IV CR 202/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki.Sędziowie SN: J. Niejadlik (sprawozdawca), M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 1983 r. sprawy z powództwa Spółki Pastwiskowej w B. przeciwko: Julianowi J., Józefie J. i Skarbowi Państwa - Urzędowi Gminy Z. w Z. o ustalenie nieważności umowy notarialnej na skutek rewizji wszystkich pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePrawo własności nieruchomości obj. Lwh 79, stanowiącej pastwisko "Wzgórza Krzemionki", obejmujące obszar kilkudziesięciu hektarów, było wpisane w księdze wieczystej na rzecz Gminy B. W decyzji z dnia 26.V.1971 r. Kierownik Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ch. stwierdził, że uznaje działki nr 869/1 o pow. 7,21 ha i nr 870/1 o pow. 35,18 ha - wchodzące w skład tej nieruchomości oprócz innych działek - będące mieniem gromadzkim, za podlegające zagospodarowaniu w trybie ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169).Nieruchomość obj. Lwh 79 gm. kat. B. zagospodarowywała Spółka Pastwiskowa. W protokole zebrania wiejskiego z dnia 25.IV.1977 r. ujawniono, że zebranie 77 głosami, przy wstrzymujących się 2 osobach od głosowania, postanowiło przekazać do sprzedaży "dla ob. J. - Zespół Gospodarstw Hodowlanych w B. (...) całe wzgórze zwane Krzemionki wraz ze stokami, bez podnóża, zwanego Dołkami (...)". W uwzględnieniu wniosku tego zebrania uchwałą nr IV/25/78 z dnia 19.VI.1978 r. Gminna Rada Narodowa wskazała pozwanego Juliana J. jako kandydata na nabywcę działek nr 869/1 i 870/1, z których następnie wydzielono - i utworzono dla niej odrębną nieruchomość Kw nr 89780 - działkę nr 1/1 o pow. 28,67 ha. Skarb Państwa - reprezentowany przez przedstawiciela Naczelnika Gminy w Z. - sprzedał tę nieruchomość pozwanym Julianowi i Józefie małżonkom J. za 339.600 zł notarialną umową z dnia 14.I.1980 r.Powodowa Spółka Pastwiskowa w B. twierdziła, że nieruchomość obj. Lwh 79 gm. kat. B, stanowiła wspólnotę gruntową, i w związku z tym żądała w pozwie ustalenia, że nieważna jest sprzedaż nieruchomości utworzonej z działki nr 1/1, jako dokonana z naruszeniem przepisów art. 26 powołanej ustawy. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa, zarzucając, że wspomniana działka - jako mienie gminne - została sprzedana przy zachowaniu wymagań zastrzeżonych w § 5 i 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1962 r. w sprawie zarządu mieniem gromadzkim oraz trybu jego zbywania (Dz. U. Nr 64, poz. 303). To, że nieruchomość obj. Lwh 79 gm. kat. B. stanowi wspólnotę gruntową, potwierdza - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - powołana na wstępie decyzja Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w Ch., a do zbycia części wspólnoty gruntowej była uprawniona Spółka Pastwiskowa za zgodą organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Uznając - w konsekwencji - za nieważną sprzedaż nieruchomości utworzonej z działki nr 1/1 przez pozwany Skarb Państwa - Naczelnika Gminy w Z., Sąd ten uwzględnił powództwo (art. 58 § 1 k.c.).W rewizji powołującej podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1, 4 i 5 k.p.c. pozwani wnosili o uchylenie tego wyroku i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie.Rewizja jest uzasadniona.Trafny jest zarzut, iż Sąd Wojewódzki dowolnie przyjął, że działki nr 869/1 i 870/1 wchodzące w skład nieruchomości obj. Lwh 79 gm. kat. B. stanowiły wspólnotę gruntową. Uszło przecież uwagi Sądu