VII SA/Wa 1383/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W., J. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. D. W. i M. W. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wniosek ten zarządzeniem referendarza sądowego z 22 października 2015 r. został pozostawiony bez rozpoznania. D. W. i M. W. złożyli sprzeciw od zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, tym samym straciło ono moc. Na wstępie należy wskazać, że przyczyną pozostawienia wniosku bez rozpoznania było niewłaściwe wykonanie przez skarżących wezwania z dnia 3 września 2015 r., skierowanego do wnioskodawców w związku ze zmianą przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wzywającego do złożenia oświadczenia zgodnie z art. 252 § 1a ustawy o następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Wnioskodawcy brak ten uzupełnili w treści sprzeciwu, wskazując, że są świadomi odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia, stąd wniosek o przyznanie prawa pomocy może zostać rozpoznany merytorycznie. Z nadesłanego przez D. W. i M. W. wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2781 zł miesięcznie. Wnioskodawcy oświadczyli, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Dodali, że w domu nie posiadają ogrzewania ani zimnej wody, nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Z uwagi na niewystarczające przedstawienie sytuacji finansowej w złożonym wniosku, pismem z dnia 3 września 2015 r. D. W. i M. W. zostali zobowiązani do uzupełnienia wniosku m.in. poprzez: - właściwe uzasadnienie wniosku, poprzez podanie okoliczności wskazujących na złą sytuację majątkową, - wskazanie, jakiej wielkości dom wybudowali (o którym piszą w piśmie z dnia 8 lutego 2013 r., stanowiącym skargę w sprawie VII SA/Wa 2850/14 – poprzednia sygnatura VII SA/Wa 504/13), z jakich środków dom ten został wybudowany i na jakiej działce się znajduje, - podanie, gdzie wnioskodawcy zamieszkują oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają (np. tytuł własności, spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu, najmu, itp.), - podanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i wydatków związanych z utrzymaniem lokalu, w którym skarżący mieszkają, - nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych świadczeń emerytalnych; - wskazanie, czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, - nadesłanie kopii wyciągu z rachunku bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące, - wskazanie, czy pod adresem zamieszkania wnioskodawców prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci firmy Usługi Transportowe [...] oraz firmy J. M. W., - podanie, czy J. W. i M. W. zamieszkują wspólnie z wnioskodawcami, jeżeli nie, należało nadesłać stosowne oświadczenie ww. osób, w przypadku nienadesłania oświadczeń należało wskazać i udokumentować dochody J. W. i M. W.. D. W. i M. W. w piśmie z dnia 26 września 2015 r. oświadczyli, że mieszkają w [...] w mieszkaniu o pow. 57 m2. Wskazali, że ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego, a wydatki związane z prowadzeniem licznych spraw administracyjnych pochłaniają jedną emeryturę. Oświadczyli, że M. W. wprawdzie założyła działalność gospodarczą, ale na jej uruchomienie nie ma pieniędzy i nie osiąga z niej dochodów, J. W. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Wskazali, że dom został wybudowany przez skarżących ich własną pracą (budowa od 1996 r.), nie jest zamieszkany, budowa była prowadzona z kredytów pobieranych i spłacanych przez syna wnioskodawców. Dzieci wnioskodawców nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Do pisma z 26 września 2015 r. dołączone zostało oświadczenie J. W. i M. W. na okoliczność, iż nie zamieszkują razem z wnioskodawcami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (a więc poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby nawet niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia natomiast przyznania prawa pomocy. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na uwadze powołane przepisy oraz treść wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy, ponieważ nie wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Zauważyć przede wszystkim trzeba, że pomimo zawartego w piśmie z dnia 3 września 2015 r. wezwania do wskazania wysokości miesięcznych wydatków, skarżący nie podali ani wysokości wydatków związanych z własnym utrzymaniem, ani też wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem lokalu, w którym zamieszkują. Skarżący wskazali jedynie, że wydatki związane z prowadzeniem licznych spraw administracyjnych pochłaniają jedną emeryturę. Warto przy tym podkreślić, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest wyłącznie kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania, tylko takie wydatki mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Do takich wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb nie można natomiast zaliczyć kosztów związanych z prowadzeniem postępowań przed organami administracyjnymi czy sądami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432, z dnia 7 października 2011 r. I GZ 153/11 LEX nr 1149053, z dnia 15 listopada 2011 r. II OZ 1083/11 LEX nr 1152239). Należy też zauważyć, że D. W. i M. W. nie odnieśli się w żaden sposób do zawartego w piśmie z 3 września 2015 r. wezwania do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego / rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Pismem z dnia 3 września 2015 r. wezwano skarżących także do wskazania, czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych. Skarżący nie udzielili w tym zakresie żadnej odpowiedzi. Mając na uwadze powołane okoliczności uznać zatem trzeba, że skarżący nie wykazali w sposób wystarczający, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. W oparciu o udzielone przez D. W. i M. W. informacje nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny ich sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, z uwagi na niepełne wykonanie wezwania z dnia 3 września 2015 r., skierowanego do skarżących w trybie art. 255 ustawy. Z nadesłanych przez skarżących kserokopii odcinków emerytur wynika, że utrzymują się z dochodów w łącznej wysokości 2839 zł netto miesięcznie. Brak jest natomiast jakichkolwiek informacji pozwalających na ustalenie, na jakim poziomie kształtują się wydatki i koszty utrzymania wnioskodawców, to zaś nie pozwala na dokonanie pełnej i jednoznacznej oceny ich możliwości płatniczych. Przyznanie prawa pomocy możliwe jest bowiem wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczących sytuacji materialnej strony, zawierających przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości uzyskiwanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, a także zestawienie ponoszonych wydatków. Dopiero bowiem porównanie posiadanych przez stronę środków finansowych z ponoszonymi przez nią wydatkami pozwala na ustalenie, czy jest ona w stanie ponieść koszty postępowania. Podkreślenia wymaga, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej, o niskich dochodach, czy o dużych wydatkach. Przypomnieć trzeba, że z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Strona występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji finansowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów, wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Sąd/ referendarz sądowy ma możliwość wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy, do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, a podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem/ referendarzem sądowym w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Z tych względów na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.