VIII SA/Wa 277/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 8 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pismach z dnia 21 maja i 3 lipca 2015 r. S. G. podał, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, która mogłaby przynosić jakiekolwiek dochody, nie jest również związany umową o pracę, nie osiąga dochodu z prac dorywczych i nie posiada aktualnie statusu osoby bezrobotnej. Oświadczył, że zamieszkuje u chorej matki, z którą prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i która udziela mu pomocy finansowej ([...] zł w okresie ostatnich sześciu miesięcy). Nie może natomiast liczyć na pomoc żony bowiem nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, a ponadto małżonkowie mają rozdzielność majątkową. Wyjaśnił, że posiada udziały w spółce kapitałowej, jednakże nie prowadzi ona działalności. Do wniosku załączył zeznanie podatkowe spółki CIT-8 za 2014 r. Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 3 sierpnia 2015 r., skarżąca złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie wskazał, że Sąd nie zadał sobie trudu analizy akt sprawy. Zdaniem skarżącego w aktach sprawy znajdują się dowody na chorobę skarżącego i na jego trudna sytuacje materialną. Wskazał, że dysponuje udziałami w Spółce z o.o., ale spółka aktualnie nie prowadzi działalności i nie przynosi tym samym żadnego zysku. Żona wraz z córka zamieszkuje u swojej matki. Ze względu na rozdzielność majątkową z żoną nie może liczyć na jej pomoc, a nawet nie stać go obecnie na pomoc finansową córce. Usilnie poszuje pracy, żeby ja podjąć, jak tylko jego sytuacja zdrowotna na to pozwoli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270, powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych, mimo że na obecnym etapie postępowania jedyny koszt to wpis od skargi w kwocie [...] zł. Jednakże zważyć należało okoliczność, która Sądowi znana jest z urzędu, że Skarżący złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy w sprawach o sygn. akt VIII SA/Wa 277/15, VIII SA/Wa 276/15, VIII SA/Wa 278/15, VIII SA/Wa 256/15 i 456/15. Łączna kwota wpisów w tych sprawach to [...] złotych. Na podstawie danych zawartych w oświadczeniu skarżącego o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentach przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego ustalono, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma umowy o pracę. Jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Zamieszkuje u matki, którą się opiekuje. Od października 2009 r. przebywał na zwolnieniach lekarskich po doznanym wypadku. Ostatnie świadczenie lekarskie otrzymał 19 kwietnia 2011 r. Z żoną posiada rozdzielność majątkową. Żona wraz z córka zamieszkują oddzielenie, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd stwierdził, iż skarżący wykazał, że obecnie nie ma realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W niniejszej sprawie wniosek zasługuje na uwzględnienie w zakresie częściowym. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia przyjąć należało, iż sytuacja majątkowa w jakiej się znalazł jest trudna, zaś uzyskiwane dochody są w całości pożytkowane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Wzięto również pod uwagę brak zasobów pieniężnych i majątku ruchomego znacznej wartości. Okoliczności te przemawiają za uznaniem wnioskodawcy za osobę, dla której poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować uszczerbek w niezbędnym utrzymaniu. W pozostałym zakresie wniosek został uznany za niezasadny. Wyjaśnić bowiem należy, że na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, tj. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak jest przymusu adwokacko-radcowskiego, a skarżąca jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do Sądu, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 19.05.2011 r. o sygn. akt II GZ 245/11, z dnia 18.04.2012 r. o sygn. akt II GZ 127/12, z dnia 17.12.2013 r. o sygn. akt I GZ 560/13, z dnia 8.01.2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13, z dnia 8.01.2014 r. o sygn. akt II GZ 762/13 orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 marca 2013 r. (II FZ 142/13) o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów. W tym miejscu wskazać można również na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08. Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Mając zatem na uwadze ustalenia dokonane w niniejszej sprawie należało przyjąć, że skarżący zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie nie spowoduje wstrzymania biegu sprawy oraz nie pozbawi strony możliwości wystąpienia z takim wnioskiem w razie konieczności wstąpienia do sprawy profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji