VII SO/Wa 5/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie z wniosku M. M. o wymierzenie grzywny Prezydentowi W. postanawia: odmówić M. M. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. M. M. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od wniosku o wymierzenie grzywny Prezydentowi W. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W treści art. 246 ustawy ustawodawca użył pojęcia: "wykaże", co oznacza, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż jego sytuacja finansowa uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny i wiarygodny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. W sytuacji, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, gdy strona w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną, niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 lipca 2013 r. II FZ 371/13 Lex nr 1347052, z dnia 13 stycznia 2011 r. I GZ 456/10 Lex nr 741446, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 września 2010 r. I SA/Rz 478/10 Lex nr 764503, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2014 r. I SA/Bd 1172/13 Lex nr 1457060). Odnosząc powyższe uwagi do złożonego przez M. M. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla uwzględnienia wniosku, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Skarżący wskazał, że posiada dwa mieszkania: o powierzchni 105 m2 i o powierzchni 39 m2, a także działkę budowlaną w W. o powierzchni 384 m2. We wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostają żona oraz dwoje dzieci. Skarżący oświadczył, że od pięciu lat jest osobą bezrobotną, a urząd pracy nigdy nie zaoferował mu zatrudnienia ani szkolenia. Rodzina utrzymuje się z dochodów z tytułu najmu mniejszego mieszkania oraz dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego z umów o dzieło i umów zlecenia. Dochody te, jak wskazał skarżący, wynoszą łącznie 2500 zł miesięcznie. M. M. podniósł jednocześnie, że dochód z najmu jednego mieszkania służy spłacie kredytu zaciągniętego na zakup drugiego mieszkania, a do spłacenia pozostało jeszcze ok. 43.000 euro. Skarżący wskazał ponadto, że żona jest współwłaścicielem i prezesem "N." Sp. z o.o., ale spółka ta jest bankrutem i nie przynosi dochodów. Pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r., na podstawie art. 255 ustawy, wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez: - wskazanie, czy skarżący podejmuje prace dorywcze, z tytułu umów zlecenia, o dzieło itp.; jeżeli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje z tego tytułu, - wskazanie, czy skarżący uzyskuje dochody z działalności gospodarczej; jeśli tak, w jakiej wysokości, - nadesłanie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych i lokat – z okresu ostatnich trzech miesięcy, - udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego z tytułu umów zlecenia i umów o dzieło (np. nadesłanie kopii umów), - nadesłanie kopii umowy najmu mieszkania, - złożenie zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, - wskazanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, czynsz itp.), - nadesłanie odpisów zeznań podatkowych żony skarżącego za ostatnie dwa lata kalendarzowe, - wskazanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego w związku z pełnieniem funkcji prezesa zarządu i posiadaniem udziałów w N. Sp. z o.o., - wskazanie, czy żona skarżącego pełni funkcję prezesa zarządu i czy posiada udziały w P. Sp. z o.o., jeśli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje z tego tytułu. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 22 kwietnia 2015 r., skarżący oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie wykonuje prac dorywczych ani na umowę zlecenie. Podniósł, że rodzaj wykonywanej przez żonę pracy uniemożliwia przedstawienie dokumentu w rodzaju umowy o pracę. Załączył oświadczenie żony z 10 kwietnia 2015 r., z którego wynika, że M. M. otrzymuje wynagrodzenie z tytułu trzech umów o dzieło zawartych z wydawnictwami, dla których wykonuje prace polegające na redakcji tekstów, książek i gazet, a dochody z tego tytułu w ostatnich trzech miesiącach wyniosły łącznie 4.500 zł netto. Skarżący nadesłał też m.in. umowę najmu mieszkania i wyciąg z własnego rachunku bankowego. Oświadczył, że żona zlikwidowała swoje jedyne konto w zeszłym roku. Wskazał, że żona jest udziałowcem i prezesem N. Sp. z o.o. i P. Sp. z o.o., "jednak obydwie spółki nie działały w 2014 r. i nie działają również w tym roku, więc nie ma mowy o dochodach z tego tytułu w zeszłym roku, ani w obecnym; ponadto na skutek prezesowania spółce N. przeciwko żonie toczą się postępowania egzekucyjne na łączną kwotę 240 tys. zł". W ocenie referendarza sądowego na