VIII SA/Wa 560/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 1 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akt postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 17 czerwca 2015 r. [...] sp. z o.o. z siedzibą w B. (zwana dalej: "skarżąca", "spółka") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akt. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (w kwocie 100 zł) skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Formularz wniosku wpłynął do Sądu w dniu 17 sierpnia 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym [...] sierpnia 2015 r.). W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że prowadzi działalność rolniczą, spółka ponosi straty, nie posiada środków pieniężnych na bieżącą działalność, a jej rachunki bankowe są zajęte przez komorników od dłuższego czasu. Oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł, również na rachunkach bankowych nie posiada środków. Podała nadto, że spółka została zmuszona błędnymi decyzjami ARiMR do ograniczenia bieżącej działalności jedynie do prowadzenia sporów w obronie jej praw. Wydatki zawiązane ze sporami ponosi zarząd osobiście, a sytuacja finansowa prezesa zarządu jest zła. Do wniosku załączyła zeznanie podatkowe CIT – 8 za 2014 r. z ujawnionym przychodem i kosztami jego uzyskania "0", bilans oraz rachunek zysków i strat za 2014 r., wyciągi z rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwana dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy spółce z o.o. w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Skoro udzielenie spółce z o.o. prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa to powinno ono sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie obowiązek wykazania okoliczności wskazujących na zasadność wniosku spoczywa na podmiocie występującym z takim wnioskiem, do Sądu natomiast należy ocena złożonych w tym zakresie dokumentów i wyjaśnień. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia, skarżąca nie wykazała bowiem, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca jest w sprawie zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, przy czym podkreślić należy, że jest to najniższy z wpisów jaki przewiduje rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tak ustalone koszty postępowania na obecnym jego etapie, nie wydają się być szczególnym obciążeniem dla skarżącej, która jest spółką kapitałową. Po pierwsze wskazać należy, iż jak wynika z oświadczenia spółki prowadzi ona działalność rolniczą, w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, a wysokość straty [...] zł. Ze złożonego przy wniosku bilansu sporządzonego na 31 grudnia 2014 r. wynika, że spółka posiadała na ten dzień aktywa trwałe w wysokości [...] zł; aktywa obrotowe w wysokości [...] zł, w tym należności krótkoterminowe [...] zł. Z rachunku zysków i strat wynika, że przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi wyniosły na koniec 2014 r. [...] zł, koszty działalności wyniosły [...] zł, zaś strata [...] zł. Zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Jak wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ponadto w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13, NSA zwrócił uwagę, iż poniesienie straty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych, a spłata zobowiązań nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych. Po wtóre spółka miała możliwość dokapitalizowania w trybie art. 177 k.s.h. Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 796/11, publ.: cbois). Zgodnie z art. 177 § 1 k.s.h. umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II GZ 293/15, publ.: cbois). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika, aby zwróciła się z takim żądaniem. Po trzecie jak podkreślono wyżej, przyznanie prawa pomocy spółce z o.o. w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka natomiast powołuje się na okoliczność, że prowadzi działalność rolniczą i nie osiąga innych przychodów. Co kluczowe, osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: cbois). Zauważyć należy, iż spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Potwierdza to sama skarżąca, podnosząc w uzasadnieniu wniosku, iż prowadzi działalność rolniczą. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając zapewnioną możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). Odnosząc się do podnoszonych przez spółkę trudności finansowych, zauważyć należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt I FZ 67/15, NSA wskazał, iż brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności, gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OZ 208/08). Sąd ten dodał także, iż zobowiązania skarżącej związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed należnościami względem Skarbu Państwa, wynikającymi z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania i stwierdza, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Planując bądź występując na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brak jest więc podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 4 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.