VII SA/Wa 229/25

WyrokWSA w Warszawie2025-06-18

Skład orzekający: Izabela Ostrowska, Joanna Gierak-Podsiadły, Nina Beczek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prawidłowo utrzymał w mocy własne postanowienie stwierdzające, że postanowienie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, ale nie stwierdził jego nieważności z uwagi na upływ 10-letniego terminu?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, uznając, że organ nie wykazał spełnienia wszystkich przesłanek do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, w szczególności nie wyjaśnił, jakie nieakceptowalne z punktu widzenia państwa prawa skutki wywołało naruszenie proceduralne. Sąd podkreślił, że rażące naruszenie prawa wymaga kumulatywnego spełnienia przesłanek: oczywistości naruszenia, charakteru przepisu oraz skutków nie do pogodzenia z praworządnością, a sam upływ 10 lat od doręczenia postanowienia, zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a., uniemożliwia stwierdzenie nieważności, nawet jeśli naruszenie było rażące.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi P.W. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które utrzymało w mocy wcześniejsze postanowienie stwierdzające, że postanowienie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 2012 r. uzgadniające zamiar rozbiórki budynku mieszkalnego zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, ale nie stwierdzono jego nieważności z powodu upływu 10-letniego terminu. Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów k.p.a. i ustawy o ochronie zabytków, kwestionując wadliwość postanowienia konserwatorskiego.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżone postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 18 listopada 2024 r. oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 23 sierpnia 2024 r. Zasądził od Ministra na rzecz P.W. zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły asesor WSA Nina Beczek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 18 listopada 2024 r. znak: DOZ-APN.650.442.2024.MR w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 23 sierpnia 2024 r. znak: DOZ -APN.650.284.2024.WK; 2) zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz P.W. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z dnia 18 listopada 2024 r., znak: DOZ-APN.650.442.2024.MR, na postawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako "k.p.a.") oraz na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1292), po rozpatrzeniu wniosku P. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 23 sierpnia 2024 r., znak: DOZ-APN.650.284.2024.WK, stwierdzającym, że postanowienie M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 2012r., znak: [...], uzgadniające zamiar rozbiórki nieużytkowanego budynku mieszkalnego przy ul. [...] w N. (dz. ewid. Nr [...]) zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, jednak nie stwierdzającym jego nieważności z uwagi na upływ 10 lat od dnia jego doręczenia – utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 23 sierpnia 2024 r., znak: DOZ- APN.650.284.2024.WK. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Po rozpatrzeniu wniosku P. W. z dnia [...] lipca 2012 r. M. Wojewódzki Konserwator Zabytków postanowieniem z dnia [...] września 2012 r., znak: [...], na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane, uzgodnił zamiar rozbiórki nieużytkowanego budynku mieszkalnego przy ul. [...] w N. (dz. ewid. Nr [...]). Następnie dnia 19 lipca 2024 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności ww. postanowienia. Organ ten wskazał, że zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane, to organ, nie inwestor, jest zobowiązany do wystąpienia o uzgodnienie do wojewódzkiego konserwatora zabytków. Natomiast stosownie do art. 106 § 1 k.p.a., jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ, decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ. Jak stanowi art. 106 § 2 k.p.a. organ, zwracając się do odpowiedniego organu o zajęcie stanowiska, zawiadamia o tym stronę. W przedmiotowej sprawie nie miało miejsca omawiane wystąpienie organu prowadzącego sprawę o uzgodnienie do organu właściwego. W związku z powyższym Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził wystąpienie rażącego naruszenia przepisów prawa, tj. art. 39 § 3 ustawy Prawo budowlane oraz 106 § 2 k.p.a., wobec czego zaszła przesłanka wskazana w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. warunkująca stwierdzenie nieważności postanowienia. Organ podniósł jednocześnie, że z uwagi na treść art. 156 § 2 k.p.a., według którego nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, nie jest możliwe stwierdzenie nieważności kontrolowanego aktu. Postanowienie zostało doręczone wnioskodawcy dnia 21 września 2012 r. Wobec wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia dnia 19 lipca 2024 r., tj. po upływie dziesięciu lat od dnia jego doręczenia, organ zobowiązany był do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa oraz że nie jest możliwe stwierdzenie jego nieważności. Mając na uwadze powyższe postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2024 r., znak: DOZ-APN.650.284.2024.WK Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowił: stwierdzić, że postanowienie M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 2012 r., znak: [...], zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa oraz nie stwierdzić nieważności postanowienia M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 2012 r., znak: [...], uzgadniającego zamiar rozbiórki nieużytkowanego budynku mieszkalnego przy ul. [...] w N. (dz. ewid. Nr [...]), ponieważ od dnia jego doręczenia upłynęło dziesięć lat. Po rozpatrzeniu wniosku P. