VII SA/Wa 601/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2015 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu postanawia: odmówić A. K. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. A. K. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z wniosku wynika, że skarżący posiada mieszkanie o powierzchni 34 m2, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 3125,36 zł netto miesięcznie. Uzasadniając wniosek skarżący zwrócił uwagę, iż na wizyty lekarskie oraz leki własne i żony wydaje średnio 800 zł. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Skarżący takiej wyjątkowo trudnej sytuacji nie wykazał. Pismem z dnia 15 kwietnia 2015 r. z uwagi na niewystarczające, w ocenie referendarza sądowego, przedstawienie sytuacji finansowej w złożonym przez A. K. wniosku o przyznanie prawa pomocy, wezwano skarżącego do uzupełnienia danych poprzez: - udokumentowanie wysokości otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę emerytur (np. nadesłanie kserokopii decyzji o waloryzacji emerytur lub ostatnich odcinków emerytur), - nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony z okresu ostatnich trzech miesięcy, - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z leczeniem, - wskazanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (np. czynsz, opłaty za gaz, wodę, energię, telefon). Skarżący udzielając odpowiedzi na to wezwanie wskazał w piśmie z dnia 20 kwietnia 2015 r., że rachunki związane z leczeniem wyrzuca, ponieważ wydatków tych nie można odliczyć od podatku. Nadesłał wyciągi z rachunku bankowego, decyzje o waloryzacji emerytur, a także dokumenty obrazujące wysokość wydatków związanych m.in. z utrzymaniem mieszkania. W ocenie referendarza sądowego informacje wynikające ze złożonego wniosku oraz dodatkowych dokumentów nie wskazują na wyjątkowo trudną sytuację materialną, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Podkreślić przede wszystkim trzeba, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom znajdującym się w sytuacji, w której poniesienie kosztów postępowania spowodowałoby uszczerbek dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 ustawy, należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych wydatków, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby nawet niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia natomiast przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy mogą zatem otrzymać wyłącznie osoby znajdujące się w wyjątkowo ciężkim położeniu materialnym, pozbawione dochodów oraz te, które co prawda uzyskują dochody, ale w wysokości pozwalającej im jedynie na zaspokojenie elementarnych potrzeb egzystencjalnych. Skarżący nie wykazał natomiast, aby znajdował się w takiej sytuacji. Zauważyć trzeba, że skarżący wraz z żoną uzyskują stałe dochody (emerytury) w łącznej wysokości 3125,36 zł netto miesięcznie, przy czym nie mają innych osób na utrzymaniu. Nadesłane przez skarżącego dokumenty wskazują, że wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą: czynsz – 429,88 zł, opłaty za energię elektryczną – ok. 160 zł za 2 miesiące, za gaz – ok. 35 zł miesięcznie. Tego typu wydatki uznać należy za niezbędne dla bieżącej egzystencji, a co za tym idzie nie można oczekiwać, że strona zrezygnuje z nich względem obowiązku opłacenia kosztów postępowania sądowego. Do tego rodzaju wydatków nie można już natomiast zaliczyć opłat z tytułu abonamentu za telewizję cyfrową, które skarżący ponosi w kwocie 120,01 zł miesięcznie, takie wydatki nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Warto również zwrócić uwagę, że jak wynika z nadesłanych dokumentów skarżący reguluje rachunki z wyprzedzeniem, nawet kilkumiesięcznym, co wskazuje na dobrą kondycję finansową strony. Przy piśmie z dnia 20 kwietnia 2015 r. skarżący nadesłał fakturę dotyczącą prognozy zużycia energii elektrycznej za okres marzec - kwiecień 2015 r. płatną do dnia 10 kwietnia 2015 r., która została opłacona już w dniu 25 lutego 2015 r. Nadesłał również dowody uiszczenia opłat za gaz dotyczące faktur pro forma – za listopad 2014 r. płatnej do 24 listopada 2014 r., za styczeń 2015 r. płatnej do 21 stycznia 2015 r., za marzec 2015 r. płatnej do 23 marca 2015 r. Faktury te, pomimo odległych terminów płatności, zostały opłacone już w dniu 19 września 2014 r., razem z fakturą rozliczeniową za wrzesień 2014 r. Wskazać jednocześnie trzeba, że wprawdzie skarżący oświadczył w złożonym wniosku, że ponosi duże koszty leczenia – w wysokości ok. 800 zł - jednakże w żaden sposób tego nie udokumentował. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy natomiast jedynie samo twierdzenie strony o dużych wydatkach, sąd/ referendarz sądowy nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach wnioskodawcy, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi. Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Strona powinna zatem poprzez rzetelne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie. Należy też podkreślić, że koszty sądowe związane z prowadzonym postępowaniem sądowym zainicjowanym przez stronę nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304, z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432). Jak już wskazano, prawo pomocy przysługuje jedynie w sytuacji, gdy poniesienie kosztów postępowania wiązałoby się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny, a więc gdy skutkowałoby pozbawieniem możliwości zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb. Strona winna zatem w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a tylko wówczas, gdy zgromadzenie w ten sposób środków na koszty postępowania byłoby niemożliwe, może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy strona musi zatem wykazać, że pomimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 marca 2009 r. II FZ 80/09 LEX nr 550323, z dnia 7 kwietnia 2011 r. I OZ 238/11 LEX nr 1081146, z dnia 27 lipca 2010 r. I FZ 272/10 LEX nr 604110). W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał natomiast, że jego sytuacja finansowa jest tak trudna, że nawet w przypadku ograniczenia wydatków do najbardziej niezbędnych uniemożliwi mu poniesienie kosztów sądowych i kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Mając powyższe względy na uwadze stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy, wobec czego orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270).