I PRN 85/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Formański, T. Szymanek. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Romana S. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Komunikacji Miejskiej w K. o dodatek za staż pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 31 marca 1978 r. oddalił rewizję nadzwyczajną. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 31 marca 1978 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie oddalił odwołanie pozwanego Przedsiębiorstwa od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej z dnia 12 listopada 1977 r., mocą którego do stażu pracy wnioskodawcy zatrudnionego w tym przedsiębiorstwie w charakterze kierowcy autobusu został zaliczony cały okres poprzedniej pracy jako kierowcy w kilku kolejno po sobie następujących zakładach transportu nie zorganizowanego i zorganizowanego, poczynając od dnia 15 lutego 1955 r., co przesądziło o prawie wnioskodawcy do stosownego dodatku za staż pracy. Powyższy wyrok wydany został zgodnie z podjętą w niniejszej sprawie w trybie art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 1978 r. I PZP 58/77, według której kierowcy autobusu komunikacji miejskiej, zatrudnionemu bezpośrednio przed podjęciem tej pracy w kilku zakładach pracy należących do transportu zorganizowanego lub nie zorganizowanego, wlicza się na podstawie § 6 ust. 2 pkt 2 załącznika nr 26 do układu zbiorowego pracy dla pracowników gospodarki komunalnej i mieszkaniowej z dnia 28 grudnia 1974 r. do stażu pracy, wymaganego do uzyskania dodatku za staż pracy, okres zatrudnienia w obu wymienionych rodzajach transportu. W rewizji nadzwyczajnej od wymienionego wyroku Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych domaga się jego uchylenia oraz uchylenia orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej w części dotyczącej zaliczenia do stażu pracy wnioskodawcy okresu zatrudnienia od 15 lutego 1955 r. do 31 lipca 1969 r. i o oddalenie roszczeń wnioskodawcy w tym zakresie. Rewizja nadzwyczajna oparta jest na zarzutach rażącego naruszenia prawa, mianowicie art. 55 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych oraz art. 238 k.p. w związku z § 6 ust. 2 pkt 2 załącznika nr 26 do układu zbiorowego pracy dla pracowników gospodarki komunalnej i mieszkaniowej z dnia 28 grudnia 1974 r. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący, kwestionując pogląd wyrażony w przytoczonej wyżej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 1978 r. I PZP 58/77 zarzuca, że w świetle § 6 ust. 2 pkt 2 załącznika nr 26 do układu zbiorowego pracy, zaliczeniu do stażu pracy, od którego zależy prawo do dodatku za wysługę lat kierowcy autobusu, podlega jedynie okres zatrudnienia w ostatnim zakładzie pracy należącym do transportu zorganizowanego lub nie zorganizowanego, w zależności od tego, z jakiego z wymienionych rodzajów transportu przeszedł kierowca do miejskiej komunikacji autobusowej. Powołany bowiem przepis uzależnia możliwość zaliczenia do stażu pracy takiego kierowcy okresu zatrudnienia w transporcie zorganizowanym lub nie zorganizowanym, jeżeli przeszedł on z tych transportów do komunikacji miejskiej bezpośrednio, wymóg zaś bezpośredniego przejścia odnieść można tylko do ostatniego zakładu pracy przed podjęciem pracy w miejskiej komunikacji autobusowej. Zarzut powyższy wymaga rozważenia nie tylko na tle postanowień układu zbiorowego pracy, lecz także na tle obowiązujących przepisów płacowych dotyczących wynagrodzenia kierowców. Przepisy te zawarte są w uchwale nr 60 Rady Ministrów z dnia 15 marca 1974 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników transportu samochodowego, spedycji krajowej i komunikacji miejskiej (M.P. Nr 9, poz. 66) i wydanym na jej podstawie zarządzeniu nr 11 Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 18 marca 1974 r. (Dz. Urz. MPPiSS Nr 5, poz. 10). Przepisy zarządzenia nr 11 jako aktu wykonawczego do uchwały nr 60 Rady Ministrów nie mogą zawierać unormowań mniej korzystnych dla pracowników od unormowań zawartych