III PRN 1/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański. Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z powództwa Alicji Z. przeciwko Wielozakładowemu Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w G. o przywrócenie do pracy i odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego w Gołdapi z dnia 9 czerwca 1973 r.,postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Powiatowemu w Gołdapi do rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePozwane Gospodarstwo rozwiązało z powódką umowę o pracę ze skutkiem natychmiastowym, z jej winy. We wniosku skierowanym do Terenowej Komisji Rozjemczej powódka domagała się przywrócenia jej do pracy w pozwanym Gospodarstwie.Uchwałą z dnia 10 marca 1973 r. Terenowa Komisja Rozjemcza stwierdziła, że sprawa nie została rozstrzygnięta, wskutek nieosiągnięcia jednomyślności.Powódka nie zgłosiła wniosku do Terenowej Komisji Rozjemczej o przekazanie sprawy do sądu, lecz po upływie 14 dni od zawiadomienia o treści przytoczonej wyżej uchwały, wniosła bezpośrednio do Sądu Powiatowego w Gołdapi pozew przeciwko pozwanemu Gospodarstwu o to samo żądanie.Sąd Powiatowy stwierdził niedopuszczalność drogi sądowej i na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. odrzucił pozew.Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w rewizji nadzwyczajnej od postanowienia Sądu Powiatowego złożonej po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego postanowienia zarzucił rażące naruszenie art. 10 ust. 2 dekretu z dnia 25 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dekret z dnia 25 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych, a także ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy wyłączają drogę sądową w sprawach pracowniczych tylko w takim zakresie, w jakim przytoczone akty prawne ustanawiają właściwość komisji rozjemczych lub innych organów do rozpoznawania sporów wynikających ze stosunku pracy.Poza tym z mocy art. 1 i 2 k.p.c. do rozpoznawania cywilnoprawnych sporów wynikających ze stosunków pracy powołane są sądy powszechne. W sprawach podlegających rozpoznaniu komisji rozjemczych droga sądowa jest dopuszczalna także wtedy, gdy komisja rozjemcza błędnie uzna się za niewłaściwą do rozpoznania sprawy (art. 463 § 1 k.p.c.). Sąd powszechny może się też stać powołany do rozpoznania sprawy ze stosunku pracy, jeżeli komisja rozjemcza jej nie rozstrzygnie wskutek nieosiągnięcia jednomyślności (art. 10 ust. 2 dekretu) oraz w razie uchylenia orzeczenia komisji rozjemczej przez organ odwoławczy (art. 11 ust. 3 dekretu).W tych ostatnich wypadkach przepisy zobowiązują komisję rozjemczą do przekazania sprawy sądowi, jeżeli takie żądanie zgłosi pracownik w terminie 14 dni od zawiadomienia go o podjęciu decyzji. Skutki prawne niezachowania tego terminu przez pracownika są jednak różne, w zależności od tego, której z przytoczonych sytuacji dotyczy uchybienie w dokonaniu tej czynności.Niezgłoszenie w 14-dniowym terminie wniosku o skierowanie sprawy do sądu w razie uchylenia orzeczenia komisji rozjemczej oznacza, że organ ten pozostaje nadal właściwy do rozpoznawania sprawy. Jeżeli zaś pracownik złoży wniosek w terminie, to komisja rozjemcza ma obowiązek skierować sprawę do sądu, przed którym będzie się toczyć dalsze postępowanie.Inaczej przedstawia się sytuacja wówczas, gdy komisja rozjemcza, ze względu na nieosiągnięcie jednomyślności, nie mogła rozstrzygnąć sporu i zakończyła rozpoznanie sprawy jedynie tym stwierdzeniem. Pracownik w takim wypadku wykorzystał przysługującą mu drogę postępowania rozjemczego, lecz z przyczyn od niego niezależnych nie uzyskał rozstrzygnięcia sporu przed powołanym do tego organem. Takie rozwiązanie ustawowe jest usprawiedliwione tylko wtedy, gdy w powstałej sytuacji przepisy przewidują właściwość innego organu do rozpoznania i rozstrzygnięcia sporu o to samo roszczenie. Tak też jest w rozważanym wypadku. Pracownik może bowiem wówczas dochodzić swych praw przed sądem powszechnym. Przepisy dekretu z dnia 25 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych nie pozbawiają pracownika drogi sądowej w wypadku, gdy nie żądał on w terminie 14 dni skierowania do sądu