podstawie informacji wynikających ze złożonego wniosku oraz z pisma z dnia 22 kwietnia 2015 r. i dołączonych do niego dokumentów nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Podkreślić trzeba, że w celu ustalenia wysokości dochodów, z których utrzymuje się skarżący z rodziną, a co jest konieczne do stwierdzenia, czy wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, wezwano skarżącego do nadesłania kopii umowy najmu mieszkania oraz do udokumentowania wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego z tytułu umów zlecenia i umów o dzieło (np. nadesłanie kopii umów). M. M. nadesłał umowę najmu, z której wynika, że czynsz ustalono na kwotę 1600 zł miesięcznie. Skarżący nie udokumentował natomiast wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę z tytułu umów zlecenia i umów o dzieło. W tym zakresie do pisma z dnia 22 kwietnia 2015 r. skarżący załączył jedynie oświadczenie żony z dnia 10 kwietnia 2015 r. na temat wysokości dochodu uzyskiwanego z tytułu trzech umów o dzieło zawartych z wydawnictwami i podniósł, że "rodzaj wykonywanej pracy uniemożliwia przedstawienie dokumentu w rodzaju umowy o pracę". Zauważyć wobec tego trzeba, że skarżący nie był wzywany do nadesłania umowy o pracę, lecz kopii umów zlecenia lub o dzieło, a takimi umowami żona skarżącego zapewne dysponuje. W żadnym razie za wystarczające udokumentowanie przez wnioskodawcę wysokości dochodu nie może być uznane samo oświadczenie żony skarżącego. Na skutek nieprzedłożenia przez skarżącego dokumentów pozwalających na bezsporne ustalenie wysokości dochodów uzyskiwanych przez jego żonę nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej, a co za tym idzie, nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy. Należy też zwrócić uwagę, że skarżącego wezwano również do nadesłania wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych i lokat – z okresu ostatnich trzech miesięcy. Przy piśmie z dnia 22 kwietnia 2015 r. skarżący nadesłał wyciągi z własnego rachunku bankowego i oświadczył, że żona swoje jedyne konto zlikwidowała w zeszłym roku. Należy wobec tego zauważyć, że oświadczenie to jest mało wiarygodne, bowiem przy tym samym piśmie skarżący nadesłał też kopię zawiadomienia z dnia 12 lutego 2015 r. skierowanego przez Urząd Skarbowy W. do [...] Banku [...] w K. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego M. M.. Zauważyć również trzeba, że na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 25 kwietnia 2013 r. II FZ 158/13 LEX nr 1310045, z 5 kwietnia 2013 r. II OZ 222/13 LEX nr 1296872, z 23 maja 2013 r. II OZ 390/13 LEX nr 1319086, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r. I SA/Sz 428/12 LEX nr 1212289). Skarżący wraz z żoną posiadają natomiast znaczny majątek, a mianowicie dwa mieszkania w W. – jedno o powierzchni 105 m2, w którym mieszkają, drugie o powierzchni 39 m2, z którego uzyskują dochód z tytułu najmu, a także działkę budowlaną w W. o powierzchni 384 m2. Wskazać też trzeba, że prawo pomocy przysługuje jedynie stronie, która znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od siebie niezależnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2014 r. II OZ 1028/14 Lex nr 1530792, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 czerwca 2012 r. II SA/Rz 440/12 Lex nr 1231908). Skarżący podniósł w złożonym wniosku, iż od ponad 5 lat jest bezrobotny, zarejestrował się w urzędzie pracy w dniu 9 września 2009 r. i – jak z naciskiem podkreślił – nigdy nie zaoferowano mu zatrudnienia ani szkolenia. W piśmie z dnia 22 kwietnia 2015 r. oświadczył, że nie podejmuje prac dorywczych. W ocenie referendarza sądowego niezrozumiałe jest, z jakich przyczyn skarżący, pomimo - jak twierdzi - tragicznej sytuacji finansowej rodziny, nie poszukuje pracy i nie podejmuje nawet żadnych prac dorywczych. Za aktywne poszukiwanie pracy nie można bowiem uznać oczekiwania przez skarżącego od prawie 6 lat na przedstawienie mu oferty zatrudnienia przez urząd pracy. W sytuacji nieusprawiedliwionego niepodejmowania przez wnioskodawcę działalności zarobkowej przyznanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów sądowych w zainicjowanej przez niego sprawie na pozostałych obywateli nie jest natomiast możliwe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2015 r. I OZ 392/15, z dnia 16 kwietnia 2015 r. I OZ 331/15, z dnia 5 listopada 2014 r. I OZ 954/14 LEX nr 1655760). W świetle powyższych okoliczności uznano zatem, że brak jest podstaw do przyznania M. M. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący nie wykazał bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe względy na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270).