VII SA/Wa 1975/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. D. W. i M. W. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wniosek ten zarządzeniem referendarza sądowego z 30 listopada 2015 r. został pozostawiony bez rozpoznania. D. W. i M. W. złożyli sprzeciw od zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, tym samym straciło ono moc. Na wstępie należy wskazać, że przyczyną pozostawienia wniosku bez rozpoznania było niewłaściwe wykonanie przez skarżących wezwania z dnia 15 października 2015 r., skierowanego do wnioskodawców w związku ze zmianą przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wzywającego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na aktualnie obowiązującym urzędowym formularzu PPF. W dniu 29 grudnia 2015 r. wnioskodawcy wraz ze sprzeciwem nadesłali obowiązujący formularz wniosku PPF w którym wskazali, że utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawcy oświadczyli, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Dodali, że w domu nie posiadają ogrzewania ani zimnej wody, nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Ponoszą koszty utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł, koszty leczenia w wysokości około 800 zł oraz koszty związane z prowadzeniem postepowań administracyjnych tj. koszt kserokopii, listów poleconych w wysokości 1.000 zł. Z uwagi na niewystarczające przedstawienie sytuacji finansowej w złożonym wniosku, pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. D. W. i M. W. zostali zobowiązani do uzupełnienia wniosku m.in. poprzez: - właściwe uzasadnienie wniosku poprzez podanie okoliczności wskazujących na złą sytuację majątkową – w pkt 5 formularza nie wskazano tych okoliczności, - podanie gdzie wnioskodawcy zamieszkują (dom, mieszkanie, należy podać wielkość w m²), oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają (np. tytuł własności, spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu, najmu, itp.), należy także podać na co składają się koszty 500 zł wskazane w formularzu jako koszty utrzymania mieszkania, wydatki te należy udokumentować (poprzez nadesłanie rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów) - podanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (żywność, opłaty stałe, leki, media, itp.) wydatki te należy udokumentować (poprzez nadesłanie rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów), - do wskazania oraz udokumentowania innych niż związane z utrzymaniem mieszkania stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym skarżących z podaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości, poniesionych w przeciągu ostatnich 3 miesięcy (poprzez nadesłanie rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów), - do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych przez skarżących świadczeń emerytalnych; - podanie, czy posiadają, lub czy osoby wspólnie zamieszkujące, posiadają pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należy podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), - wskazanie czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak, należy podać od kogo, w jakiej wysokości lub formie, - nadesłanie kopii wyciągu z rachunku bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące, - nadesłanie kopii zeznania podatkowego za rok 2014 wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - wskazania czy dzieci wnioskodawców – M. W. i J. W.: mieszkają wspólnie z wnioskodawcami pod adresem zamieszkania wnioskodawców [...]; pod adresem zamieszkania wnioskodawców [...] prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci firm: Usługi Transportowe J. W. oraz firmy J. M. W., które to firmy posiadają swój adres w ww. miejscu; w przypadku gdyby J. W. i M. W. nie zamieszkiwali wspólnie z wnioskodawcami należy nadesłać oświadczenie ww. osób, z którego będzie wynikać, że nie mieszkają pod adresem [...] i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego z wnioskodawcami; w przypadku nienadesłania ww. oświadczeń należy wskazać i udokumentować dochody J. W. i M. W.. D. W. i M. W. w piśmie z dnia [...] lutego 2016 r. oświadczyli, że ich zła sytuacja finansowa wynika z faktu, iż mają małe emerytury. Dołączyli kserokopię odcinków potwierdzających wypłaty emerytury D. W. w lutym 2016 r. w wysokości [...] zł, natomiast M. W. w grudniu 2015 r. na kwotę [...] zł. Wyjaśnili, że dom na działce nr [...] w [...], wybudowali razem ze swoimi dziećmi i resztą rodziny własnymi siłami. Wnioskodawcy zamieszkują w mieszkaniu w [...] pod numerem [...] do którego toczy się sprawa o eksmisję. J. i M. W. pod tym adresem mają jedynie meldunek, nie zamieszkują tam. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania (środki czystości, koszt zakupu wody, bowiem w mieszkaniu nie ma zimnej wody, koszty związane z ogrzewaniem i inne) wnioskodawcy ocenili na kwotę 500 zł. Oświadczyli, że nie mają żadnych samochodów od 15 lub 20 lat, nie uzyskują dodatkowych dochodów. Wskazali, że nie mają kont bankowych oraz, że J. W. nie prowadzi działalności gospodarczej, prowadził chwilowo jak wyszedł z wojska by nie pobierać zasiłku, ale działalność ta została już dawno wyrejestrowana, bowiem nie miał z niej dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej "ppsa" przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (a więc poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby nawet niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia natomiast przyznania prawa pomocy. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" – że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na uwadze powołane przepisy oraz treść wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy, ponieważ nie wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Zauważyć przede wszystkim trzeba, że w odpowiedzi na zawarte w piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r. zobowiązanie do wskazania i udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania oraz rodziny, skarżący ponownie wskazali (wcześniej w formularzu PPF), iż koszt utrzymania mieszkania to kwota 500 zł. Nie podali ani wysokości wydatków związanych z własnym utrzymaniem, ani w żaden sposób nie udokumentowali kosztów związanych z zakupem lekarstw czy kosztów stałych związanych z utrzymaniem lokalu w którym zamieszkują. Warto przy tym podkreślić, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest wyłącznie kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania, tylko takie wydatki mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Do takich wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb nie można natomiast zaliczyć kosztów związanych z prowadzeniem postępowań przed organami administracyjnymi czy sądami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432, z dnia 7 października 2011 r. I GZ 153/11 LEX nr 1149053, z dnia 15 listopada 2011 r. II OZ 1083/11 LEX nr 1152239). Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. wezwano skarżących także do wskazania, czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych. Skarżący nie udzielili w tym zakresie żadnej odpowiedzi. Nie wyjaśniona w ocenie Sądu pozostaje również okoliczność wskazana przez skarżących związana z budową nowego domu na działce nr [...]. Skarżący poza ogólną informacją, iż dom został pobudowany siłami własnymi całej rodziny nie udzieli żadnych innych informacji. Mając na uwadze powołane okoliczności uznać zatem trzeba, że skarżący nie wykazali w sposób wystarczający, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. W oparciu o udzielone przez D. W. i M. W. informacje nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny ich sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, z uwagi na niepełne wykonanie wezwania z dnia [...] stycznia 2016 r., skierowanego do skarżących w trybie art. 255 ustawy. Z nadesłanych przez skarżących kserokopii odcinków emerytur wynika, że utrzymują się z dochodów w łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Brak jest natomiast jakichkolwiek informacji pozwalających na ustalenie, na jakim poziomie kształtują się wydatki i koszty utrzymania wnioskodawców, to zaś nie pozwala na dokonanie pełnej i jednoznacznej oceny ich możliwości płatniczych. Przyznanie prawa pomocy możliwe jest bowiem wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczących sytuacji materialnej strony, zawierających przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości uzyskiwanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, a także zestawienie ponoszonych wydatków. Dopiero bowiem porównanie posiadanych przez stronę środków finansowych z ponoszonymi przez nią wydatkami pozwala na ustalenie, czy jest ona w stanie ponieść koszty postępowania. Podkreślenia wymaga, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej, o niskich dochodach, czy o dużych wydatkach. Przypomnieć trzeba, że z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Strona występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji finansowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów, wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Sąd/ referendarz sądowy ma możliwość wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy, do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, a podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem/ referendarzem sądowym w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Z tych względów na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 ppsa orzeczono, jak w sentencji.