VIII SA/Wa 488/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu A. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 grudnia 2017 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wywłaszczenia nieruchomości postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2017 r. Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania A. W. prawa pomocy z uwagi na niewykazanie zasadności wniosku. W dniu 23 listopada 2017 r. wpłynął do Sądu kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym podała, że jej sytuacja materialna uległa zmianie bowiem była zmuszona zaciągnąć kolejną pożyczkę w wysokości [...] zł na zakup nowego pieca CO. Podtrzymała wyjaśnienia co do osiąganego dochodu ([...]zł) i wskazała, że na leki i wizyty lekarskie wydaje [...] zł, raty kredytu i pożyczki wynoszą [...] zł, gaz – [...] zł, energia – [...] zł, wyżywienie – [...] zł, odzież – [...] zł. Ponadto oświadczyła, że w zaspokajaniu podstawowych potrzeb pomagają jej finansowo syn i córka. Do wniosku załączyła wyciąg z rachunku bankowego wskazujący na wysokość emerytury oraz fakturę na zakup kotła grzewczego i innych części. Postanowieniem z 5 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 14 grudnia 2017 r. skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Zdaniem skarżącej, błędnie ustalono stan faktyczny poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżąca posiada możliwości finansowe pozwalające na uiszczenie opłaty sądowej od złożonej skargi. Miesięczne wydatki skarżącej znacznie przewyższają kwotę uzyskiwanego dochodu, a pomocy od syna i córki nie można uznać za stałe comiesięczne źródło dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wskazać też należy, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (wyrok NSA z 12 lipca 2013 r., II OZ 604/13, LEX nr 1345059 i powołane tam piśmiennictwo). Wskazuje się też, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawa pomocy chronić czy wzbogacać majątku podmiotów prywatnych (wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., II FZ 199/13, LEX nr 1310060). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl) Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, prawidłowo starszy referendarz sądowy dokonał oceny, że sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca – według jej oświadczenia – prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada stały miesięczny dochód w kwocie [...] zł z tytułu emerytury oraz, zgodnie z oświadczeniem, w zaspokajaniu podstawowych potrzeb pomagają jej finansowo syn i córka. Sąd zauważa rozbieżności w ponoszonych przez skarżącą kosztach utrzymania, gdyż z zestawienia przesłanego przy piśmie z dnia 7 sierpnia 2017 r. wynika, że kształtują się one na poziomie ok [...] zł, natomiast w złożonym formularzu PPF (rubryka 11 – zobowiązania i stałe wydatki) skarżąca wymienia stałe wydatki na kwotę ok [...] zł tj. leki i wizyty lekarskie – [...] zł, raty kredytu i pożyczki – [...] zł, gaz – [...] zł, energia – [...] zł, wyżywienie – [...] zł, odzież i chemia gospodarcza – [...] zł, co w znacznym zakresie przekracza jej możliwości finansowe. Porównanie wysokości udokumentowanego dochodu Skarżącej ([...] zł) i zadeklarowanych wydatków (około [...] zł) plus dodatkowo rata pożyczki na zakup pieca CO i koszt jego adaptacji około [...] zł wskazuje, że te ostatnie przewyższają dochód. Niemożliwa jest sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. W tym miejscu podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Uznając zatem, że informacje przedstawione w rozpoznawanym wniosku oraz wynikające z załączonych dokumentów wskazują na przedstawienie przez stronę swojej sytuacji finansowej w sposób fragmentaryczny i nierzetelny, mając na uwadze treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało uznać, że skarżąca nie wykazała, iż poniesienie przez nią kosztów postępowania w jakimkolwiek zakresie wiązać się będzie z uszczerbkiem utrzymania koniecznego. Sąd przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy bierze pod uwagę wszelkie okoliczności wpływające na kształtowanie się sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych (jak wskazuje skarżąca pożyczki w kwocie [...] zł na remont domu, czy rat z tytułu zakupu telewizora i lodówki) ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13, LEX nr 1310045). Jak słusznie zauważył referendarz sądowy powyższe świadczy jedynie o zdolności kredytowej skarżącej. Także okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącej nie stanowią przesłanek do zmiany rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.