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. rozstrzygnięciem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z dnia 18 listopada 2024 r., znak: DOZ-APN.650.442.2024.MR utrzymał w mocy postanowienie z dnia 23 sierpnia 2024 r., znak: DOZ-APN.650.284.2024.WK. W uzasadnieniu skazano, że postępowanie nieważnościowe ma na celu dokonanie weryfikacji, czy wydany akta administracyjny jest obciążony wadami o charakterze kwalifikowanym, które uzasadniałyby wyeliminowanie aktu z obrotu prawnego. Za rażące naruszenie prawa nie można przyjąć każdego naruszenia, lecz takiego, którego: charakter jest oczywisty, charakter przepisu, który został naruszony pozwala na proste uznanie oczywistości jego naruszenia oraz przemawiają za tym relacje społeczne i ekonomiczno-gospodarcze, które wywołuje rozstrzygnięcie dotknięte wadą kwalifikowaną. Organ ustalił ponownie, że o uzgodnienie potrzebne do wydania postanowienia w trybie art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane powinien był wystąpić organ załatwiający sprawę, tj. Starosta N. W przedmiotowej sprawie o uzgodnienie takie wystąpił natomiast sam wnioskodawca. W związku z tym doszło do rażącego naruszenia ww. przepisu oraz art. 106 § 2 k.p.a. Jednocześnie nie jest możliwe stwierdzenie nieważności postępowania ze względu na upływ dziesięcioletniego terminu wskazanego w art. 156 § 2 k.p.a. Podkreślono również, że wnioskodawca wystąpił do organu o uzgodnienie na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane, zatem twierdzenie skarżącego, że postanowienie konserwatorskie z dnia [...] września 2012 r., znak: [...] można uznać za wydanie zaleceń konserwatorskich na podstawie art. 27 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami organ uznał za chybione. Skargę na postanowienie z dnia 18 listopada 2024 r., znak: DOZ-APN.650.442.2024.MR Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego złożył P. W. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów: art. 6 k.p.a. w zw. z art. 27 ustawy o ochronie zabytków i opieki nad zabytkami poprzez bezpodstawne uznanie, że postanowienie konserwatorskie z dnia [...] września 2012 roku, znak [...] zostało wydane w sposób wadliwy z uwagi na naruszenie trybu określonego w art. 39 ust 3 ustawy Prawo budowlane, podczas gdy w rzeczywistości postanowienie konserwatorskie z dnia [...] września 2012 roku, znak [...] może zostać potraktowane jako zalecenie konserwatorskie wydane w trybie art. 27 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, które z uwagi na brak istotnych zmian w stanie faktycznym nieruchomości (co najwyżej postępującą jej degradację w porównaniu do czasu wydania przedmiotowego postanowienia z [...] września 2012 roku) winno być uznane za wiążące organ konserwatorski przy dalszych procedurach mających za przedmiot tę samą nieruchomość, art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia naruszającego zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej poprzez obciążanie obywatela negatywnymi konsekwencjami zmiany praktyki stosowania prawa. Wobec powyższych zarzutów strona skarżąca wniosła o: uchylenie postanowienia organu z dnia 18 listopada 2024 roku, znak: DOZ-APN.650.442.2024.MR, uchylenie postanowienia organu z dnia 23 sierpnia 2024 roku, znak: DOP-APN.650.284.2024.WK, umorzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 2012 roku znak, uzgadniającego zamiar rozbiórki nieużytkowanego budynku mieszkalnego przy ul. [...] w N. (dz. ewid. Nr [...]), zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją argumentację wskazaną w postanowieniu z dnia 18 listopada 2024 r., znak: DOZ-APN.650.442.2024.MR. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy , że przedmiotem kontroli dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest postanowienie, które zostało wydane w postępowaniu nadzwyczajnym, tj. