VIII SA/Wa 413/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi U. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, zwanej dalej: k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: organ I instancji) z [...] lutego 2018 r., znak: [...], orzekającą o odmowie przyznania U.G. świadczenia wychowawczego na rzecz córki A.G. na okres 2017/2018. Powyższą decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z 31 października 2017 r. U.G. (dalej: skarżąca, strona) zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz córki A. G. na okres 2017/2018 r. We wniosku podała, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko i nie posiada ustalonego świadczenia alimentacyjnego na rzecz córki. Jednocześnie złożyła kserokopie: wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie I [...] orzekającego rozwiązanie związku małżeńskiego skarżącej przez rozwód, protokołu ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w [...] w sprawie [...] o zasądzenie alimentów od skarżącej na rzecz syna W. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 2015 r., sygn. akt [...], z uzasadnienia którego wynika, że opieka nad córką jest sprawowana naprzemiennie wraz z byłym mężem. Decyzją z [...] lutego 2018 r., znak: [...] organ I instancji, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851, zwanej dalej: u.p.p.w.d.) odmówił skarżącej świadczenia wychowawczego, z uwagi na fakt, że na rzecz jej córki nie zostało ustalone świadczenie alimentacyjne, a jednocześnie brak jest orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej rodziców dziecka, zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca, podnosząc że decyzja jest krzywdząca, niezgodna z przepisami prawa i stanem faktycznym. W ocenie skarżącej organ I instancji nieprawidłowo zinterpretował przedłożone przez nią orzeczenia sądów, a w szczególności postanowienie Sądu Rejonowego w sprawie [...], w którym zmieniono punkt wyroku rozwodowego w zakresie władzy rodzicielskiej nad synem W., pozostawiając dotychczasowe ustalenia odnośnie do córki A.. Kolegium wskazaną na wstępie decyzją z [...] marca 2018 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Uzasadniając przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie oraz przytoczyło brzmienie art. 2 pkt 13 oraz art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d. Organ II instancji stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, iż na córkę skarżącej nie zostały zasądzone alimenty od jej ojca, a nadto brak jest orzeczenia sądu ustanawiającego opiekę naprzemienną obydwojga rodziców nad dzieckiem. Z wyroku rozwodowego wynika bowiem, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi pozostawiono obojgu rodzicom, orzeczono nieograniczone kontakty obojga rodziców z dziećmi, a kosztami utrzymania i wychowania dzieci obciążono oboje rodziców. Z kolei z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] w sprawie o sygn. akt [...] wynika jedynie uregulowanie wykonywania władzy rodzicielskiej skarżącej nad synem. Natomiast naprzemienna opieka rodziców co do córki A. wynika z ustaleń faktycznych Sądu, zawartych w uzasadnieniu ww. postanowienia. Brak jest więc orzeczenia sądowego o ustanowieniu opieki naprzemiennej obojga rodziców nad córką A., zgodnie z wymogiem zawartym w art. 8 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. W ocenie Kolegium, skarżącej jako osobie samotnie wychowującej dziecko, brak zasądzenia świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka od jej ojca, a także brak orzeczenia Sądu o ustanowieniu opieki naprzemiennej obojga rodziców nad tym dzieckiem, uniemożliwia przyznanie świadczenia wychowawczego na to dziecko. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając uchylenia decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 2 pkt 13 u.p.p.w.d., wskazując ponownie na nieprawidłową interpretację złożonych przez nią orzeczeń sądowych. W ocenie skarżącej Sąd orzekł o naprzemiennej opiece nad córką A.. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie stan faktyczny nie jest sporny, znajduje odzwierciedlenie w dokumentach. Jednak sporna jest interpretacja przez organy administracji złożonych przez skarżącą orzeczeń sądowych, w szczególności odnośnie do ustalenia, czy rodzicom małoletniej A. przyznana została naprzemienna opieka. Podstawą materialnoprawną rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę A., urodzoną [...] lipca 2001 r., jest ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 ww. ustawy). Skarżąca na podstawie wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., sygn. akt I [...] posiada status osoby rozwiedzionej, którą organy administracji w przedmiotowej sprawie zasadnie uznały za osobę samotnie wychowującą córkę A.. W tym zakresie powołały się na przepis art. 2 pkt 13 u.p.p.w.d., z którego wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to p A., kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Organy, odmawiając skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego, powołały się na przesłankę negatywną z art. 8 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. w brzmieniu od 1 sierpnia 2017 r., znowelizowanym ustawą z dnia 7 lipca 2017 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 1428), z którego wynika, że świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Organy uznały, że w przedmiotowej sprawie występuje jedynie faktyczne sprawowanie opieki naprzemiennej nad małoletnią córką skarżącej, które nie wynika z orzeczenia sądowego. Informacja zawarta w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego w [...]w sprawie [...], że strona wraz z byłym mężem sprawują naprzemiennie władzę rodzicielską nad małoletnią A., a ten model sprawdza się w praktyce i jest zgodny z dobrem dziecka, nie może być utożsamiana z ustanowieniem przez Sąd opieki naprzemiennej obojga rodziców nad córką A., o której mowa w art. 8 ust. 2 punkt 5 u.p.p.w.d. Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę nie podziela oceny prawnej przesłanki opieki naprzemiennej dokonanej przez organy. Jednocześnie Sąd akceptuje stanowisko sądów administracyjnych zawarte w cytowanych przez Kolegium wyrokach: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 678/17 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 510/17, że pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestą mogącą podlegać interpretacji stron lub organu prowadzącego dane postępowanie administracyjne, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu; organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Na brak możliwości domniemywania czy też ustalania na podstawie jakichkolwiek okoliczności faktycznych, że występuje opieka naprzemienna, jeśli uregulowanie w tym zakresie nie zostało przewidziane w orzeczeniu sądu, wskazuje również orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z dnia: 17 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1046/17, 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 778/17, 22 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 947/17, 11 grudnia 2017 r., sygn. akt 1506/17, wszystkie publ. cbosa). Zdaniem Sądu w okolicznościach tej sprawy pozostawanie dziecka – córki A. pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, tylko wynika wprost z uzasadnienia orzeczenia sądu opiekuńczego. Z treści punktu I postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 2015 r. w sprawie [...] wynika, że skarżącej została ograniczona władza rodzicielska nad synem W., natomiast wniosek byłego męża strony w tym zakresie co do córki A. został oddalony (punkt II ww. postanowienia). Sąd Rodzinny w uzasadnieniu tego postanowienia zawarł stanowisko, że rodzice naprzemiennie sprawują opiekę nad małoletnią A.. Co drugi dzień i co drugi weekend wymieniają się w opiece nad dzieckiem, w równym stopniu uczestniczą w jego wychowaniu, ustalają wzajemnie swoje obowiązki i wywiązują się z poczynionych ustaleń, wymieniają się informacjami na temat córki. Tym samym pozostały w mocy punkty 2 i 3 wyroku rozwodowego Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie I [...], że skarżąca posiada pełną władzę rodzicielską i nieograniczone kontakty z małoletnią córką A.. Przy sprawowaniu opieki naprzemiennej stosunki panujące między rodzicami są na tyle dobre, że kwestia ich kontaktów z dzieckiem może być przez rodziców samodzielnie i zgodnie uregulowana. Jak wynika z ww. orzeczeń sądowych, taki charakter opieki nad małoletnią A. sprawują jej rodzice. Zdaniem Sądu, błędne jest stanowisko, że tylko wówczas dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, zgodnie z orzeczeniem sądu, jeżeli zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu (tak też: wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1378/17, publ. Lex nr 2461331, wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 427/18, publ. cbosa). Należy pamiętać, że orzeczenie sądowe to nie tylko jego sentencja, ale i uzasadnienie. Wyroki sądów cywilnych oraz prawomocne postanowienia co do istoty sprawy, mające moc wiążącą jak wyrok w procesie, wiążą bezpośrednio nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy (w tym administracyjne) oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 365 § 1 oraz art. 523 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm., zwanej dalej: k.p.c., por. też wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 939/14, publ. Lex nr 2032851). W sytuacji związania prawomocnym orzeczeniem sądu i ustaleniami faktycznymi, które legły u jego podstaw, a znajdującymi odzwierciedlenie w uzasadnieniu tego orzeczenia, niedopuszczalne jest w innej sprawie o innym przedmiocie dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą (wyrok NSA z dnia 13 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 634/16, publ. cbosa). Należy też zauważyć, że przed dniem 1 kwietnia 2016 r. (wejście w życie u.p.p.w.d.) brak było podstaw prawnych, by sąd powszechny użył sformułowania "opieka naprzemienna" w sentencji wyroku rozwodowego, orzekającego o separacji czy w orzeczeniu lub ugodzie zawartej przed sądem rodzinnym, regulującymi sposób wykonywania władzy rodzicielskiej bądź ustalającymi kontakty rodziców z małoletnimi dziećmi. Pojęcia tego nie znała bowiem ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r., poz. 2082) ani k.p.c., choć sporadycznie dochodziło do faktycznego regulowania wykonywania władzy rodzicielskiej w sposób odpowiadający tej instytucji (tak też wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1378/17, publ. cbosa). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że organy obu instancji w przedmiotowej sprawie w sposób nieuprawniony uznały, że tylko w przypadku zawarcia w orzeczeniu sądu powszechnego (rozumianym jako sentencja) sformułowania o opiece naprzemiennej można uznać tę okoliczność za udowodnioną. Błędna interpretacja "opieki naprzemiennej" spowodowała naruszenie przez organy administracji przepisu art. 8 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d., co prowadzi do uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302). Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji dokona oceny wniosku skarżącej z dnia 31 października 2017 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz córki A. przy uwzględnieniu wykładni "opieki naprzemiennej" przedstawionej w przedmiotowym uzasadnieniu.