VIII SA/Wa 893/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., znak [...], na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r, nr 98, poz. 1071 ze zm.: dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania G. L. (dalej: "skarżący") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy C. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] maja 2011 r., znak: [...], odmawiającą skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad babcią H. K. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej. Skarżący zwrócił się do Wójta Gminy C. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią H. K., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L., stwierdzającym znaczy stopień niepełnosprawności oraz konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Decyzją z [...] maja 2011 r. Wójt Gminy C. odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad H. K. W motywach organ podniósł, że żona skarżącego przed wydaniem niniejszej decyzji uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem, co zdaniem organu wyczerpuje dyspozycję art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej: "ustawa"), który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba w rodzinie ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub inne dziecko w rodzinie. Odwołanie od tej decyzji złożył skarżący, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie przedmiotowego świadczenia. Wskazał, że nie zgadza się z tą decyzją, bo żona pobiera świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawną córkę – M. L., a on ubiega się o świadczenie na babcię, a nie na córkę. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lipca 2011 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z inną negatywną przesłanką, z powodu której nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, a mianowicie podlega on z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organ ustalił, że wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha przeliczeniowego, na bieżąco opłaca składki na ubezpieczenie w KRUS (zaświadczenie KRUS w L. z [...] marca 2011 r.). Wobec powyższego, jako rolnik nie posiada statusu osoby bezrobotnej, z czego wynika, że nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania wnioskodawcy pomocy - jaką jest rezygnacja z zatrudnienia lub nie podejmowanie pracy w związku z koniecznością opieki nad babcią. W przypadku osób mających status rolnika nie można stwierdzić, że nastąpiła rezygnacja z aktywności zawodowej. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] sierpnia 2011 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję organu odwoławczego. Uzasadniając skargę podtrzymał argumentację prezentowaną w odwołaniu od decyzji I instancji. Wskazał, że "decyzja jest krzywdząca i narusza jego prawa, ponieważ prowadzi gospodarstwo rolne, które w myśl przepisów nie jest pracą zarobkową." W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowi art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej: "ustawa"). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce, ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny oraz opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że wskazany przepis określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne, a mianowicie: 1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Zatem w pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w drugim zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący nie zalicza się do żadnego z wyżej wymienionych przypadków, bowiem nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o czym świadczy m.in. znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w L., z którego wynika, że skarżący jako rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu. Dodatkowo należy podkreślić, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 cyt. ustawy) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 2 lit. a) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Należy podkreślić, że przepisy dopuszczają sytuacje, gdy składki za taką osobę są odprowadzane z innego tytułu (art. 2b cyt. ustawy), ale nie znosi to warunku rezygnacji z aktywności zawodowej. Stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy, pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W świetle treści ww. przepisu należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy stanowiącej, iż warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżący nie zrezygnował z jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, ani też nie jest gotowy do podjęcia tak rozumianej pracy zarobkowej, skoro prowadzi gospodarstwo rolne. W konsekwencji nie można w jego przypadku mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad babką, skoro w ogóle nie jest gotowy do podjęcia zatrudnienia. Skarżący nie spełnia bowiem podstawowych kryteriów osoby bezrobotnej. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 145; ze zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Wynika z powyższego, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może być uznany rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne, nawet przy pomocy innych osób, albowiem musi przecież przynajmniej część swojego czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 7 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 463/10, oraz w wyroku tego Sądu z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 379/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 12 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 413/11 – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Sąd w składzie orzekającym nie podziela stanowiska organu odwoławczego odnośnie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy, w myśl którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o jakim mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w pierwotnym brzmieniu przewidywał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisem tym korespondował przepis art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy w myśl którego, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o jakim mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie. Tymczasem obecnie można pobierać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nie tylko nad dzieckiem (dziećmi), ale również z uwagi na wykonywanie opieki nad innymi osobami wymagającymi opieki, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. W wyniku nowelizacji art. 17 ust 1 ustawy zmianie nie uległ katalog przesłanek negatywnych zawartych w art. 17 ust. 5 ustawy, lecz podkreślić raz jeszcze trzeba, że zgodnie z pkt 4 powołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie. Przepis ten w sposób nie budzący wątpliwości statuuje zasadę, że w rodzinie może być pobierane tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak zasadnie zatem wskazuje organ I instancji, ustawodawca przesądził, iż na jedną rodzinę przysługuje prawo do jednego świadczenia pielęgnacyjnego, nawet w przypadku większej liczby osób legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mieszkających we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą wnioskującą o przyznanie tego świadczenia. Brak spójności wykazanej w omówionym przepisie nie uwalnia organu, jak też Sądu, od obowiązku rozstrzygnięcia niniejszego sporu. Jeżeli więc stan faktyczny jest zbliżony do stanu faktycznego przewidzianego w hipotezie określonej normy prawnej, to stosuje się dyspozycję tej normy prawnej. Należy podkreślić, że gdy w ustawie występuje ten sam cel, to musi być również zastosowana ta sama dyspozycja ustawy. Celem przywołanej ustawy, zgodnie z konstytucyjną zasadą subsydiarności, jest jedynie wspieranie rodziny w jej funkcjach opiekuńczych, a nie jej zastępowanie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 166/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Op 707/10 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 736/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie z 8 października 2009 r., sygn. akt II SA/Go 548/09, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Ze względu na powyższe, uznając, że pomimo częściowo błędnego stanowiska organu odwoławczego zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.