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji/postanowienia, a nie postanowienia wydane w postępowaniu zwykłym. Powyższa okoliczność ma istotne znaczenie, albowiem inny jest przedmiot postępowania prowadzonego w postępowaniu zwykłym, a inny w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2275/17, źródło CBOSA). Postępowanie nieważnościowe jest postępowaniem administracyjnym ograniczonym do oceny legalności postanowienia w aspekcie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie jego wydania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 1987 r., sygn. akt III SA 1134/96, ONSA 1998/3/101; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 267/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2352/14, źródło CBOSA). Oceny legalności postanowienia, w stosunku do której toczy się postępowanie administracyjne o stwierdzenie jego nieważności, dokonuje się zatem, co do zasady, tylko i wyłącznie na podstawie zamkniętego materiału dowodowego, tj. materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym wydaniem decyzji podlegającej kontroli - takich, którymi dysponował organ wydając kwestionowaną decyzję. W ramach postępowania nieważnościowego organ nie może zatem dokonywać nowych lub dodatkowych ustaleń faktycznych, ani też kwestionować stanu faktycznego sprawy zakończonej postanowieniem stanowiącą przedmiot kontroli prowadzonej w tym postępowaniu nadzorczym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1617/12 oraz z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1822/11, źródło CBOSA). Przypomnieć trzeba, że rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to naruszenie oczywiste, łatwo dostrzegalne, wyraźne, niewątpliwe, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Zachodzi zatem w przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, Lex nr 51233). W orzecznictwie wskazuje się, że w sposób rażący można naruszyć jedynie przepis prawa, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. W przeciwnym wypadku przy możliwej różnej interpretacji przepisu charakter naruszenia nie może być postrzegany jako rażący (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 7 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 90/17; 21 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 2049/16; 8 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 3435/15; 27 października 2017 r., sygn. akt II OSK 336/16, 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2088/23, źródło CBOSA). Rozstrzygające dla uznania naruszenia prawa za rażące jest to, że rodzaj tego naruszenia i jego skutki powodują, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 725/10, 29 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 1046/10, 18 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1923/15, źródło CBOSA). Skoro instytucję stwierdzenia nieważności zalicza się do nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji i stanowi ona odstępstwo od ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego to oznacza, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji/postanowienia w tym trybie. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się powszechnie, że rażące naruszenie prawa to wada oczywista i niedająca się pogodzić ze standardami państwa prawa (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2088/23, źródło CBOSA). Przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, którą rozważano w stanie faktycznym sprawy, była przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., czyli wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Przesłanka ta nie została przez ustawodawcę zdefiniowana. W orzecznictwie i piśmiennictwie, ostatnio, kształtuje się jednolite stanowisko, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz skutki, które wywołuje decyzja, niemożliwe do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Konieczne jest także, aby stwierdzone naruszenie miało znacznie większą wagę aniżeli stabilność decyzji ostatecznej, o której stanowi art. 16 k.p.a. Wyjaśnienia także wymaga, że w dniu 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491), która w art. 1 zmieniła art. 156 § 2 k.p.a. Zgodnie z obecnie obowiązującą treścią tego przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji/postanowienia z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja/postanowienie wywołała nieodwracalne skutki prawne. Upływ czasu, tj. 10 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji/postanowienia dotyczy obecnie wszystkich wyczerpująco wyliczonych w art. 156 § 1 k.p.a. podstaw stwierdzenia nieważności decyzji/postanowienia, w tym podstawy odnoszącej się do decyzji rażąco naruszającej prawo. Jednocześnie, jak stanowi art. 2 ust. 1 ww. ustawy, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (k.p.a.), w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zatem w sytuacji gdy od doręczenia lub ogłoszenia decyzji/postanowienia upłynęło 10 lat, organ administracji publicznej wskazany w art. 157 § 1 k.p.a., po przeprowadzeniu postępowania i ustaleniu, że w sprawie została spełniona przesłanka pozytywna w postaci wystąpienia jednej z podstaw wyczerpująco wyliczonych w art. 156 § 1 k.p.a., ogranicza się wówczas do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, o czym rozstrzyga się na podstawie art. 158 § 2 k.p.a. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego budynek mieszkalny, zlokalizowany na działce nr ew. [...], położony w miejscowości N. , przy ul. [...] , jest ujęty w gminnej ewidencji zabytków Miasta N. ( karta ewidencyjna nr [...]), zgodnie z zapisami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ( Uchwała Rady Miasta N. Nr [...] z dnia [...] listopada 2010r.), w związku z czym podlega ochronie zgodnie z art. 7 pkt 4 ustawy z 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zamierzenie inwestycyjne obejmuje rozbiórkę przedmiotowego budynku mieszkalnego. Zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725 z późn. zm.), w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Przepis ten nie określa przesłanek uzgodnienia. Ocena ta pozostawiona jest uznaniu organów ochrony zabytków, których pracownicy posiadają wiedzę specjalistyczną i doświadczenie konserwatorskie, pozwalające na określenie charakteru zabytkowego obiektu. Postępowanie uzgodnieniowe, o którym mowa w art. 39 ust. 3 i 4 Prawa budowlanego dotyczy obiektu (terenu) ujętego w gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z art. 106 § 1 k.p.a., który ma zastosowanie do uzgodnienia o którym mowa w art. 39 ust 3 Prawa budowlanego, jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ (wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenia stanowiska w innej formie), decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ. Organ załatwiający sprawę, zwracając się do innego organu o zajęcie stanowiska, zawiadamia o tym stronę. Przepis art. 106 k.p.a. zawiera jedną z regulacji postępowania administracyjnego, których związki z prawem materialnym są szczególnie silne. Nawiązuje on wprost do prawa materialnego, obejmując treścią tylko sytuacje, w których przepis prawa (oczywiście przepis prawa materialnego) uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ. To właśnie prawo materialne, a nie kodeks postępowania administracyjnego decyduje o sytuacjach, w których przepis ten będzie mieć zastosowanie. Można powiedzieć ogólnie, że chodzi tu o takie znane prawu materialnemu przypadki, w których występuje prawny obowiązek wspólnego działania organów administracji publicznej, wynikający z konkretnej normy, a także z ogólnej zasady prawa administracyjnego, formułującej obowiązek współdziałania tych organów (S. Biernat: Działania wspólne w administracji państwowej, "Ossolineum" 1979, str. 76 in.). Realizacja tego obowiązku następuje przez działanie dwóch lub więcej organów w proporcji ustalonej przez prawo. Działanie każdego z nich więc ma znaczenie materialne i stanowi część rozstrzygnięcia przyjętego w danej sprawie, niezależnie od tego, czy prawo określa stanowisko jednego organu jako wiążące dla drugiego, czy też nakazuje uznanie go za materiał, który ma być wykorzystany przy wydawaniu końcowego rozstrzygnięcia. Materialnoprawna istota współdziałania wyznacza charakter aktów administracyjnych, jakie są wydawane w ramach współdziałania. Taki jego status jest wzmocniony przez okoliczność, że sam kodeks przewiduje przed wydaniem postanowienia zawierającego stanowisko innego organu możliwość przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (art. 106 § 4). Określone wyżej przyporządkowanie postanowień, o jakich mowa w art. 106 § 5 k.p.a., oznacza, że nie można porównywać ich bezpośrednio z innymi postanowieniami administracyjnymi, mającymi charakter typowo procesowy. Należy przyjąć zasadę, że wszędzie tam, gdzie chodzi o kwestie materialnoprawne, to jest o samą sprawę administracyjną będącą przedmiotem postępowania administracyjnego lub o jej elementy, samo prawo procesowe nie może decydować o charakterystyce danej instytucji prawnej. Organ prowadzący postępowanie administracyjne, zmierzając do wydania decyzji, ma się kierować zasadami ogólnymi kodeksu postępowania administracyjnego, które determinują sposób postępowania w każdej jego fazie. Z zasad tych właśnie wynika, że organ prowadzący postępowanie główne, "wykonując" postanowienie, o jakim mowa w art. 106 § 5 k.p.a., nie może działać dowolnie lub pochopnie. Podstawowe znaczenie ma w tym kontekście zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zgodnie z którą organ podejmuje wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, uzupełniona o podstawowe reguły postępowania dowodowego. Chodzi tu zwłaszcza o art. 77 § 1 k.p.a., obligujący organ do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Związek między tą zasadą a omawianym problemem jest oczywisty. Stanowisko innego organu, które zostało wyrażone w formie postanowienia, staje się podstawowym materiałem dowodowym w sprawie administracyjnej, czasem przesądzającym lub wręcz determinującym jej końcowe rozstrzygnięcie, stając się – gdy jest to stanowisko wiążące – elementem podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia. Organ prowadzący postępowanie główne więc może korzystać z tego materiału dopiero wtedy, gdy nie ma wątpliwości dotyczących jego treści ani wątpliwości co do tego, czy treść ta nie ulegnie zmianie. Dopóki postanowienie zawierające stanowisko innego organu nie jest ostateczne, dopóty nie ma stanu pewności w tym zakresie. Przepis art. 106 k.p.a. nie stanowi podstawy prawnej zastosowania trybu