I PR 200/90

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN J. Łętowski.Sędziowie SN I. Iwulski, W. Sanetra (spraw.).SentencjaSąd Najwyższy Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 1990 r. sprawy z powództwa Józefa S. i Jana N. przeciwko Zakładom Wykonawstwa Sieci Elektrycznych w Rzeszowie o wynagrodzenie za stosowanie projektu wynalazczego, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 29 marca 1990 r. sygn. akt I C 157/89oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki (Wydział I Cywilny) w Rzeszowie wyrokiem z dnia 29 III 1990 r., sygn. akt I C 157/89, oddalił powództwo Józefa S. i Jana N. przeciwko Zakładom Wykonawstwa Sieci Elektrycznych w R. Powodowie domagali się od strony pozwanej wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy jako jego współtwórcy, w wysokości po 295.886 zł dla każdego z nich. W uzasadnieniu swojego żądania podali, że strona pozwana przyjęła do stosowania ich pracowniczy projekt wynalazczy nr 20/86 pt. "Zmiana rozwiązań technicznych w projekcie linii 110 KV Sakowczyk-Smolnik". W identyczny sposób jak w tym projekcie o te same katalogi typowe w nim zawarte zostały zaprojektowane fundamenty linii 110 kV do stacji GPZ Stalowa Wola. Projekt ten został zastosowany na tej linii 20 XII 1988 r., tj. w drugim okresie obliczeniowym, za co powodom należy się wynagrodzenie przewidziane w przepisach prawa wynalazczego.Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, powołując się na swoją decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie uznania za projekt racjonalizatorski zastosowania projektu nr 20/86 przy budowie linii 110 kV do stacji GPZ Stalowa Wola II.Sąd Wojewódzki poczynił w tej sprawie następujące ustalenia. Przyjmując za prawidłową opinię biegłego T.W. Sąd uznał, że rozwiązanie zastosowane na budowie sieci 110 kV GPZ Stalowa Wola II dotyczy tylko zamiany na stanowiskach 1, 5, 6, 9 zaprojektowanych fundamentów wylewanych na mokro przez fundamenty prefabrykowane i nie jest kolejnym zastosowaniem projektu nr 20/86, gdyż ten obejmował o wiele szerszy zakres rozwiązań technicznych zastosowanych w zupełnie odmiennych warunkach terenowych niż na budowie sieci 110 kV Stalowa Wola. Projekt ten został zastosowany z dniem 12 XI 1986 r., podczas gdy propozycja powodów zapisana w Dzienniku Nadzoru Autorskiego została zastosowana w dniach 12-20 XII 1988 r., a więc po dwóch latach od pierwszego zastosowania projektu nr 20/86. Mając na względzie brzmienie przepisu art. 101 ustawy z 19 X 1972 r. o wynalazczości (tekst jednolity: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177 z późn. zm.) oraz § 42 rozporządzenia Rady Ministrów z 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178 z późn. zm.), Sąd Wojewódzki ustalił, że powodom nie przysługuje prawo do wynagrodzenia za zastosowaną ich propozycję zapisaną w Dzienniku Nadzoru Autorskiego.W rewizji powodowie zarzucają wyrokowi Sądu Wojewódzkiego naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie. Utrzymują, że biegły powinien zostać wyłączony z mocy ustawy (art. 48 ust. 1 k.p.c.) oraz że "błędnie zinterpretował on rozwiązania techniczne projektu racjonalizatorskiego nr 20/86, podając, że twórcy winni potraktować wymienione rozwiązanie jako samodzielny projekt racjonalizatorski". Zarzucają oni ponadto, że przy ustalaniu okresów obliczeniowych (dwu lat) pominięte zostało zarządzenie Ministra - Kierownika Urzędu Postępu Technicznego i Wdrożeń z 31 stycznia 1986 r. (M.P. Nr 12, poz. 87).Uzasadnienie prawneSod Najwyższy zważył, co następuje:Zasadniczą kwestią, która wymagała rozważenia w rozstrzyganej sprawie, było ustalenie, czy realizacja propozycji zapisanej w Dzienniku Nadzoru Autorskiego była równoznaczna z kontynuowaniem stosowania (dalszym stosowaniem) projektu racjonalizatorskiego powodów nr 20/86 oraz czy - w razie negatywnej odpowiedzi na to pytanie - nożna było uznać, że ta późniejsza propozycja stanowiła odrębny (nowy) projekt racjonalizatorski. Na drugie z postawionych pytań odpowiedź jest oczywista, zwłaszcza że sami powodowie są zdania, że propozycja dotycząca zmian w zrealizowanym projekcie linii do stacji GPZ Stalowa Wola nie stanowiła nowego rozwiązania technicznego i nie była nowym (drugim), odrębnym projektom racjonalizatorskim. Rozwiązanie to nie zostało uznano za projekt racjonalizatorski ani przez Zakład Wykonawstwa Sieci Elektrycznych, ani przez Urząd Patentowy i nie było też podstaw, by takiej oceny miał dokonywać Sąd Wojewódzki.Więcej wątpliwości mogła natomiast nasuwać kwestia, czy projekt zastosowany na linii do stacji GPZ Stalowa Wola był tym samym projektem, co projekt racjonalizatorski nr 20/86. Nie ulega wątpliwości, że projekt oznaczony nr 20/86 zawierał znacznie więcej elementów niż rozwiązanie przyjęte na linii do stacji GPZ Stalowa Wola i był ściśle