VIII SA/Wa 279/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ewa Pecelt po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2018 r, nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W związku z otrzymanym wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł P. S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca podał, że utrzymuje się jedynie z zasiłku rehabilitacyjnego w wysokości [...] zł. Skarżący zadeklarował, że nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomości. Z uwagi, iż złożone oświadczenie było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego wezwano skarżącego do: nadesłania 1) kopii dokumentu poświadczającego przyznane świadczenie rehabilitacyjne, 2) wyciągu ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, 3) kopii dokumentów (rachunków, faktur, przelewów) potwierdzających ponoszenie wydatków na utrzymanie wraz z ich szczegółowym spisem, 4) określenie przyczyn, z powodu których wnioskodawca wskazał w formularzu PPF, że nie jest właścicielem jakichkolwiek nieruchomości, nie posiada majątku, jak też żadnych przedmiotów wartościowych w sytuacji wieloletniego prowadzenia działalności gospodarczej znacznych rozmiarów, 5) określenie nieruchomości lub przedmiotów o wartości powyżej [...] zł, których właścicielem pozostawał wnioskodawca lub jego żona w okresie ostatnich trzech lat, 6) wskazanie miejsca aktualnego zamieszkiwania i określenie zasad, na jakich skarżący wraz z rodziną korzysta z lokalu mieszkalnego i ponosi z tego tytułu koszty, szczegółowe określenie, z jakich źródeł wnioskodawca wraz z rodziną aktualnie czerpie środki utrzymania, 7) określenie, czy wnioskodawca wraz z małżonką, poza wskazanym świadczeniem rehabilitacyjny, uzyskają inne dochody lub otrzymują inne dodatkowe środki wpływające na ocenę poziomu ich zdolności do ponoszenia wydatków, 8) szczegółowe wskazanie wszystkich podmiotów gospodarczych, z którymi wnioskodawca pozostaje powiązany (np. jest wspólnikiem spółki) i pełnionych w nich funkcji wraz z określeniem dochodów, które z tym się wiązały w ostatnich trzech latach, 9) określenie w jakim zakresie i jakich składników majątku dotyczy prowadzone w stosunku do wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że ze względu na separację z żoną, oddzielne miejsce zamieszkania od kilku lat nie utrzymuję bliższych kontaktów z żoną. Z tego też powodu nie wyraziła ona zgody na udostępnienie mi wnioskowanych przez Sąd dokumentów. Oświadczył jednocześnie, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, lokat, zamieszkuje u rodziców i jest na ich częściowym utrzymaniu. W okresie ostatnich trzech lat nie nabył nieruchomości lub przedmiotów o wartości przekraczającej [...] zł, jak również w chwili obecnej takich nieruchomości i rzeczy nie posiada. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy zostało pozostawione uznaniu Sądu. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do Sądu. Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem wystąpienia sporu sądowego związanego z tą działalnością, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Rozpatrując wniosek Skarżącego referendarz sądowy miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Takim kosztem, do którego uiszczenia jest on zobowiązany na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w kwocie [...] zł. Nie negując, że kwota ta jest znaczna, zwolnienie Skarżącego z tego obowiązku nie jest - zdaniem referendarza sądowego – zasadne. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący uniemożliwił bowiem odtworzenie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim nie jest znana sytuacja materialna jego żony. Brak dotyczących jej dokumentów Skarżący tłumaczył istniejącą między małżonkami rozdzielnością majątkową. Okoliczność ta, zdaniem referendarza sądowego, nie uzasadnia odmowy udzielenia żądanych informacji. Nie można bowiem zapominać, że wysokość dochodów żony oraz jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych Skarżącego. Skoro twierdzi on, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci zwolnienia od kosztów sądowych), to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie opłacić tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Referendarz nie zgadza się również ze stanowiskiem, że rozdzielność majątkowa małżeńska w jakiej pozostaje skarżący z żoną, zwalnia go z obowiązku podania wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę i jej sytuacji majątkowej. Wskazać w tym miejscu należy, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, w takim zakresie w jakim są one niezależne od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682) – zwanej dalej: "k.r. i o.", regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r. i o.). Zgodnie z treścią art. 27 k.r. i o., małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zatem nawet rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy jego małżonkowi (art. 23 k.r. i o.) Do obowiązków tych zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt II FZ 6/09, LEX nr 551925). Wyjaśnić również należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r. i o.) i orzeczenia separacji (art. 61 § 1 k.r. i o., por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1142/09, Lex nr 582903, postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 113/11, Lex 783804, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12 Lex 1240477). Natomiast w niniejszej sprawie skarżący nie podniósł, aby jego związek małżeński został rozwiązany przez rozwód lub została orzeczona separacja. Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej nie zwalnia skarżącego od wykazania sytuacji finansowej swojego małżonka, stosownie do treści przepisu art. 255 p.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący wykonał bowiem zarządzenie referendarza sądowego w sposób wybiórczy i niepełny. Nie przedstawił wyciągu ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentów (rachunków, faktur, przelewów) potwierdzających ponoszenie wydatków na utrzymanie wraz z ich szczegółowym spisem, nie określił przyczyn, z powodu których wnioskodawca wskazał w formularzu PPF, że nie jest właścicielem jakichkolwiek nieruchomości, nie posiada majątku, jak też żadnych przedmiotów wartościowych w sytuacji wieloletniego prowadzenia działalności gospodarczej znacznych rozmiarów, nie określił nieruchomości lub przedmiotów o wartości powyżej [...] zł, których właścicielem pozostawała żona wnioskodawcy lub w okresie ostatnich trzech lat. Reasumując stwierdzić należało, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Okoliczności sprawy wskazują, iż skarżący ubiegając się o prawo pomocy swoją sytuację materialną przedstawił w sposób fragmentaryczny, pomijając te fakty, które mógłby doprowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy i akcentując te okoliczności, które przemawiają za uwzględnieniem jego wniosku. Konstytuuje to sytuację, która w orzecznictwie sądowym jednolicie postrzegana jest jako uzasadniająca odmowę przyznania prawa pomocy w oparciu o stwierdzenie, że niespójne, złożone w sposób wybiórczy oświadczenia osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, jako nieodnoszące się do rzeczywistej sytuacji majątkowej strony w sposób kompletny, uniemożliwiają podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o prawo pomocy o treści pożądanej przez wnioskodawcę. Z powołanych względów, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.