VIII SA/Wa 732/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 29 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej co do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić M. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. M. K. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podał m.in., że jego sytuacja finansowa (rencista, osoba niepełnosprawna) nie pozwala na opłacanie kosztów sądowych. Skarżący, samodzielnie prowadzący gospodarstwo domowe, określił kwotę uzyskiwanych dochodów na [...] zł (z tytułu renty) oraz wydatków na [...] zł. Jako posiadany majątek wymienił mieszkanie [...] m² (zadłużone w funduszu remontowym na kwotę [...] zł). Jednocześnie wskazał, iż posiada oszczędności w kwocie [...] zł (rubryka 7.2.1 PPF). Postanowieniem z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 732/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] października 2015 r. skarżący złożył sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego, wnosząc o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia lub zwolnienie z opłat sądowych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił: 1) niekompletność rozpatrzenia wniosków skarżącego; 2) błędne przyjęcie jakoby kwota [...] zł stanowiła oszczędności skarżącego, które mógł przeznaczyć na dowolny cel – wymieniona kwota to środki, za które skarżący musiał się utrzymać do następnego świadczenia rentowego; 3) dyskryminację skarżącego w stosunku do sędziów, którzy są zwalniani z opłat sądowych. Uzasadniając skarżący podniósł m.in., iż w obecnej sytuacji finansowej po odliczeniu minimum socjalnego, a także zaciągniętych zobowiązań nie posiada wolnych środków. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 25 września 2015 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w całości lub w części (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Zawarte z kolei w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wskazać też należy, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (wyrok NSA z 12 lipca 2013 r., II OZ 604/13, LEX nr 1345059 i powołane tam piśmiennictwo). Wskazuje się też, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawa pomocy chronić czy wzbogacać majątku podmiotów prywatnych (wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., II FZ 199/13, LEX nr 1310060). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczy podmiotów, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nawet w niewielkiej części (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazał on w sposób wiarygodny i rzetelny, że nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący – według jego oświadczenia – prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada stały miesięczny dochód w kwocie [...] zł z tytułu renty. Natomiast koszty utrzymania skarżącego ([...] zł) nie wyczerpują posiadanych środków. Nadto Sąd zauważa, iż w złożonym formularzu PPF (rubryka 7.2.1. – oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce) skarżący wpisał kwotę [...] zł. Dodać w tym miejscu należy, że jedyne koszty do jakich jest zobowiązany skarżący to wpis od skargi w wysokości [...] zł, co w ustalonej sytuacji materialnej nie jest wydatkiem przekraczającym jego możliwości finansowe. Sąd przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy bierze pod uwagę wszelkie okoliczności wpływające na kształtowanie się sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych (jak wskazuje skarżący pożyczki na zakup mieszkania) ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta jak i sama wysokość rat ([...] zł) nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13, LEX nr 1310045). Także okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego nie stanowią przesłanek do zmiany rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Z uwagi na powyższe w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego z ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia.