III CR 5/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, J. Krajewski.SentencjaSąd Powiatowy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Finansowy w K.) o przejęcie na własność gospodarstwa rolnego należącego do Antoniego K., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Koszalinie z dnia 30 maja 1964 r.,uchylił zaskarżone postanowienie w części zasądzającej od Skarbu Państwa na rzecz Antoniego K. rentę po 560 zł miesięcznie i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Koszalinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Koszalinie na podstawie art. 31-37 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166) przekazał na własność Państwa za zaległe należności wobec Skarbu Państwa gospodarstwo rolne Antoniego K., położone we wsi M. pow. K. o pow. 9,01 ha, opisane w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Koszalinie Kw. 3152, ustalił wartość tego gospodarstwa na kwotę 163.656 zł (w tym wartość gruntu na 35.256 zł, a wysokość zadłużenia na kwotę 28.094) oraz zobowiązał Skarb Państwa do płacenia Antoniemu K. renty po 560 zł miesięcznie.Postanowienie to zaskarżył rewizją tylko K., domagając się podwyższenia przyznanej mu renty do kwoty 900 zł miesięcznie. Rewizja ta nie została jeszcze rozstrzygnięta przez Sąd II instancji.Natomiast postanowienie powyższe w części dotyczącej prawomocnego przyznania Antoniemu K. od Skarbu Państwa renty po 560 zł miesięcznie zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną. Podnosząc naruszenie art. 2 i 228 § 1 k.p.c. oraz art. 24 ust. 2, 34 ust. 2 i 37 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. (Dz. U. Nr 38, poz. 166), Minister Sprawiedliwości domagał się uchylenia postanowienia w części zaskarżonej i przekazania sprawy w uchylonym zakresie Sądowi Powiatowemu w Koszalinie do ponownego rozpoznania.Skarżący trafnie zarzucił, że Sąd Powiatowy, orzekając w sprawie renty, naruszył wymienione w rewizji nadzwyczajnej przepisy prawa materialnego.Art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. (Dz. U. Nr 38, poz. 166) stanowi, że prawo do świadczeń Skarbu Państwa na rzecz właściciela przejętego gospodarstwa rolnego ustala i świadczenia pieniężne wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zasadę tę rozwija rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 21 lipca 1962 r. w sprawie postępowania przy ustaleniu prawa do świadczeń i zasad wypłaty świadczeń emerytalnych z tytułu przejęcia niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa (Dz. U. Nr 45, poz. 219), przy czym § 3 ust. 1 tego rozporządzenia przewiduje, że wnioski o przyznanie renty starczej i inwalidzkiej należy zgłaszać do oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem organu rolnego właściwego do przejęcia nieruchomości.Przepis art. 37 ust. 1 wymienionej ustawy stanowiący, że - w razie przejścia nieruchomości rolnej na własność Państwa za zaległe należności - w określonych wypadkach na wniosek właściciela nieruchomości zamiast przyznanego przez sąd odszkodowania może mu być przyznane za zgodą organu do spraw rolnych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej zaopatrzenie emerytalne, odsyła do przepisów art. 10-25 ustawy, a więc i do art. 24 ust. 2 w kwestii właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do ustalenia prawa do takiego świadczenia. Z zestawienia nadto dyspozycji art. 37 ust. 1 cyt. ustawy z art. 34 ust. 2 wynika, że jeśli wartość przejętych gruntów i budynków jest wyższa od sumy należności, to sąd przyznaje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej różnicy między wartością przejętych gruntów i budynków a sumą należności i dopiero to odszkodowanie może następnie, na wniosek właściciela nieruchomości i za zgodą właściwego organu prezydium rady narodowej, ulec konwersji na zaopatrzenie emerytalne.Nie sąd, lecz wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych władny jest ustalić prawo do renty właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 384, 398 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n. uwzględnił rewizję nadzwyczajną.Sąd Powiatowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy orzeknie - stosownie do art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. (Dz. U. Nr 39, poz.166) - o odszkodowaniu należnym K. od Skarbu Państwa, natomiast odmówi wydania orzeczenia w sprawie renty.