I CR 813/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Gola (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana F. przeciwko Wydawnictwu E. w W. o 31.269,60 zł na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 12 lipca 1973 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu w instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktycznePowód - po ostatecznym sprecyzowaniu swego żądania - domagał się od Wydawnictwa E. w W. zapłaty kwoty 31.269,60 zł tytułem należności za opóźniony "dodruk" jego książki pt. "Organizacja pracy i kierownictwo", gdyż w tej sytuacji nabył on prawo do wynagrodzenia jak za drugie wydanie dzieła, oraz kwoty 5.863,35 zł tytułem pierwszej zaliczki w związku z przyrzeczeniem przystąpienia do trzeciego wydania książki.Strona pozwana nie uznała powództwa i domagała się jego oddalenia.Wyrokiem z dnia 12 lipca 1973 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo co do kwoty 37.132,95 zł, a w pozostałej części postępowanie umorzył, przytaczając na uzasadnienie swego rozstrzygnięcia, co następuje:Poza sporem jest, że na podstawie zawartej przez strony w dniu 15 lipca 1964 r umowy wydawniczej powód opracował książkę pt. "Organizacja pracy i kierownictwa" i książka ta została przyjęta przez pozwane Wydawnictwo w dniu 16 września 1965 r. W dniu 18 stycznia 1967 r. zakończony został druk podstawowego nakładu tej książki w liczbie 8.210 egzemplarzy, gdyż w tym dniu drukarnia wysłała 22 egzemplarze, a w dniu następnym dalsze 22 egzemplarze książki Wydawnictwu i Składnicy Księgarskiej, mające poprzedzić rozpowszechnienie książki. W dniu 30 stycznia 1967 r. drukarnia przygotowała 7.908 egzemplarzy książki do odbioru przez Składnicę Księgarską. Ta ostatnia odebrała je, a w każdym razie potwierdziła ich przyjęcie w dniu 9 lutego 1967 r. W tym samym dniu oraz w dniach 10 i 11 lutego 1967 r. Składnica Księgarska dokonała wysyłki książki do punktów sprzedaży detalicznej.Na podstawie zlecenia wydawniczego z dnia 20 czerwca 1968 r. strona pozwana zwróciła się do Katowickiej Drukarni Dziełowej o "dodruk", który został zakończony w dniu 27 stycznia 1969 r., gdyż w tej dacie zostały wysłane tzw. egzemplarze sygnalne książki.Po wyczerpaniu na rynku książki powoda zgłosił się on we wrześniu 1969 r. do strony pozwanej w sprawie następnego jej wydania. Kierownik redakcji J. zaproponował powodowi potraktowanie jego książki po stosownym jej poprawieniu i uzupełnieniu, jako pierwszego tomu pracy będącej jeszcze w opracowaniu powoda. Na przełomie lat 1970/1971 powód złożył konspekt uwzględniający proponowane zmiany, jednakże do wydania nowej pozycji nie doszło. Nie doszło też do kolejnego wydania książki powoda pt. "Organizacja pracy i kierownictwa".Wcześniej, bo w maju 1969 r., powód uzyskał odpowiedź red. Ł., że Wydawnictwo rozpatrzy sprawę wznowienia jego książki.Sąd Wojewódzki uznał, że rozmowy prowadzone przez strony w sprawie kolejnego wydania książki powoda nie doprowadziły do zawarcia umowy przedwstępnej w rozumieniu art. 389 k.c., a wobec tego roszczenia jego oparte na art. 390 § 1 k.c. nie mogły być uwzględnione. Sąd I instancji wyraził też pogląd, że roszczenie powoda z tego tytułu uległo przedawnieniu z końcem września 1970 r., gdy tymczasem z pozwem wystąpił on dopiero w dniu 9 września 1972 r. Dlatego też Sąd Wojewódzki oddalił żądanie zapłaty kwoty 5.863,35 zł.W kwestii roszczenia związanego z "dodrukiem" Sąd Wojewódzki zajął stanowisko, że został on zakończony najpóźniej w dniu wysyłki egzemplarzy sygnalnych, co miało miejsce w dniu 27 stycznia 1969 r. Druk tych egzemplarzy bowiem odbywał się w ramach druku całego nakładu, a ich wysłanie świadczy o całkowitym zakończeniu druku. Wobec przyjęcia, iż "dodruk" został zakończony najpóźniej w dniu 27 stycznia 1969 r., nie został tym samym przekroczony dwuletni termin - biegnący od dnia rozpowszechnienia pierwszej serii wydania (30.I.1967 r. lub 9-11.II.1967 r.) - w ciągu którego pozwane Wydawnictwo mogło przystąpić do druku drugiej serii. W tej sytuacji druk drugiej serii dzieła nie może być traktowany jako drugie jego wydanie, a wobec tego podlegało również oddaleniu żądanie zapłaty kwoty 31.269,60 zł. Sąd Wojewódzki nie podzielił stanowiska powoda co do technicznego charakteru jego dzieła.Powyższy wyrok powód zaskarżył rewizją, domagając się bądź jego zmiany i uwzględnienia żądania zapłaty kwoty 37.132,95 zł, bądź też jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozstrzygnięcie