V SA/Wa 2982/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... kwietnia 2015 r. nr ... w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego. Postanowieniem z dnia 19 października 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zwolnił skarżącego E. M. od kosztów sądowych oraz odmówił mu ustanowienia radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia (...) kwietnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym. W piśmie z 14 czerwca 2016 r. skarżący wskazał, że zamierza zaskarżyć wyrok Sądu skargą kasacyjną. Do ww. pisma załączył (sporządzony na formularzu PPF w dniu 14 czerwca 2016 r., a następnie uzupełniony w dniu 31 sierpnia 2016 r.) kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania. Korzysta z pomocy matki; mieszka u znajomych. Jest przewlekle chory i znajduje się pod stałą opieką specjalisty. Z uwagi na stan zdrowia i przyjmowanie silnych leków nie może podjąć żadnej pracy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, jak również nie osiąga dochodów. Do miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: opłaty za mieszkanie (energia elektryczna, gaz, woda, wywóz śmieci, podatek) – 300 zł, koszty zakupu środków czystości – 60 zł, koszty leczenia – 190 zł oraz wyżywienie – 600 zł. W piśmie z dnia 13 października 2016 r. (w odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego) skarżący wyjaśnił, że utrzymuje się z prac dorywczych, ponieważ nikt nie chce na stałe zatrudnić osoby z takim stanem zdrowia jak jego. Dlatego figuruje w ewidencji osób bezrobotnych. Skarżący oświadczył również, iż nie składał zeznania podatkowego za rok 2015. Zaświadczenie o nieskładaniu zeznania podlega opłacie, a on nie ma pieniędzy na pokrycie podstawowych wydatków. Wskazał także, że pomoc znajomych, u których mieszka jest nieodpłatana. Powinien płacić za mieszkanie i media, ale tego nie robi z powodu braku środków. Skarżący ma syna, który czasami robi drobne zakupy, sporadycznie żywność dostarcza mu matka. Skarżący oświadczył też, że dysponuje jednym rachunkiem bankowym; nie posiada lokat ani kont dewizowych. Do ww. pisma załączył: - zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w G. z 12 września 2016 r. stwierdzające, iż skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od 18 kwietnia 2016 r. bez prawa od zasiłku, - zaświadczenie lekarskie z 26 września 2016 r. o stanie zdrowia skarżącego, - wydruk historii operacji na rachunku bankowym skarżącego za okres od 1 maja 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., na którym saldo końcowe wynosiło 171,33 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie skarżący został już prawomocnie zwolniony od kosztów sądowych (powołanym na wstępie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 19 października 2015 r.). Zatem skarżący nie ma obowiązku ponoszenia żadnych kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, w tym wpisu od skargi kasacyjnej. W tej sytuacji rozpoznanie kolejnego wniosku skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne. Stosownie do treści przepisu art. 249a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 12 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Rozpoznając wniosek w pozostałym zakresie należało mieć na uwadze, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej: NSA/: z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 oraz z dnia 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). W myśl ugruntowanego stanowiska judykatury, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienia NSA: z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08; z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt I GZ 44/07 i z dnia 7 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienia NSA: z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 117/09 i z dnia 15 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OZ 330/09). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 431/08). Rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku oddalającego skargę, dlatego pamiętać trzeba, iż przy modyfikacji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a., poza kwestiami dotyczącymi stricte sytuacji finansowej, należy mieć na względzie zmianę sytuacji procesowej strony postępowania. Zmiana ta może być przejawem nałożenia na stronę obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, bez którego wszczęcie postępowania kasacyjnego nie jest możliwe (por. postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt II FZ 196/09), czy też pojawienia się wynikającego z kolejnego etapu postępowania obowiązku strony poniesienia kolejnych kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 93/07). Oceniając niniejszy wniosek w świetle ww. kryteriów, stwierdzić należy, iż zaistniała podstawa do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnym postanowieniu z dnia 19 października 2015 r. (w którym to orzeczeniu – oprócz zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych – odmówiono mu ustanowienia radcy prawnego). U podstaw tego pierwotnego orzeczenia w zakresie prawa pomocy, legło ustalenie, że skarżący prowadził wspólne gospodarstwo domowe z matką, na której całkowitym utrzymaniu również pozostawał. Dlatego ocenie referendarza sądowego podlegała wówczas sytuacja majątkowa matki skarżącego. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia z 19 października 2015 r., zarówno skarżący, jak i jego matka posiadali środki na rachunkach bankowych w łącznej wysokości około 8.600 zł, a podstawą utrzymania tej dwuosobowej rodziny było świadczenie emerytalne matki skarżącego w wysokości 1.788,87 zł. Skoro zatem skarżący obecnie nie mieszka z matką i nie pozostaje na jej utrzymaniu, zaś jej pomoc ma charakter sporadyczny i sprowadza się do dostarczenia żywności, to przyjąć należało, iż w sprawie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych, prowadząca do uznania, że sytuacja materialna skarżącego uległa pogorszeniu w stosunku do oceny dokonywanej w ramach wcześniejszego postępowania o przyznanie prawa pomocy. Istotnym jest również, iż skarżący nie może już korzystać z zasobów pieniężnych zgromadzonych przez matkę, a z przedłożonego wyciągu z jego rachunku bankowego wynika, że w okresie od 1 maja 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. nie miał żadnych wpływów na konto. Nadto skarżący od 18 kwietnia 2016 r. figuruje w ewidencji osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Zatem porównując sytuację materialną skarżącego, będącą przedmiotem analizy w postępowaniu zainicjowanym poprzednim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z sytuacją oświadczoną w kolejnym - niniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także mając na uwadze obecny etap postępowania sądowoadministracyjnego, przyjąć należało, że skarżący wykazał, iż poniesienie pełnych kosztów postępowania może spowodować uszczerbek w jego koniecznym utrzymaniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.