I PZ 7/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Berutowicz, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Karola G. o wyłączenie Przewodniczącego Terenowej Komisji Rozjemczej w Łasku od rozpoznania sprawy wnioskodawcy przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Przemysłowego w Ł. o wynagrodzenie za pracę na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 31 marca 1979 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi celem ponownego rozpoznania wniosku o wyłączenie przewodniczącego Terenowej Komisji Rozjemczej.Uzasadnienie faktyczneOkręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi zaskarżonym postanowieniem - wydanym na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego zawodowego - oddalił wniosek Karola G. o wyłączenie przewodniczącego Terenowej Komisji Rozjemczej w Łasku od rozpoznania sprawy wnioskodawcy przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Przemysłowego o wynagrodzenie za pracę. Sąd uznał, że w świetle art. 49 i art. 50 § 1 k.p.c., mającym w sprawie zastosowanie na podstawie art. 72 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Według bowiem art. 49 k.p.c. warunkiem wyłączenia sędziego, w tym przypadku przewodniczącego komisji rozjemczej, jest istnienie między nim a jedną ze stron stosunku osobistego tego rodzaju, który mógłby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności. Zgodnie zaś z art. 50 § 1 k.p.c. żądanie wyłączenia przewodniczącego od rozpoznania sprawy powinno być uprawdopodobnione. Tymczasem wnioskodawca nie wykazał, że między nim lub stroną pozwaną a przewodniczącym Terenowej Komisji Rozjemczej istnieje jakikolwiek stosunek osobisty, który mógłby budzić wątpliwości co do jego bezstronności. Nie spełnia warunku uprawdopodobnienia wniosku powołanie się przez wnioskodawcę na skargę skierowaną do Naczelnika Miasta i Gminy w Ł., skoro nie wiadomo, kto i kiedy tę skargę napisał, jaka była jej treść i jak ją załatwiono.W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca domaga się jego uchylenia i uwzględnienia wniosku o wyłączenie przewodniczącego Terenowej Komisji Rozjemczej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nietrafny jest zarzut skarżącego, że Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z naruszeniem art. 52 § 2 k.p.c. rozpatrzył jego wniosek w składzie jednego sędziego zamiast w składzie trzech sędziów zawodowych.Zgodnie z § 33 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy (jednolity tekst: Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 183) rozpatrzenie wniosku o wyłączenie przewodniczącego komisji rozjemczej lub jego zastępcy należy do właściwości sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Wymieniony przepis nie określa, w jakim składzie sąd ten rozpoznaje wymieniony wniosek.Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 15 sierpnia 1978 r. I PZ 17/78 (OSPiKA 1979, z. 9, poz. 158), sąd pracy i ubezpieczeń społecznych rozpoznaje wniosek o wyłączenie przewodniczącego komisji rozjemczej lub jego zastępcy jako sąd pierwszej instancji.Konsekwencją takiego stanowiska - które podziela Sąd Najwyższy w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę - jest to, że do postępowania w sprawie o wyłączenie przewodniczącego zakładowej komisji rozjemczej lub jego zastępcy ma zastosowanie przepis art. 74 § 1 ustawy z dnia 24 października o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych odsyłający wprost do stosowania określonych w nim przepisów kodeksu postępowania cywilnego.Jak bowiem trafnie uznał i uzasadnił Sąd Najwyższy w motywach uchwalonej przez skład 7 sędziów zasady prawnej z dnia 24 lipca 1975 r. V PZP 7/75 (OSNCP 1975, z. 10, poz. 158) przepis art. 74 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych znajduje zastosowanie nie tylko w sytuacji wyraźnie określonej (tzn. w razie przejęcia przez sąd pracy do rozpoznania sprawy przedstawionej mu przez organ orzekający ze względu na występujące w niej poważne wątpliwości prawne), lecz we wszystkich wypadkach, w których sąd ten rozpoznaje sprawę jako sąd pierwszej instancji.Odesłanie przewidziane w art. 74 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych odnosi się jednak tylko - jak na to wskazuje sformułowanie tego przepisu i jego zamieszczenie w rozdziale 2 ustawy - do postępowania przed sądem pracy, a nie do jego ustroju uregulowanego w rozdziale 1 wymienionej ustawy. Wśród przepisów określających ustrój okręgowych sądów pracy znajduje się art. 5 stanowiący, że sądy te rozpoznają sprawy w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników (§ 1), że prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy zawiłej w składzie trzech sędziów i dwóch ławników (§ 2) i że postanowienia poza rozprawą oraz zarządzenia wydaje przewodniczący