orzekającego, iż ustawodawca wyłączył z drogi sądowej rozstrzygnięcie o tym, czy dana nieruchomość należy do mienia gminnego, czy jest wspólnotą gruntową. W swym orzeczeniu z dnia 14.IV.1964 r. III CO 39/65 (OSNCP 1966, z. 11, poz. 181) Sąd Najwyższy potwierdził, że w tym przedmiocie orzeka - stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy - właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej. Ustalenia zaś zaskarżonego wyroku wskazują, że Kierownik Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w Ch. stwierdził w decyzji z dnia 26.V.1971 r., że uznaje, iż także te działki - jako mienie gromadzkie, o którym mowa w ust. 2 art. 1 ustawy - podlegają zagospodarowaniu w trybie i na zasadach w niej unormowanych.Okoliczność więc, czy rozstrzygnięcie zawarte w powyższej decyzji jest prawidłowe, czy też wadliwe nie mogła rzutować na treść orzeczenia o zadaniu powodowej Spółki Pastwiskowej, ponieważ nie podlega ona sprawdzeniu w sądowym postępowaniu cywilnym (uchwała SN z dnia 16.II.1968 r. III CZP 78/66 - OSNCP 1968, z. 10, poz. 161). Mocy wiążącej zaś nie mogło tej decyzji pozbawić to, że zapadła ona po upływie rocznego terminu, o którym mowa w art. 8 ust. 6 ustawy, termin ten bowiem - jak wyjaśniono w uzasadnieniu powyższej uchwały - jest terminem instrukcyjnym.W konsekwencji nie nasuwa zastrzeżeń wypowiedź skarżących, że gdy powodowa Spółka nie uzyska od właściwego organu administracyjnego odmiennej wykładni decyzji z dnia 26.V.1971 r. (art. 113 § 3 k.p.a.), za punkt wyjścia do oceny, czy między pozwanymi doszła do skutku ważna sprzedaż nieruchomości Kw nr 89780 utworzonej z części działek nr 869/1 i 870/1, należy przyjąć, że przedmiotem sprzedaży było tu wiejskie mienie gminne (dawniej gromadzkie).Trudno w tym stanie rzeczy zgodzić się również z poglądem, że nieruchomość Kw nr 89780 mogła być skutecznie zbyta jedynie w warunkach wskazanych w art. 26 powołanej już ustawy. Brzmienie tej ustawy wskazuje, że normuje ona zarówno "zagospodarowanie" (art. 13-25), jak i rozporządzanie wspólnotami gruntowymi" (art. 26-35). Stanowiąc w ust. 2 art. 1, że nieruchomości rolne - inne aniżeli wspólnoty gruntowe (ust. 1 art. 1) - podlegają zagospodarowaniu w trybie i na zasadach w niej określonych ustawodawca nie odsyła już jednak do dalszych przepisów regulujących zbywanie wspólnot gruntowych. Z tego wypływa wniosek, że nieruchomości rolne stanowiące mienie gminne położone na terenie wsi podlegające zagospodarowaniu w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169), pozostały własnością Państwa. Do sprzedaży więc takiego mienia stosuje się nie postanowienia tej ustawy normujące rozporządzenie wspólnotami gruntowymi, lecz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1962 r. w sprawie zarządu mieniem gromadzkim oraz trybu jego zbywania (Dz. U. Nr 64, poz. 303).Uprawnionym do wspólnego zagospodarowania mienia gminnego przysługuje udział w korzyściach wynikających z zagospodarowania mienia (art. 9 ustawy), a nie udział we wspólnocie, jako że - jak wspomniano - nieruchomości określone w ust. 2 art. 1 ustawy nie są objęte mianem wspólnoty gruntowej, skoro Państwo nie wyzbyło się ich własności. Uprawnienia do korzystania z nieruchomego mienia gminnego ustawa określa jako ograniczone prawa rzeczowe (art. 26 ust. 5). To wskazuje, że w § 13 rozporządzenia ustawodawca zagwarantował mieszkańcom wsi B. nienaruszalność takich tylko praw, a ograniczone prawa rzeczowe same