V SA/Wa 2791/15

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) kwietnia 2015 r. Nr w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A. W. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, że nie osiąga dochodów. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 7 lipca 2015 r. wezwano go do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Pismem z dnia 16 lipca 2015 r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, iż skarżący nie osiąga dochodów, utrzymuje się dzięki pomocy rodziców. Poinformował także, iż miesięczne wydatki wnioskodawcy w wysokości "kilkaset złotych" są również pokrywane przez jego rodziców. Skarżący zamieszkuje w pokoju, który znajduje się w nieruchomości należącej do jego ojca, który to ponosi również koszty utrzymania domu. Ponadto, skarżący nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, nie posiada rachunków bankowych, oszczędności, majątku ruchomego o znacznej wartości i nie jest zarejestrowanym bezrobotnym. Poinformował również, że zawarł z matką umowę pożyczki w wysokości 3.430 zł w celu uiszczenia zaległych opłat sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Zauważyć bowiem należy, iż skarżący nie wskazał jaka jest miesięczna wysokość dochodu, którym dysponuje, a który – według jego oświadczeń – osiągają jego rodzice. Oceniając w tym zakresie sytuację życiową i materialna wnioskodawcy nie można podzielić jego stanowiska o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem wnioskodawca, który zamieszkuje u swoich rodziców nie osiąga żadnych dochodów, to nie sposób przyjąć, by samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe, czyli ponosił wydatki związane z jego utrzymaniem. Należy przy tym pamiętać, że pełnomocnik wnioskodawcy wskazuje, że nie korzysta on z jakiejkolwiek pomocy społecznej i nie otrzymuje żadnych świadczeń z tego tytułu, co można byłoby uznać za próbę samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Niezależnie od tego wskazać można, że wnioskodawca nie wykonał zarządzenia z dnia 7 lipca 2015 r. w zakresie w jakim był wzywany do określenia wysokości pomocy, jak otrzymuje od rodziców. Skoro jak wywodzi, utrzymuje się z pomocy rodziców, u których zresztą mieszka, to oświadczenie w zakresie możliwości majątkowych jego rodziców i wysokości udzielanej przez nich pomocy finansowej jest niezbędne dla oceny wniosku, niezależnie od tego, iż według jego oceny nie prowadzi on z nimi wspólnego gospodarstwa domowego (vide: punkt 4 zarządzenia, k. 38 akt). Natomiast nie sposób jest przyjąć, by wykonaniem tego zarządzenia było stwierdzenie pełnomocnika, zawarte w punkcie 4 pisma z dnia 16 lipca 2015 r., zgodnie z którym "Drobna pomoc rodziny wynosi maksymalnie do kilkuset złotych miesięcznie". Następnie wskazać należy, iż ani we wniosku złożonym na formularzu PPF ani w dodatkowym oświadczeniu, nie przedstawiono jak kształtują się wydatki wnioskodawcy związane z niezbędnym utrzymaniem. Skarżący został wezwany do złożenia oświadczenia w tym zakresie zarządzeniem z dnia 7 lipca 2015 r. (vide: punkt 7 zarządzenia, k. 38 akt). W piśmie z dnia 16 lipca 2015 r. jego pełnomocnik ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że miesięczne wydatki na bieżące potrzeby wynoszą "około kilkaset złotych" pokrywane przez jego rodziców, czego nie można uznać za wykonanie wezwania w tym zakresie. Skoro zatem wnioskodawca nie wskazuje ani wysokości swoich dochodów ani ponoszonych wydatków, które uznać można za niezbędne dla utrzymania, to dokonanie porównania, o którym była wyżej mowa, jest niemożliwe. Na marginesie zauważyć należy, iż wnioskodawca nie wyjaśnia jakie są powody tego, że nie posiada źródła dochodów. Jego pełnomocnik wskazuje jedynie, że nie rejestrował się w Urzędzie Pracy, nie korzystał z pomocy społecznej. Skoro zatem powodem tym nie jest niezdolność do pracy z uwagi na niepełnosprawność, czy chorobę, bądź inna obiektywna przeszkoda, to w świetle przesłanek jakimi należy kierować się przy udzielaniu prawa pomocy, postawa wnioskodawcy wywołuje negatywne skutki. Jeśli bowiem skarżący posiada możliwości zarobkowe, to próbę przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w swojej indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli – ze środków których pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia – należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08; orzeczenia NSA dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Jednocześnie mając na uwadze, iż przedstawione przez skarżącego informacje uznano za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Na koniec nie można pominąć i tej okoliczności, że sytuacja majątkowa skarżącego oraz ocena zasadności przyznania mu prawa pomocy była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2014 r. o sygn. akt II FZ 1920/14 wskazał: "Skarżący nie wyjaśnił podstawowych okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby ocenić bowiem, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o sytuacji strony skarżącej". NSA wyjaśnił, że unormowania Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.), a w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, Lex nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie na co wskazuje wyraźnie art. 87 k.r.o. Także art. 128 k.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.