I SA/Wr 1495/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku od towarów i usług za 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący, w treści skargi k-9 i k-10 wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podając, że w załączonym do tej skargi urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, dostatecznie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do skargi dołączył złożony na nieobowiązującym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2017 r. skarżący złożył na obowiązującym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że obecnie jest zatrudniony przez syna na pół etatu, z wynagrodzeniem minimalnym, około 700 zł netto. Wskazał, że jest to kwota, która zaspokaja jego podstawowe potrzeby życiowe. Do końca 2012 r. prowadził własną działalność gospodarczą w postaci skupu złomu. Z uwagi na wiek, cały majątek, który obejmuje firmę i dom, wnioskodawca przekazał dzieciom. Z tego tytułu otrzymał od dzieci kwotę około 800.000 zł nazwaną emeryturą. Kwota ta została objęta zajęciem przez organy podatkowe w związku z toczącym się postępowaniem. Dodał, że obecnie nie posiada żadnego majątku. Podał również, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową, utrzymują się osobno, a u dzieci mieszkają w ramach prawa dożywocia. Dom utrzymuje w całości żona, a skarżący nie dokłada się do jego utrzymania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, posiada działkę dojazdową do domu z ustanowionym prawem służebności przechodu na rzecz domu, w którym mieszka, nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi z wyjątkiem wskazanej wyżej kwoty 800.000 zł, zajętej przez organy podatkowe. Nie ma żadnego innego majątku. W rubryce dochody podał umowę pracę w wysokości 700 zł netto. Na wezwanie, zawarte w powyższym zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2017 r., do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnioskodawca oświadczył, że mieszka wspólnie z żoną. Od momentu ustanowienia rozdzielności majątkowej w 2013 r. nie prowadzą z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, nie rozliczają się wzajemnie i każe z nich żyje na własny rachunek. Dodał, że syn jest osobą dorosłą i powadzi własne gospodarstwo domowe. Wyjaśnił, że syn go nie utrzymuje, a jedną zależnością jest praca u syna w wymierzę ½ etatu. Zaznaczył, że po przekazaniu majątku dzieciom wyraźnie się z nimi umówił, że nie utrzymują się wzajemnie. Miesięczne wydatki wynoszą wyżywienie 400 zł, leki 100 zł, odzież 70 zł, środki higieny 70 zł. Podał ponadto, że nie posiada kredytów, kart kredytowych i lokat bankowych. Majątek jego życia obejmujący 30 lat pracy i prowadzenia działalności gospodarczej został zajęty przez Urząd Kontroli Skarbowej (zajęcie konta). Wnioskodawca wskazał, że nie ma dostępu do ksiąg rachunkowych syna i jego dochodów i nie interesują go zarobki syna. Żona odmówiła dostępu do swoich dochodów i zeznania podatkowego z uwagi na ustrój majątkowy. Dodał, że jako osoba starsza nie chce prosić dzieci o środki finansowe na jego sprawy. Skarżący przedłożył umowę ustanawiającą ustrój rozdzielności majątkowej między małżonkami z dniem 12 lutego 2013 r. oraz zaświadczenie z którego wynika, że jest zatrudniony w spółce cywilnej o nazwie A S.C. reprezentowanej przez B. i D. L. w wymiarze ½ etatu na stanowisku specjalista ds. sprzedaży i zakupów, a jego wynagrodzenie z tego tytułu wyniosło w 2016 r. w październiku 925 zł, w listopadzie 925 zł, a w grudniu 297,92 zł. Z wydruku z listy płac wynika, że skarżący w grudniu 2016 r. otrzymał we wskazanej kwocie wynagrodzenie chorobowe. Z zaświadczenia tego wynika ponadto, że skarżący nie znajduje się w okresie wypowiedzenia i że wynagrodzenie nie jest obciążone z tytułu wyroków sądowych i innych tytułów, a zakład pracy nie znajduje się w stanie likwidacji. Z zawiadomienia o przejęciu zakładu pracy F. H. A. D. L. wynika, że zakład ten został przejęty przez A. S. C. B. L. i D. L.. Z zeznania podatkowego za 2015 r. wynika, że dochód skarżącego ze stosunku pracy wyniósł 4882,50 zł (przychód 5550 minus koszty uzyskania 667 zł), a z zaświadczenia urzędu skibowego z dnia 14 sierpnia 2015 r. wynika, m. in., że w postępowaniu zabezpieczającym dotyczącym podatku VAT uzyskano łącznie kwotę 863.859,44 zł. Z akt sprawy o sygn. I SA/Wr 152/15 wynika również, że skarżący (ur. w 1961 r.) uzyskał w 2013 r. z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w wysokości 12.522.684,23 zł i odnotował stratę w kwocie 193.629,60 zł. Z urzędu wskazać trzeba, iż wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 500 zł. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo to, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sytuacji, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w sprawie określenia zobowiązania podatkowego i ma charakter decyzji kasacyjnej, to skarga podlega wpisowi stałemu określonemu na podstawie § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), w wysokości 500 zł.(post. NSA z dnia 18 lutego 2014 r. sygn. akt I GZ 363/13). W niniejszej sprawie został wyznaczony wpis stały w wysokości 500 zł. Zaznaczyć trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Z treści art. 252 § 1 5 p.p.s.a. wynika, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi zaś, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co za tym idzie, wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony przez osobę fizyczną, rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym. W procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia pozostaje, czy wnioskodawca pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonkiem i czy dzieci zarobkują samodzielnie. Istotne jest, że wszyscy członkowie rodziny mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Inaczej bowiem finansowane jest gospodarstwo jednoosobowe, inaczej kształtują się koszty utrzymania w sytuacji, gdy kilka osób mieszka wspólnie, a nadto każda z nich uzyskuje mniejsze lub większe dochody. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się – jak sama nazwa wskazuje – do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Jednocześnie nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne – małżonkowie mają także obowiązek udzielenia sobie pomocy w zakresie prowadzenia procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, publ. Lex nr 6155). W tej sytuacji – wbrew twierdzeniu wnioskodawcy – uzasadnione było żądanie oświadczeń i dokumentów tj. zeznania podatkowego żony i dokumentu potwierdzającego źródło i wysokość jej dochodu, rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych żony, które pozwoliłby na ustalenie możliwości płatniczych żony skarżącego. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Do tych wydatków należy zaliczyć również wydatki dotyczące kosztów sądowych z tytułu prowadzenia postępowań sądowych przez jednego z małżonków. Naczelny Sąd Administracyjny, w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 362/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że przy badaniu zasadność przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność pozostawania przez małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym. Wpływa ona bowiem na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych niezależnie od istniejącego małżeńskiego ustroju majątkowego skarżącego. Majątek oraz dochody małżonka, pozostającego z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy (por. też postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 112/11). W świetle powyższego brak zgody żony na ujawnienie wysokości jej dochodu nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał jakie są stałe miesięczne wydatki małżonków oraz w jakiej wysokości uzyskują łączne dochody i czy mają możliwość poczynienia rezerw finansowych na poniesienie kosztów sadowych w niniejszej sprawie. Przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy należało również wziąć pod uwagę dochody syna wnioskodawcy, który przejął po nim firmę i mieszka wspólnie z rodzicami i tym samym partycypuje w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Brak danych dotyczących wysokości dochodów syna uniemożliwia zaś wiarygodną ocenę, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe. Dodatkowo wskazać trzeba, iż z treści przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że obowiązek alimentacyjny ciążący nie tylko na rodzicach, ale także na dzieciach w stosunku do rodziców (art. 128 krio). Skarżący nie wykazał w jakiej wysokości żona i syn uzyskują dochody jak również nie nadesłał wyciągów z kont bankowych żony za okres od października do grudnia 2016 r. wymienionych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2017 r. Ponadto w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego, niewiarygodne jest twierdzenie, że syn, który przejął firmę skarżącego i zatrudnił ojca (skarżącego) w tej firmie zapewnił mu jedynie minimalne wynagrodzenie (w wysokości, która wyłączona jest spod egzekucji). Tym bardziej, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosiła bardzo wysokie przychody – w 2013 r. było to ponad 12.000.000 zł, a firma, prowadzona przez syna, zachowała przez to ciągłość. Zauważyć należy, że obecnie, tj. od 1 lipca 2016 r., właścicielem firmy prowadzonej w formie spółki cywilnej jest nie tylko syn skarżącego, ale także B. L., zaś z umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową wynika, że tak nazywa się żona skarżącego (używająca w tej umowie dwóch imion) i że zamieszkuje ona pod adresem podanym obecnie przez skarżącego jako adres zamieszkania u syna i będący jednocześnie adresem siedziby spółki cywilnej. Powyższe budzi wątpliwości, czy skarżący jest obecnie zatrudniony także przez żonę. Nie bez wpływu na ocenę całokształtu informacji o posiadanym majątku, obecnych dochodach i rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego jest okoliczność, że zarówno rozdzielność majątkowa, przekazanie majątku dzieciom i zatrudnienie w firmie przejętej przez syna zbiegło się w tym samym czasie, to jest w 2013 r. Zwrócić przy tym należy uwagę, że nierzadko osoby, wobec których może być prowadzone postępowanie zabezpieczające lub egzekucyjne, podejmują czynności zmierzające do ograniczenia majątku, który podlegałby zajęciu – ustanawiają małżeńską rozdzielność majątkową, dokonują darowizn na rzecz najbliższych, sami zatrudniają się za wynagrodzenie w kwocie, która jest wyłączona spod egzekucji. W rezultacie formalnie są pozbawione majątku i uzyskują dochody na potrzeby zapewnienia minimum socjalnego. Jednocześnie też taki stan rzecz znacznie odbiega od obiektywnie postrzeganej rzeczywistości dotyczącej możliwości płatniczych tych osób. Powyższe uwagi wprawdzie nie odnoszą się wprost do skarżącego, niemniej, wobec wybiórczych informacji, ograniczających się wyłącznie do tych, które miałyby świadczyć o jego złej kondycji finansowej, nie można wykluczyć, że taka sytuacja, jak wyżej opisana, zachodzi też w niniejszej sprawie. Jednocześnie wybiórcze przedstawienie sytuacji majątkowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Taki charakter ma również przedłożone przez skarżącego zaświadczenie urzędu skarbowego o prowadzonym wobec niego postępowaniu zabezpieczającym na kwotę 863.854,44 zł i przedłożenie wyłącznie zeznania podatkowego skarżącego. Skarżący nie przedstawił zatem wyczerpujących danych, które pozwoliłyby na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Na skarżącym spoczywa zaś obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy. Z tych względów wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.