VII SA/Wa 1222/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy rejestracji pojazdu postanawia: odmówić H. O. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. H. O. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W treści wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwiema pełnoletnimi córkami (jedna jest studentką V roku SGH, druga zaś pielęgniarką). Skarżąca wskazała, że posiada mieszkanie o powierzchni ok. 46 m2 w Z., w [...] (w trakcie spłacania kredytu), akcje Tauronu na kwotę około 1.140 zł, samochód Mazda z 2008 r. H. O. oświadczyła, że jako lekarz pediatra uzyskuje dochody w wysokości 3.400 zł z tytułu umowy o pracę oraz zmienne zarobki kontraktowe w Centrum Medycznym (za lipiec około 6.000 zł). Skarżąca wskazała także, że obciążenia finansowe, to jest: spłata kredytów, w tym mieszkaniowego, koszty ślubu i wesela córki oraz bieżące opłaty mieszkaniowe (w tym 2.308 zł za paliwo gazowe płatne do 3 sierpnia), uniemożliwiają jej poniesienie kosztów sądowych. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. H. O. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie VII SA/Wa 1222/15. W dniu 7 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy – z uwagi na niepodpisanie wniosku przez skarżącą oraz niewystarczające, w jego ocenie, przedstawienie sytuacji finansowej strony – wydał zarządzenie, którym wezwał H. O. do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez jego podpisanie, a także wezwał skarżącą (na podstawie art. 255 ustawy) do uzupełnienia (w terminie 7 dni) danych zawartych w złożonym wniosku poprzez: - nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, - wskazanie, czy córki skarżącej uzyskują dochody z jakiegokolwiek tytułu (np. z działalności gospodarczej; z tytułu wynagrodzenia za pracę; stypendium; z tytułu umów zlecenia, o dzieło itp.), jeżeli tak, należy wskazać ich wysokość, - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/ rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - podanie wysokości miesięcznych wydatków (w tym opłat za gaz, wodę, energię, telefon itp.), - wskazanie, czy skarżąca uzyskuje dochody z tytułu najmu mieszkania w Z., jeśli tak, w jakiej wysokości. W dniu 20 sierpnia 2015 r. do akt sprawy wpłynęło pismo H. O. z dnia 18 sierpnia 2015 r., przy którym skarżąca nadesłała podpisany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie w piśmie tym H. O. wniosła o "stwierdzenie nieistnienia zobowiązań wymienionych w piśmie z 10 sierpnia 2015 r." z uwagi na jego podpisanie przez referenta, podczas gdy czynności wymienione w art. 258 § 2 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wykonuje referendarz sądowy. Zauważyć wobec tego trzeba, że pismo z dnia 10 sierpnia 2015 r., podpisane przez pracownika sekretariatu - referenta, stanowiło wykonanie zarządzenia wydanego przez referendarza sądowego w dniu 7 sierpnia 2015 r. (co zresztą jednoznacznie zostało w piśmie z dnia 10 sierpnia 2015 r. wskazane) i zostało sformułowane w sposób odzwierciedlający treść zarządzenia referendarza sądowego. Ww. pismo zostało doręczone skarżącej w dniu 14 sierpnia 2015 r. H. O. nie udzieliła odpowiedzi na skierowane do niej w trybie art. 255 ustawy wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego na podstawie informacji przedstawionych przez skarżącą w złożonym przez nią wniosku nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie dostępu do sądu osobom znajdującym się w sytuacji, w której poniesienie kosztów postępowania spowodowałoby uszczerbek dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 ustawy, należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych wydatków, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej, nie uzasadnia natomiast przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy mogą zatem otrzymać wyłącznie osoby znajdujące się w wyjątkowo ciężkim położeniu materialnym, pozbawione dochodów oraz te, które co prawda uzyskują dochody, ale w wysokości pozwalającej im jedynie na zaspokojenie elementarnych potrzeb. Odnosząc powyższe uwagi do rozpatrywanego wniosku stwierdzić trzeba, że nie można uznać za osobę ubogą, a więc wymagającą wsparcia finansowego z budżetu państwa (do czego sprowadza się przyznanie prawa pomocy) skarżącą, która uzyskuje dochody w wysokości około 9.000 zł miesięcznie, a także posiada mieszkanie w Z., w [...], które może być źródłem dodatkowego dochodu (zauważyć bowiem trzeba, że skarżąca zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i obecnie w postępowaniu sądowym jako miejsce zamieszkania wskazuje J. w woj. [...]). Odnosząc się do argumentacji powołanej we wniosku wskazać trzeba, że konieczność spłacania kredytów nie może przemawiać za przyznaniem skarżącej prawa pomocy, bowiem, po pierwsze przyznanie kredytów oznacza, że banki uznały skarżącą za osobę posiadającą zdolność kredytową, po drugie, zobowiązania kredytowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304, z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432). Również konieczność zapłacenia do dnia 3 sierpnia 2015 r. opłaty za gaz w wysokości 2.308 zł nie przemawia za przyznaniem skarżącej prawa pomocy. Taki wydatek, mimo że duży, to jednak przy wskazanych przez skarżącą we wniosku dochodach (9.400 zł) nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Na odmienną ocenę wniosku nie może też wpłynąć argument wskazujący na wydatki związane ze ślubem i weselem córki. Zauważyć bowiem trzeba, że tego typu wydatki trudno uznać za wydatki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny, a tylko takie mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Ponadto skarżąca nie wskazała ani ich wysokości, ani też tego, czy już je pokryła w całości bądź w części i z jakich środków. Dodatkowo za odmową uwzględnienia złożonego przez H. O. wniosku przemawia też nieudzielenie przez skarżącą odpowiedzi na skierowane do niej w trybie art. 255 ustawy wezwanie do uzupełnienia wniosku. H. O. nie wskazała wysokości miesięcznych wydatków, a dopiero zestawienie posiadanych przez stronę środków finansowych z ponoszonymi przez nią wydatkami pozwala na dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Skarżąca nie wyjaśniła również, czy pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pełnoletnie córki uzyskują jakieś dochody. W orzecznictwie sądowym wskazuje się natomiast, że przy badaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy nie można ograniczać się jedynie do jego dochodów i składników posiadanego majątku, lecz należy również uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Porównanie takie jest konieczne dla oceny rzeczywistych możliwości finansowych strony składającej wniosek (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt II GZ 442/12 Lex nr 1240669, z dnia 10 września 2013 r. I GZ 375/13 Lex nr 1363597). Skarżąca nie wyjaśniła także, czy uzyskuje dochody z tytułu najmu posiadanego mieszkania. Nie nadesłała również odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe oraz wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Mając na uwadze powołane okoliczności stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania H. O. prawa pomocy w żądanym zakresie całkowitym, jak również w zakresie częściowym, skarżąca nie wykazała bowiem, aby znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).