w tej uchwale. Identycznie przedstawia się w świetle art. 239 k.p. stosunek postanowień układu zbiorowego pracy do wymienionych wyżej przepisów płacowych. Wszystkie trzy wyżej wymienione akty prawne w przepisach dotyczących zaliczenia do wymaganego do uzyskania dodatku za wysługę lat stażu pracy w jednym zakładzie pracy innych okresów zatrudnienia odróżniają "okresy zatrudnienia w poprzednim zakładzie pracy" od "okresów zatrudnienia w transporcie zorganizowanym lub nie zorganizowanym." Tak więc w § 4 ust. 4 pkt 1 i 2 uchwały nr 60 mówi się o zaliczeniu "okresu zatrudnienia w transporcie nie zorganizowanym", w punkcie 3 zaś tego przepisu o zaliczeniu "okresu pracy w poprzednim zakładzie pracy".Podobnie przeciwstawiony jest "okres zatrudnienia w transporcie" (zorganizowanym lub nie zorganizowanym) "okresowi pracy w poprzednim zakładzie pracy" w § 4 ust. 4 pkt 1-3 załącznika nr 7 do zarządzenia nr 11 oraz § 2 ust. 5 i § 6 ust. 2 pkt 1-2 załącznika nr 26 do układu zbiorowego pracy. Powyższe różnice terminologiczne w obrębie tych samych aktów prawnych spowodowały, że Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 17 grudnia 1975 r. I PZP 49/75 (OSNCP 1976, z. 6, poz. 124), z dnia 22 stycznia 1976 r. I PZP 38/75 oraz z dnia 6 lutego 1978 r. I PZP 58/77 uznał, iż określenie "zatrudnienie w transporcie" jest pojęciem szerszym od "okresu pracy w poprzednim zakładzie pracy". Łączy ono możliwość zaliczalności okresu zatrudnienia nie z pracą w konkretnym zakładzie pracy (jednostce organizacyjnej), lecz z charakterem dotychczasowej pracy (zatrudnienie w transporcie). Pogląd powyższy podziela również skład sądzący niniejszą sprawę. Jest on bowiem nie tylko zgodny z wykładnią językową wymienionych przepisów, lecz także z wykładnią celowościową. Jak bowiem podkreślono w motywach przytoczonych uchwał Sądu Najwyższego, te specyficzne i korzystniejsze w porównaniu do innych pracowników zasady ustalenia stażu pracy kierowców w zakresie uprawnień do dodatku za staż pracy mają na celu zachęcenie ich do pracy w transporcie zorganizowanym, spełniającym szczególnie ważne funkcje gospodarcze i społeczne. Odnosi się to zwłaszcza do kierowców autobusów w transporcie publicznym wobec znanych ogólnie trudności na rynku pracy z uzyskaniem tych kierowców. Ponieważ zaś § 6 ust. 2 zał. nr 26 do układu zbiorowego pracy stanowi, że kierowcom autobusów w komunikacji miejskiej zalicza się do stażu pracy w jednym zakładzie pracy - wymaganego do uzyskania prawa do dodatku za staż pracy - okres zatrudnienia w transporcie nie zorganizowanym lub zorganizowanym, jeżeli z tych transportów przeszli bezpośrednio do komunikacji miejskiej, za trafną w świetle powyższych rozważań należy uznać kwestionowaną uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 1978 r. I PZP 58/77, według której w świetle wymienionego przepisu kierowcy autobusu komunikacji miejskiej, który bezpośrednio przed podjęciem tej pracy był zatrudniony w transporcie zorganizowanym lub nie zorganizowanym, kolejno w kilku zakładach pracy, wlicza się do stażu pracy, wymaganego do uzyskania dodatku za staż pracy, okres zatrudnienia w obu wymienionych rodzajach transportu. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w motywach powyższej uchwały, niewliczenie okresu poprzedniej pracy mogłoby wyjątkowo w konkretnej sprawie być uzasadnione, jeżeli przemawiałyby za tym zasady współżycia społecznego (art. 8 k.p.). W szczególności za sprzeczne z tymi zasadami należałoby uznać wliczenie do stażu pracy okresu zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym kierowca porzucił pracę. Wbrew stanowisku skarżącego, o tym, że w świetle postanowienia załącznika do układu zbiorowego pracy zaliczeniu podlega jedynie praca w poprzednim zakładzie pracy należącym do transportu zorganizowanego lub nie zorganizowanego, nie może przesądzać przewidziany w tym postanowieniu wymóg bezpośredniości przejścia do komunikacji miejskiej. Zgodnie bowiem z § 4 ust. 4 uchwały nr 60 Rady Ministrów kierowcom autobusów w transporcie publicznym zalicza