o żądaniu powoda wymagało przede wszystkim ustalenia charakteru dzieła powoda. Sąd Wojewódzki uchylił się od obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy w tym zakresie, przyjmując ogólnikowo, że wydanie dzieła powoda przez wydawnictwo ekonomiczne wyłączało z góry techniczny charakter tego dzieła. Sąd ten przeoczył też, że strony zawierające umowę wydawniczą nie mają swobody w zaliczaniu dzieła, będącego przedmiotem umowy, do dowolnej kategorii dzieł (por. orzeczenie SN z dnia 9.I.1962 r. I CR 149/61 - OSN 1963, poz. 146), wymienionych w tabeli wynagrodzeń autorskich, stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 czerwca 1964 r. o zmianie rozporządzenia z dnia 11 czerwca 1955 r. w sprawie określenia wynagrodzeń oraz zasad zawierania umów o wydanie w formie książkowej dzieł literackich, naukowych i zawodowych (Dz. U. Nr 23, poz. 151). Rodzaj dzieła ma wpływ na określenie wysokości nakładu podstawowego, który przy wydawnictwach technicznych może wynosić 10.000 egz., a przy wydawnictwach gospodarczych może sięgać 20.000 egz. (por. poz. 54 tabeli). Według pkt 5 ust. 1 ogólnych zasad zawierania umów o wydanie w formie książkowej dzieł literackich, naukowych i zawodowych, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1955 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 190), dopuszczalne jest drukowanie przez wydawcę każdego nakładu podstawowego w kilku seriach, co jednak nie oznacza, by liczba egzemplarzy dzieła, wydanych seriami, mogła przekraczać wysokość nakładu podaną w tabeli wynagrodzeń autorskich.W sprawie niniejszej jednak chodzi nie tylko o to, czy dzieło powoda podlegało zaliczeniu do wydawnictw technicznych, czy też gospodarczych, ale również o to, czy odpowiada ono poziomem literaturze naukowej (por. poz. 50 tabeli wynagrodzeń autorskich), czy też należy je uważać za pracę w zakresie literatury fachowej na poziomie średnim. Wyjaśnienie tej ostatniej wątpliwości jest konieczne dlatego, że w seriach może być drukowany jedynie każdy nakład podstawowy, a takim nie jest nakład jednorazowy przewidziany dla literatury naukowej (por. poz. 50 tabeli wynagrodzeń autorskich).Według pkt 19 ust. b ogólnych zasad zawierania umów o wydanie w formie książkowej dzieł literackich, naukowych i zawodowych okres na ukończenie druku dzieła naukowego nie może przekraczać dwóch lat, licząc od dnia przyjęcia dzieła przez wydawcę. "Dodruk", z którego powód wywodzi roszczenie o zapłatę kwoty 31.269 zł, został - według poczynionych ustaleń - ukończony w dniu 27 stycznia 1969 r. Przyjęcie dzieła powoda przez pozwane Wydawnictwo miało miejsce w dniu 16 września 1965 r. Zestawienie tych dat wskazuje na to, że "dodruk" nastąpił po upływie dwuletniego terminu biegnącego dla opracowań naukowych od dnia przyjęcia dzieła. Gdyby zatem dzieło powoda stanowiło pozycję literatury naukowej, to "dodruk" należałoby traktować jako drugie wydanie dzieła.Brak ustaleń w omawianym zakresie uniemożliwia ocenę zasadności rozstrzygnięcia o żądaniu powoda, a to powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo co do kwoty 31.269,60 zł bez potrzeby rozważania w obecnym stadium postępowania innych zarzutów rewizji w tym zakresie.Sąd Wojewódzki nie poczynił też dostatecznie wnikliwych ustaleń w przedmiocie twierdzenia powoda, iż pomiędzy stronami doszło do zawarcia umowy przedwstępnej co do trzeciego wydania jego książki. Skarżący trafnie zarzucił w tym względzie, że świadka H. należało dokładniej przesłuchać co do okoliczności sporządzonej przez niego notatki z dnia 15 maja 1969 r., przede wszystkim w celu wyjaśnienia okoliczności, które skłoniły powoda do złożenia oświadczenia, iż nie będzie dochodził roszczeń z tytułu "dodruku" jego pracy. Rozważenia wymagała też korespondencja stron w tej sprawie, która zdaje się wskazywać na to, iż sprawa "dodruku" (drugiego z kolei) była jeszcze przedmiotem poważnych pertraktacji stron w marcu i kwietniu 1971 r. W tej sytuacji wniosek Sąd Wojewódzkiego, że roszczenie powoda o zapłatę kwoty 5.863,35 zł uległo już przedawnieniu z końcem września 1970 r., musi budzić wątpliwości, zwłaszcza że Sąd I instancji nie wyjaśnił istnienia okoliczności, które mogłyby prowadzić do nieuwzględnienia upływu przedawnienia (art. 117 § 3 k.c.).W tej sytuacji konieczne było uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego w zaskarżonej części i przekazanie sprawy temu Sądowi w tym zakresie do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.).