dostosowany do szczególnych warunków terenowych i związanych z tym swoistych wymogów technicznych, jakie istniały przy realizacji linii 110 kV Sakowczyk-Smolnik. Sąd Najwyższy podziela w pełni w tym wypadku ocenę biegłego i Sądu Wojewódzkiego, którzy są zdania, że to, co zostało zrealizowane na linii do stacji GPZ Stalowa Wola, nie jest tym samym, co wcześniej realizowano na linii Sakowczyk-Smolnik. Przyjęty w tym wypadku został do stosowania jedynie pewien element z wcześniejszego projektu racjonalizatorskiego, którego waga w całym tym projekcie nie jest tej miary, by można było uznać, że w zasadzie zrealizowana została po raz drugi ta samo główna myśl czy idea projektu racjonalizatorskiego, czy też, że zastosowane zostały wszystkie zasadnicze elementy tego projektu, przesadzające o jego istocie. Prowadzi to do konkluzji, że projekt powodów, który został zastosowany na linii GPZ Stalowa Wola jest z jednej strony odrębnym rozwiązaniem (od projektu racjonalizatorskiego nr 20/86), i dlatego jego zastosowanie nie może być uznane za równoznaczne ze stosowaniem projektu nr 20/86, z drugiej zaś strony, nie został on sam jako taki zakwalifikowany jako odrębny projekt racjonalizatorski. Stąd więc brak było podstaw do przyznania powodom wynagrodzenia za stosowanie ich projektu racjonalizatorskiego.Kierując się opinią biegłego Sąd Wojewódzki przyjął, że projekt racjonalizatorski powodów nr 20/86 został zastosowany z dniem 12.11.1986 r. natomiast propozycja powodów zapisana w Dzienniku Nadzoru Autorskiego została zastosowana w dniach 12-20 grudnia 1988 r., a więc po dwuletnim okresie stosowania projektu racjonalizatorskiego nr 20/86. W związku z tym stanowiskiem wyjaśnienia wymaga kilka kwestii.W myśl art. 101 ustawy o wynalazczości wynagrodzenie za pracowniczy projekt racjonalizatorski wypłaca się za okres faktycznego stosowania go w gospodarce uspołecznionej, jednakże nie dłużej niż za okres faktycznego stosowania w ciągu dwóch lat, przy czym jest to okres liczony w latach kalendarzowych. Trzeba bowiem mieć tu na uwadze uchwałę SN z 25 V 1979 r., V PZP 1/79, w której przyjęto, że okres pierwszych pięciu lat stosowania wynalazku jest okresem kalendarzowym, którego bieg liczy się od dnia rozpoczęcia stosowania tego wynalazku (OSNCP nr 11/1979). Co prawda § 9 ust. 1 załącznika do Zarządzenia Ministra - Kierownika Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń z 31 stycznia 1986 r. w sprawie zasad obliczania efektów stanowiących podstawę do ustalenia wysokości wynagrodzenia za pracownicze projekty wynalazcze (M.P. Nr 12, poz. 87) - na który powołują się powodowie - przewiduje, że początkiem pierwszego okresu obliczeniowego jest pierwszy dzień kwartału kalendarzowego następującego po dniu rozpoczęcia stosowania projektu wynalazczego, lecz przepis ten nie może pozostawać w sprzeczności z przepisem ustawy o wynalazczości, z którego wynika, że wynagrodzenie przysługuje za okres faktycznego stosowania wynalazku, a więc za czas począwszy od dnia, w którym został on zastosowany. Natomiast przepis Zarządzenia dotyczy jedynie kwestii ustalenia okresu, który bierze się pod uwagę przy wyliczaniu wielkości efektów, a nie czasu stosowania wynalazku, za który przysługuje wynagrodzenie. W każdym zaś razie przepisy Zarządzenia Ministra z 31 stycznia 1986 r. nie mogę być tak wykładane, by z przeprowadzonej interpretacji wynikało, iż korygują czy wprowadzają one zmiany do norm zawartych w ustawie o wynalazczości. Brak było także podstaw - wbrew twierdzeniom powodów do stosowania przepisu § 9 ust. 2 Zarządzenia z 31 stycznia 1986 r., już chociażby dlatego, że przepis art. 101 ustawy o wynalazczości nie zawiera odesłania do jej art. 99 ust. 3 (przewidującego niewliczanie czasu próbnego stosowania wynalazku), a zwłaszcza zaś dlatego, że projekt powodów dotyczył realizacji obiektu inwestycyjnego objętego dokumentację i w związku z tym bez znaczenia było w tym wypadku, jak długo trwał rozruch eksploatacyjny.W sumie należy przyjąć, że początek stosowania projektu racjonalizatorskiego nr 20/36 przypada na dzień 12.11.1986 r., a pierwszy okres jego stosowania skończył się 12 listopada 1987 r. (a nie 11 listopada 1987 r. jak przyjmuje biegły, gdyż chodzi o okres liczony w latach - art. 112 k.c.), zaś drugi z dniem 12.11.1988 r. (w opinii biegłego mylnie podano - 11 grudnia 1988 r.). Oznacza to tym samym, że kolejne zastosowanie projektu racjonalizatorskiego powodów (w dniach 12-20 grudnia 1988 r.) - jeżeli by przyjąć takie założenie, które jest jednak nieprawidłowe i zostało odrzucone także przez Sąd Najwyższy - nastąpiło po dwuletnim okresie faktycznego jego stosowania przewidzianym w art. 101 ustawy o wynalazczości. Tym samym już tylko z tego powodu brak było podstaw do uwzględnienia roszczeń powodów.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.