się do wymaganego stażu pracy okres zatrudnienia w transporcie nie zorganizowanym, jeżeli z tego transportu lub z transportu zorganizowanego przeszli do transportu publicznego. Ten zaś transport stosownie do § 1 ust. 2 uchwały nr 60 obejmuje również komunikację miejską. Bez narażenia się zatem na zarzut naruszenia art. 239 k.p. nie można tłumaczyć § 6 ust. 2 zał. nr 26 do układu zbiorowego pracy w ten sposób, że zaliczeniu podlega jedynie okres pracy w poprzednim zakładzie pracy, skoro w świetle § 4 ust. 4 uchwały nr 60 zaliczeniu podlega w każdym razie okres zatrudnienia w transporcie nie zorganizowanym, chociażby kierowca autobusu w transporcie publicznym przeszedł do tej pracy z transportu zorganizowanego, co z góry zakłada oddzielenie tego zaliczalnego okresu zatrudnienia okresem pracy w innym zakładzie pracy należącym do odmiennego rodzaju transportu. Przepis ten przesądza również o niemożliwości takiej wykładni art. 6 ust. 2 pkt 2 zał. nr 26 do powołanego układu zbiorowego pracy, według której zaliczeniu do stażu pracy podlegałby przemiennie cały okres zatrudnienia w zakładach transportu nie zorganizowanego (bez względu na liczbę zakładów pracy) zależnie od tego, z jakiego rodzaju transportu przeszedł kierowca do komunikacji miejskiej, okres pracy bowiem w transporcie nie zorganizowanym podlega zawsze zaliczeniu do stażu pracy kierowcy autobusu. Rozważany przepis § 4 ust. 4 uchwały nr 60 stanowi natomiast dodatkowy argument za takim kierunkiem wykładni § 6 ust. 2 pkt 2 zał. nr 26 do układu zbiorowego pracy i odpowiadającego mu treściowo § 4 ust. 1 pkt 2 załącznika nr 7, do zarządzenia nr 11 MPPiSS z dnia 18 marca 1974 r., jaki przyjął Sąd Najwyższy w kwestionowanej przez skarżącego uchwale z dnia 6 lutego 1978 r. I PZP 58/77. Te ostatnie przepisy są korzystniejsze od unormowania zawartego w § 4 uchwały nr 60 o tyle, że zaliczają do stażu pracy kierowcy autobusu również okres zatrudnienia w transporcie zorganizowanym, który nie może być jednak w rozważanym aspekcie inaczej interpretowany od okresu zatrudnienia w transporcie nie zorganizowany.. Powyższy zaś okres, jak wyżej wykazano, nie wiąże się tylko z pracą w poprzednim miejscu pracy, lecz z całym okresem zatrudnienia w zakładach pracy transportu nie zorganizowanego. W przedstawionej sytuacji prawnej "bezpośrednie" przejście do pracy w transporcie publicznym (w tym także komunikacji miejskiej) oznacza - jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 lutego 1978 r. I PZP 59/77 - że między zatrudnieniem w transporcie zorganizowanym lub nie zorganizowanym a rozpoczęciem pracy kierowcy autobusu w transporcie publicznym pracownik nie podejmował innej pracy. Wymóg ten odnieść należy także do poprzedzających podjęcie pracy kierowcy autobusowego w transporcie publicznym zmian zatrudnienia w poszczególnych zakładach pracy należących do transportu nie zorganizowanego lub zorganizowanego. W efekcie brak bezpośredniości przy tego rodzaju wcześniejszych zmianach zatrudnienia powodować musi utratę zaliczalności okresu zatrudnienia poprzedzającego taką zmianę. Natomiast przy zachowaniu tak pojętej bezpośredniości nie ma znaczenia upływ czasu między zakończeniem jednego a podjęciem kolejnego zatrudnienia. Żaden bowiem z powołanych wyżej przepisów nie uzależnia zaliczalności do rozważanego stażu pracy kierowcy autobusu w transporcie publicznym okresu poprzedniego zatrudnienia w transporcie nie zorganizowanym lub zorganizowanym, z którego przeszedł do transportu publicznego, od podjęcia pracy w tym transporcie w określonym czasie. Co więcej § 4 ust. 4 uchwały nr 60 z góry zakłada istnienie przerwy czasowej w sytuacji, gdy do stażu pracy kierowcy autobusu, który przeszedł do pracy w transporcie publicznym z transportu zorganizowanego, nakazuje wliczać okres zatrudnienia w transporcie nie zorganizowanym. Z tych względów brak podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia Sąd Najwyższy na podstawie art. 421 § 1 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p. oddalił rewizję nadzwyczajną.