sprawy nie rozstrzygniętej, wskutek braku jednomyślności, przez komisję rozjemczą. Z art. 10 ust. 2 dekretu wynika, że zgłoszenie przez pracownika w tym terminie żądania skierowania sprawy do sądu wywołuje tylko ten skutek, że komisja rozjemcza ma obowiązek przesłać sprawę do sądu, wniosek zaś o rozpoznanie sprawy przez komisję rozjemczą zastępuje pozew. Termin zawarty w art. 10 ust. 2 dekretu dotyczy postępowania przed komisjami rozjemczymi i w przeciwieństwie do terminów z art. 6 tego dekretu - nie ma on charakteru materialnoprawnego. Przepis ten bowiem nie określa terminu dochodzenia roszczeń przez pracownika ze stosunku pracy w razie nierozstrzygnięcia sporu w postępowaniu rozjemczym, lecz normuje obowiązki komisji rozjemczej i ma na celu ułatwienie sytuacji pracownikowi, przez zwolnienie go od obowiązku wnoszenia pozwu do sądu (por. treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 1964 r. III Po 18/69 - OSPiKA 1965, z. 4, poz. 92). Artykuł 10 ust. 2 dekretu ustanowiony został w interesie pracownika. Założeniem ustawodawcy było w możliwie maksymalnym zakresie uwolnić pracownika od obowiązków związanych z dochodzeniem roszczeń przed sądem w sytuacji, gdy dotychczas podjęte przez niego czynności przed powołanym do rozstrzygnięcia sporu organem nie przyniosły żadnego rezultatu, wskutek czego pracownik nie miał możności realizacji zagwarantowanej mu ochrony prawnej.Jeżeli zatem pracownik nie skorzystał z przysługującego mu na podstawie art. 10 ust. 2 dekretu szczególnego uprawnienia, to ani przepisy prawa, ani żadne racjonalne względy nie uzasadniają wniosku, iż utracił on możliwość poszukiwania ochrony swych praw przed sądem.Sąd powszechny staje się powołany do rozpoznania sprawy ze stosunku pracy, należącej do właściwości komisji rozjemczych na podstawie przepisów dekretu z dnia 25 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych, jeżeli organ ten nie rozstrzygnął sprawy wskutek nieosiągnięcia jednomyślności. Dopuszczalność drogi sądowej w tym wypadku nie jest uwarunkowana zgłoszeniem przez pracownika w terminie z art. 10 ust. 2 wskazanego dekretu do komisji rozjemczej żądania skierowania sprawy do sądu ani też złożeniem w tym terminie pozwu w sądzie.Wniesienie przez pracownika pozwu do sądu po upływie 14 dni od zawiadomienia go przez komisję rozjemczą o nierozstrzygnięciu sprawy nie powoduje bezskuteczności tej czynności prawnej z mocy art. 167 k.p.c., i przepisy art. 168 oraz nast. k.p.c. nie mają w takim wypadku zastosowania.Przytoczone bowiem przepisy dotyczą czynności procesowych strony dokonywanych w toku rozpoznawania sprawy przed sądem powszechnym, a nie złożenia pozwu jako pisma procesowego stanowiącego podstawę wszczęcia postępowania sądowego. Poza tym przepisy te dotyczą tylko czynności dokonywanych przez stronę przed sądem, a za taką czynność nie można uznać wniosku zainteresowanego zgłoszonego na podstawie art. 10 ust. 2 dekretu do komisji rozjemczej o skierowanie sprawy do sądu. Wreszcie stosowanie tych przepisów byłoby bezprzedmiotowe, ponieważ uchybienie rozważanemu terminowi nie powoduje dla pracownika żadnych ujemnych następstw procesowych. Również przepisy dotyczące postępowania przed komisjami rozjemczymi nie przewidują możliwości przywrócenia przez ten organ terminu do złożenia wniosku o skierowanie sprawy do sądu, ponieważ jest to zbędne, przy uwzględnieniu przytoczonych wyżej rozważań. Sąd Najwyższy w rozpoznawanej sprawie nie podzielił odmiennego poglądu w rozważanej kwestii, zawartego we wskazanej już uchwale SN z dnia 6 lipca 1964 r. III PO 18/64.Sąd Powiatowy błędnie zatem uznał niedopuszczalność drogi sądowej w sprawie i, odrzucając pozew, dopuścił się istotnego naruszenia art. 2 § 1 k.p.c. oraz art. 199 § 1 ust. 1 k.p.c.Słusznie zostało stwierdzone w rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżone postanowienie narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, ponieważ pozbawia pracownika zagwarantowanej mu ochrony prawnej, skoro i komisja rozjemcza, i Sąd Powiatowy uchylił się od obowiązku rozstrzygnięcia sporu wynikającego ze stosunku pracy.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w celu jej rozpoznania.