bez udziału ławników, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (np. w art. 65). Przepisy o ustroju okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie przewidują składu trzech sędziów zawodowych. Z tego też względu nie może mieć zastosowania w postępowaniu przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych art. 52 § 2 k.p.c. w części określającej, że postanowienie rozstrzygające wniosek o wyłączenie sędziego wydaje sąd w składzie trzech sędziów zawodowych. Natomiast na podstawie tego przepisu w związku z art. 74 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych sąd ten może wydać postanowienie w powyższym przedmiocie na posiedzeniu niejawnym. W konsekwencji okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych rozpoznaje wniosek o wyłączenie przewodniczącego komisji rozjemczej lub jego zastępcy w składzie sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników, jeżeli czyni to na rozprawie, a prezes sądu nie zarządził ze względu na zawiłość sprawy rozpoznania wniosku w składzie trzech sędziów i dwóch ławników. Wniosek ten może być jednak rozpoznany na posiedzeniu niejawnym przez sędziego bez udziału ławników, czemu czyni zadość zaskarżone postanowienie.Natomiast uzasadnione są zarzuty skarżącego dotyczące bezzasadnego uchylenia się przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych od merytorycznego rozpoznania wniosku. Doszło do tego wskutek błędnego przyjęcia przez Okręgowy Sąd Pracy na podstawie art. 49 k.p.c., że wniosek strony o wyłączenie przewodniczącego komisji rozjemczej lub jego zastępcy - poza ustawowymi przyczynami wyłączenia - uzasadniać może tylko istnienie między nim a jedną ze stron stosunku osobistego tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Tymczasem nie zachodzi potrzeba stosowania tego przepisu, gdyż przyczyny wyłączenia członków komisji rozjemczej, w tym także jej przewodniczącego i jego zastępcy, określone są w sposób samodzielny w § 33 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy.W świetle wymienionego przepisu, poza określonymi w jego ustępie pierwszym przyczynami uzasadniającymi z mocy prawa wyłączenie członka komisji rozjemczej od rozpoznania sprawy może być on wyłączony "na uzasadniony wniosek strony" (ust. 2). Sformułowanie to jest szersze od przyczyn uzasadniającej wniosek o wyłączenie sędziego określonej w art 49 k.p.c. i daje podstawę do uwzględnienia wniosku strony o wyłączenie członka komisji rozjemczej od rozpoznania sprawy nie tylko wtedy, gdy między nim a jedną ze stron zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności, lecz także wówczas, gdy wątpliwości te wywołane są niewłaściwym zachowaniem się członka komisji rozjemczej w stosunku do strony.Za takie zachowanie uznać można nakazanie przez przewodniczącego komisji rozjemczej wpisania na odpisie orzeczenia komisji doręczonym wnioskodawcy piątego członka kompletu orzekającego, który bezspornie nie uczestniczył w rozpoznawaniu sprawy, w wyniku czego orzeczenie powyższe zostało w postępowaniu odwoławczym uchylone, a sprawa przekazana komisji rozjemczej do ponownego rozpoznania. Nie mamy tu bowiem do czynienia ze zwykłym naruszeniem przepisów, które nie stanowi przyczyny uzasadniającej wyłączenie członka komisji rozjemczej, a tylko podstawę zaskarżenia orzeczenia wydanego z naruszeniem tych przepisów lecz z próbą wprowadzenia strony w błąd co do składu kompletu orzekającego, podważającą zaufanie strony do przewodniczącego komisji.Powyższe zarzuty przytoczone zostały przez wnioskodawcę w skardze do Naczelnika i Gminy w Łasku, na którą, jako zawierającą przyczyny uzasadniające wyłączenie przewodniczącego komisji, powołał się wnioskodawca, składając do protokołu posiedzenia Terenowej Komisji Rozjemczej w Łasku w dniu 18 listopada 1979 r. wniosek o wyłączenie jej przewodniczącego od rozpoznania sprawy. Komisja Rozjemcza ani Sąd Pracy nie zażądały od wnioskodawcy odpisu tej skargi czy też przedstawienia zawartych w niej zarzutów, a Sąd Pracy zaskarżonym postanowieniem z miejsca oddalił wniosek, jako nie wykazujący przyczyn uzasadniających wyłączenie przewodniczącego komisji. Takie postępowanie stanowi naruszenie przepisów art. 245 pkt 1 i 2 k.p. i uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania. Sąd ten powinien sprawdzić prawdziwość zarzutów wnioskodawcy, zwłaszcza zapoznać się z doręczonym mu odpisem orzeczenia Terenowej Komisji Rozjemczej w Łasku z dnia 11 lipca 1979 r. nr KR 3/79, na którym rzekomo dopisano piątego członka kompletu orzekającego oraz przesłuchać protokolantkę M.K., której przewodniczący komisji miał - według twierdzeń wnioskodawcy - polecić sporządzenie tego odpisu. Brak tych materiałów uniemożliwił Sądowi Najwyższemu merytoryczne załatwienie wniosku w postępowaniu zażaleniowym.