współdziałania organów. Stanowi ją przepis szczególny uzależniający wydanie decyzji od wyrażenia opinii (wyrażenia zgody bądź wyrażenia stanowiska w jeszcze innej formie) przez inny organ administracji publicznej. W sprawie niniejszej przepisem tym jest art. 39 ust 3 Prawa budowlanego. Rację mają organy obu instancji, że inicjatywa uruchomienia tego trybu leży po stronie organu administracji, którego zadaniem jest załatwienie sprawy w drodze rozstrzygnięcia jej decyzją administracyjną. Nie ulega także wątpliwości , że w sprawie niniejszej z wnioskiem z dnia 31 lipca 2012r. o uzgodnienie rozbiórki budynku przy ul. [...] w N. do M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wystąpiła strona – P. W. Z pewnością więc postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 20 września 2012r. uzgadniające zamiar przedmiotowej rozbiórki zostało wydane z naruszeniem art. 106 § 1 i 2 k.p.a., jednak Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie wykazał rażącego charakteru tego naruszenia, a przede wszystkim nie wyjaśnił w czym upatruje nieakceptowalnych z punktu widzenia państwa prawa skutków wywołanych tym naruszeniem. Pamiętać należy, że współdziałanie organów administracji publicznej ma miejsce wówczas, gdy w jednej sprawie przecinają się zakresy działania dwóch lub więcej organów administracji publicznej, z których jednemu ustawodawca powierzył rolę wydania decyzji końcowo rozstrzygającej sprawę (organ rozpoznający sprawę i rozstrzygający postępowanie główne), a drugiemu (pozostałym) wyznaczył rolę pomocniczą, odzwierciedlającą się w poprzedzającym jej wydanie postanowieniu, wyrażającym stanowisko drugiego organu (organu współdziałającego). Podkreślenia wymaga, że w pewnym sensie postępowanie uzgodnieniowe (opiniujące) ma charakter odrębny. Wyraża się on w tym, że w każdym przypadku prowadzi je inny niż rozstrzygający w postępowaniu głównym organ administracji publicznej, który pod względem ustrojowym i organizacyjnym w wykonywaniu swych uprawnień jest organem posiadającym własne, jemu ustawowo przypisane kompetencje. Nie powinno jednak ulegać wątpliwości, że elementem łączącym obydwa postępowania jest przedmiot postępowania. Zarówno w sprawie głównej (rozstrzyganej decyzją), jak i w sprawie rozpoznawanej przez organ współdziałający (rozstrzyganej postanowieniem) przedmiot postępowania jest jeden i ten sam. Wyznacza go każdorazowo treść wniosku strony. Podkreślenia wymaga, że istotą wymogu uzgodnienia przez konserwatora zabytków jest uzyskanie oceny wyspecjalizowanego organu administracji, czy roboty budowlane nie będą skutkowały naruszeniem wartości zabytkowych obiektu (por. wyrok WSA w Warszawie z 11 października 2018 r., VII SA/Wa 126/18). Mając powyższe na uwadze, należy wskazać , że wyspecjalizowany organ konserwatorski zajął w formie postanowienia stanowisko w sprawie zamiaru dokonania rozbiórki ujętego w gminnej ewidencji zabytków budynku, nie doszukując się w tej inwestycji naruszenia chronionego z punktu widzenia konserwatorskiego dobra. Z tą oceną merytoryczną organ prowadzący postępowanie nadzorcze nie podjął polemiki, podkreślając jedynie naruszenie przepisów proceduralnych. Na zakończenie powyższych rozważań, należy przywołać stanowisko orzecznictwa sądowoadministracynego, które Sąd orzekający podziela w całości, że decyzja administracyjna/ postanowienie może zostać uznana za wydaną "z rażącym naruszeniem prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tylko wówczas, gdy w odniesieniu do niej spełnią się kumulatywnie następujące przesłanki: oczywistość naruszenia prawa polegająca na widocznej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni prawa; skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji" (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 8 maja 2014 r. (III AUa 892/13, LEX nr 1483812). Nie każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa może być uznane za rażące, nie jest też decydujący charakter przepisu, jaki został naruszony. Nawet ustalenie faktu oczywistego naruszenia prawa nie przesądza jeszcze o uznaniu kwalifikowanego naruszenia prawa w sprawie, tj. takiego, które uzasadnia zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nadto, o "rażącym" naruszeniu prawa można mówić jedynie wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej/postanowienia. Konkludując, w ocenie Sądu Minister w swych rozstrzygnięciach nie wykazał spełnienia wszystkich przesłanek przesądzających , że dany akt został wydany z rażącym naruszeniem prawa, czym naruszył art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 i art. 158 § 2 k.p.a. Z tych względów, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona ponownie, z uwzględnieniem powyższych rozważań Sądu, oceny postanowienia M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 2012r. w kontekście wypełnienia dyspozycji art. 156 § 2 i art. 158 § 2 k.p.a. Mając powyższe na względzie Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U z 2024r., poz. 935). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło