VIII SA/Wa 818/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi I. [...] – [...] na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji co do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić I. [...] – [...] przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Iwona [...] – [...] (dalej: "skarżąca") wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podała m.in., że od dłuższego czasu jej czteroosobowa rodzina (mąż i dwoje małoletnich dzieci) boryka się z problemami finansowymi w związku z posiadaniem kredytu hipotecznego (rata [...] zł) oraz ponoszoną miesięcznie opłatą planistyczną ([...] zł). Podała, że cierpi na schorzenie kręgosłupa i od września 2013 r. nie przysługuje jej już zasiłek chorobowy. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie męża skarżącej - [...] zł. Jako posiadany majątek wymieniła mieszkanie – [...] m² oraz nieruchomość rolną [...]ha we współwłasności z bratem. W wyniku uzupełnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż nie może podjąć pracy ze względu na zły stan zdrowia, gdyż oczekuje na dwie operacje kręgosłupa. Nadto wychowuje dwoje małych dzieci, które często chorują. W związku z tym, że wydaje dużo pieniędzy na leki dla siebie i dzieci, co miesiąc zapożycza się u rodziny, by móc wyżywić dzieci. Skarżąca wyjaśniła, że nie otrzymuje już dopłat z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego, złożyła zaświadczenie z urzędu skarbowego o dochodzie za 2012 r., wyciągi z rachunków bankowych obojga małżonków, kserokopie faktur za gaz, energię, telefon oraz pismo wspólnoty mieszkaniowej o wysokości opłat za mieszkanie ([...] zł). Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 818/13 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] lutego 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Uzasadniając podniosła, iż kwoty zasilające konto i wpłacane w tzw. wpłatomacie stanowią pożyczki, gdyż posiadane środki nie starczają rodzinie skarżącej m.in. na życie, spłatę kredytu, opłatę rachunków, jak i ponoszonymi wydatkami związanymi z edukacją dzieci oraz leczeniem skarżącej i jej córki. Skarżąca podkreśliła, iż nie jest w stanie poczynić żadnych oszczędności bez poniesienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i jej rodziny. Nadto skarżąca podniosła, iż w ostatnim miesiącu poniosła bardzo duże wydatki m.in. związane z prywatną wizytą okulistyczną córki, konsultacją neurochirurgiczną skarżącej oraz wykonaniem rezonansu magnetycznego odcinka szyjnego prywatnie, ze względu na długi czas oczekiwania na NFZ. Skarżąca wskazał także, iż pieniądze uzyskane ze sprzedaży części działki w 2008 r. zostały przez nią wydatkowane na wykończenie mieszkania oraz wydatki związane z chorobą i śmiercią taty. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 13 stycznia 2014 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w całości lub w części (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Zawarte z kolei w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wskazać też należy, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (wyrok NSA z 12 lipca 2013 r., II OZ 604/13, LEX nr 1345059 i powołane tam piśmiennictwo). Wskazuje się też, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawa pomocy chronić czy wzbogacać majątku podmiotów prywatnych (wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., II FZ 199/13, LEX nr 1310060). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczy podmiotów, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nawet w niewielkiej części (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazała ona w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niej instytucji prawa pomocy. Skarżąca – według jej oświadczenia – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci. Łączny dochód rodziny stanowi wynagrodzenie męża skarżącej w kwocie ok. [...] zł. Jak wynika z wyciągów z rachunku bankowego konto skarżącej w okresie od października do grudnia 2013 r. było dwukrotnie zasilane przez jej męża kwotą [...] zł i [...]zł, i dwukrotnie przez osobę trzecią tytułem "rata kredytu hipotecznego". Podobnie rachunek męża skarżącej poza wpływami z tytułu wynagrodzenia i bieżącymi wypłatami czy płatnościami jest zasilany wpłatami własnymi w tzw. wpłatomacie na kwoty [...] zł ([...].11.2013 r.), [...] zł ([...].11.2013 r.), [...] zł ([...].12.2013 r.). Nadto skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, która jej wolna od obciążeń. Powyższe prowadzi do wniosku, iż rodzina skarżącej nie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Przy badaniu sytuacji finansowej rodziny skarżącej nie może mieć też decydującego znaczenia podnoszona przez skarżącą okoliczność pomocy innych osób w ponoszeniu kosztów utrzymania rodziny, w tym w spłacie kredytu hipotecznego. Wyjaśnić należy, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. W judykaturze trafnie stwierdza się, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13, LEX nr 1310045). Należy zauważyć, iż skoro skarżąca jest w stanie regulować swoje zobowiązania prywatnoprawne, jak i opłacać prywatne wizyty lekarskie u różnych specjalistów (okulista, neurochirurg) oraz badania lekarskie (rezonans magnetyczny) to tym bardziej winna uiszczać ciążące na niej zobowiązania publicznoprawne. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Z uwagi na powyższe w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej z ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia.