymi między rodzicami i dziećmi nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Także art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155; postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15). Z kolei w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko zgodnie z którym, strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez Skarżącej, nie można dokonać oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.