V SA/Wa 2694/16

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi H. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2016 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. H. C. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą z dnia 17 sierpnia 2016 r. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 17 grudnia 2016 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 16 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zwolnił skarżącego od kosztów sądowych. Kolejnym wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 26 października 2017 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyrokiem z dnia 6 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 17 maja 2018 r., skarżący ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż [...]. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia 17 maja 2018 r. – jest kolejnym takim wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 26 października 2017 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania, wnioskodawca również sformułował żądanie ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżący żąda przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2017 r., zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. przywołać trzeba wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Pamiętać także należy, iż w orzecznictwie przyjmuje się również, że za podstawę modyfikacji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a., poza kwestiami dotyczącymi stricte sytuacji finansowej, może być również uważana zmiana sytuacji procesowej strony postępowania. Zmiana ta może być przejawem nałożenia na stronę obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, bez którego wszczęcie postępowania kasacyjnego nie jest możliwe (por. postanowienie NSA z 4 czerwca 2009 r. o sygn. akt II FZ 196/09), czy też pojawienia się "wynikającego z kolejnego etapu postępowania obowiązku strony poniesienia kolejnych kosztów sądowych" (por. postanowienie NSA z 12 listopada 2007 r. o sygn. akt II FZ 93/07). Z sytuacją taką mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zauważyć bowiem należy, iż postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2017 r. zapadło przed ogłoszeniem wyroku oddalającego skargę. Wobec tego, skarżący chcąc wystąpić ze skargą kasacyjną musi poszukiwać pomocy profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 § 1 p.p.s.a.), z czym niewątpliwie wiążą się wydatki na jego wynagrodzenie. Oceniając wniosek w powyższym świetle, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że zasługuje on na uwzględnienie. Porównując bowiem sytuację materialną skarżącego, będącą przedmiotem analizy w postępowaniu w sprawie pierwszego wniosku o prawo pomocy z sytuacją oświadczoną we wniosku będącym przedmiotem niniejszego postępowania, nie można było pominąć zmiany etapu postępowania sądowego i konieczności poszukiwania pomocy profesjonalnego pełnomocnika, z czym niewątpliwie wiążą się dodatkowe wydatki. Ponadto, jak to się podnosi w orzecznictwie, skoro skarżącego uznano już w niniejszym postępowaniu za zasługującego na zwolnienie od kosztów sądowych (mocą postanowienia z dnia 16 marca 2017 r.), to tym bardziej założyć można, że nie będzie w stanie ponieść wydatków na pomoc profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. W konsekwencji stwierdzić należało, iż spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2017 r. i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzec, jak w sentencji.