V KO 71/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majewski.Sędziowie: L. Chmielewski (sprawozdawca), K. Czajkowski (współsprawozdawca), F. Karolus, Z. Kubec, P. Ławacz, K. Wagner.Prokurator Generalnej Prokuratury: F. Przyjemski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jerzego Z., oskarżonego z art. 239 § 1 i 256 § 1 k.k., na skutek wniosku Generalnej Prokuratury o stwierdzenie nieważności wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1963 r., postanowił:1. uznać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1963 r., zapadły na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Wołominie z dnia 8 kwietnia 1963 r. w sprawie przeciwko Jerzemu Z., za nieważny; 2. przekazać sprawę Sądowi Najwyższemu w składzie trzech sędziów celem rozpoznania wspomnianej rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneJerzy Z. został skazany wyrokiem Sądu Powiatowego w Wołominie z dnia 8 kwietnia 1963 r., zapadłym w trybie przyspieszonym przewidzianym w art. 6 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152):1. z art. 239 § 1 k.k. - za to, że dnia 7 kwietnia 1963 r. w Z., będąc pod wpływem zamroczenia alkoholowego, naruszył nietykalność cielesną Anny S., bijąc ją po ciele - na karę 2 tygodni aresztu,2. z art. 256 § 1 k.k. - za to, że w tym samym czasie i miejscu obraził godność osobistą Anny S., Alicji P. i Lucyny N., używając pod ich adresem słów obelżywych - na karę 1 tygodnia aresztu,a łącznie na karę 2 tygodni aresztu.Wyrok ten uprawomocnił się w I instancji. Orzeczoną karę oskarżony odbył do dnia 22 kwietnia 1963 r.Od tego wyroku Minister Sprawiedliwości wniósł w dniu 21 sierpnia 1963 r. rewizję nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonego, zarzucając rażącą niewspółmierność kar wymierzonych za poszczególne czyny oraz łącznie i domagając się ich znacznego podwyższenia.W uwzględnieniu tej rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 14 listopada 1963 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że za przypisane Jerzemu Z. czyny wymierzył kary:1) z art. 239 § 1 k.k. - karę 10 miesięcy aresztu,2) z art. 256 § 1 k.k. - karę 8 miesięcy aresztu i łącznie - karę 1 roku aresztu z zaliczeniem na jej poczet okresu odbytej kary od dnia 8 kwietnia do dnia 22 kwietnia 1963 r.Powyższy wyrok Sądu Najwyższego jest z mocy prawa nieważny.Przyczyny bezwzględnej nieważności orzeczeń nie są wyliczone w sposób wyczerpujący w kodeksie postępowania karnego. Ustawa wylicza je przykładowo, pozostawiając ustalenie innych wypadków orzecznictwu sądów. Do takich przyczyn nieważności należy zawsze pogwałcenie przez sąd zasadniczych przepisów postępowania karnego (vide postanowienie SN z dnia 22 lutego 1946 r. K 191/46), a do takich przyczyn niewątpliwie zaliczyć wypadnie rozpoznanie sprawy w trybie dla tej sprawy nieprzepisanym.Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o zaostrzeniu odpowiedzialności za chuligaństwo (Dz. U. Nr 34, poz. 152) wprowadziła w art. 6 szczególny tryb postępowania przyspieszonego, w którym rozpoznanie sprawy przez sąd powiatowy następuje bezzwłocznie po zatrzymaniu sprawcy czynu o charakterze chuligańskim. Ustawa wylicza przy tym szczegółowo te przestępstwa, które podlegają rozpoznaniu w tym trybie. Postępowanie przyspieszone dopuszcza nieprzeprowadzanie dochodzenia i nie wymaga sporządzenia aktu oskarżenia, który zastępuje pisemne lub ustne zawiadomienie o przestępstwie przez funkcjonariusza MO. Przepis art. 6 § 4 cytowanej ustawy z dnia 22 maja 1958 r. właśnie ze względu na ów szczególny tryb postępowania wyraźnie zakreśla jako górną granicę kar, które mogą być sprawcy wymierzone, karę 6 miesięcy aresztu. W wypadku zaś uznania przez sąd za konieczne wymierzenia kary surowszej ustawa - dla pełnego zagwarantowania prawa oskarżonego do obrony - wymaga przekazania sprawy do postępowania zwykłego.Niniejsza sprawa ze względu na chuligański charakter popełnianych przez Jerzego Z. czynów, prawidłowo przez Sąd zakwalifikowanych z art. 239 § 1 i 256 § 1 k.k., zasadnie była rozpoznawana w trybie przyspieszonym przewidzianym we wspomnianym przepisie art. 6 cytowanej ustawy z dnia 22 maja 1958 r.W związku z tym oskarżonemu Jerzemu Z. skazanemu w trybie przyspieszonym, nawet po uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości założonej na jego niekorzyść, nie wolno było orzec kar wyższych od kary 6 miesięcy aresztu, gdyż surowsze kary w tym trybie postępowania nie są przewidziane. Sąd Najwyższy mógł ewentualnie przekazać sprawę - po uchyleniu zaskarżonego wyroku - na drogę postępowania zwykłego, jednakże tego nie uczynił.Wynika stąd, że Sąd Najwyższy rozpoznał niniejszą sprawę z jawnym pominięciem trybu postępowania, w którym była rozpoznawana w Sądzie Powiatowym. W ten sposób naruszone zostały podstawowe zasady postępowania karnego, w wyniku czego zapadły wyrok dotknięty jest nieważnością z mocy prawa (vide postanowienie składu 7 sędziów SN z dnia 15 kwietnia 1952 r. KZ 136/62 - OSN z. IV/52, poz. 42 - co do kontroli postępowania doraźnego w trybie nadzwyczajnych środków odwoławczych i stwierdzenia bezwzględnej nieważności orzeczeń zapadłych w tym trybie).W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy w składzie powiększonym orzekł jak w sentencji postanowienia.