przez się nie stwarzają przeszkody do zbycia obciążonej nimi nieruchomości (art. 244 k.c.). Nie oznacza to jednak, że zostali oni pozbawieni jakiegokolwiek wpływu na rozporządzenie mieniem gminnym. Według § 5 ust. 3 rozporządzenia sprzedaż, zamiana oraz oddanie nieruchomego mienia gminnego w najem lub dzierżawę następuje na podstawie uchwały gminnej rady narodowej, powziętej jednak na wniosek zebrania wiejskiego. W uchwale z dnia 18.XI.1967 r. III CZP 59/67 (OSNCP 1978, z. 7, poz. 14) Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że zbycie takiego mienia, z obejściem formalności przewidzianych w rozporządzeniu, ograniczających sprzedaż mienia gminnego, jest nieważne. Oznacza to, że braków wniosku zebrania wiejskiego - zwłaszcza zaś zgłoszenia go przez nieważne zebranie wiejskie - sanować nie może uchwała gminnej rady narodowej pozwalająca na sprzedaż. Innymi słowy, umowa sprzedaży nieruchomego mienia gminnego, zawarta z nabywcą w formie aktu notarialnego przez naczelnika gminy, jest nieważna, jeżeli gminna rada narodowa powzięła uchwałę o sprzedaży bez wniosku zebrania wiejskiego (§ 5 ust. 3 rozporządzenia, art. 58 § 1 k.c.). Podchodząc inaczej do tych kwestii, Sąd Wojewódzki naruszył prawo materialne.Prawdą jest, iż w uchwale Gminnej Rady Narodowej w Z. z dnia 19.VI.1978 r. uwidoczniono, że sprzedaż pozwanym Julianowi i Józefie małżonkom J. części pastwiska nastąpiła na wniosek zebrania wiejskiego, odbytego w dniu 15.IV.1977 r. Okoliczność, czy w tym dniu rzeczywiście zebranie wiejskie mieszkańców B. powzięło uchwałę w tym przedmiocie, była jednak między stronami sporna; o ile bowiem pozwani J. twierdzili, że protokół obrad odzwierciedla stan rzeczywisty, o tyle strona powodowa konsekwentnie twierdziła, że do protokołu zredagowanego w kilka miesięcy później wpisano niezgodnie z prawdą, że dnia 15.IV.1977 r. mieszkańcy wsi "przegłosowali" sprzedaż - na rzecz tych małżonków, części mienia gminnego. Tymczasem Sąd Wojewódzki nie uczynił nic, aby wyjaśnić wątpliwości powstałe w tym przedmiocie. W związku z tym trzeba przyznać, że obowiązujące przepisy wyraźnie nie wskazują, w jakiej sytuacji może dojść do skutku ważna uchwała zebrania wiejskiego w sprawie sprzedaży mienia gminnego. Artykuły 87 i 89 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1975 r. Nr 26, poz. 139 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie zasad i trybu wyboru, zakresu działania oraz obowiązków i praw sołtysa i podsołtysa (Dz. U. Nr 49, poz. 319) dają już jednak odpowiedź na pytanie, kiedy jest ważne wiejskie zebranie wyborcze. Kierując się rozwiązaniami przyjętymi w tych aktach prawnych, powinien był Sąd Wojewódzki zająć stanowisko, czy dnia 19.VI.1978 r. Gminna Rada Narodowa powzięła uchwałę o sprzedaży mienia gminnego na wniosek ważnego zebrania mieszkańców wsi B. Zresztą powództwo trzeba by było uwzględnić również w sytuacji, gdyby się okazało, że przedmiotem sprzedaży było mienie inne aniżeli wskazane we wniosku pochodzącym od ważnego nawet zebrania wiejskiego. Rzecz jasna, uwzględnienie powództwa może wchodzić w grę dopiero wtedy, gdy powodowa Spółka Pastwiskowa wykaże interes prawny w żądanym ustaleniu (art. 189 k.p.c.). Niewyjaśnienie sprawy w tych przedmiotach konkretyzuje podstawę zaskarżenia z art. 368 pkt 1 k.p.c.Rewizję pozwanych więc uwzględniono (art. 388 § 1 k.p.c.).Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego znajduje uzasadnienie w przepisie art. 108 § 2 k.p.c.