II OZ 1361/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1659/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2008 r., zn. [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2008 r., zn. [...]. W uzasadnieniu postanowienia, podzielając stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. II OZ 1433/06, Sąd podkreślił, że Stowarzyszenie chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek czy pozyskiwania darowizn prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa, co powoduje, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Skarżące Stowarzyszenie, pomimo wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy braku środków, nie wykazało, aby zaistniała przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., bowiem art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.), a także Statut Stowarzyszenia [...] przewidują możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Stowarzyszenie ma także możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, z której dochód może posłużyć do realizacji celów statutowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie zarzuciło naruszenie przepisu art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., ponieważ spełnia warunek braku środków na poniesienie kosztów postępowania, o którym mowa w tym przepisie. Działalność Stowarzyszenia jest korzystna dla ogółu mieszkańców W. i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Dodatkowo Stowarzyszenie podniosło, że w szeregu innych spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny zwalniał Stowarzyszenie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie starając się o przyznanie prawa pomocy wskazywało, że prowadzi działalność niezarobkową, nie generuje żadnych przychodów ani nie pobiera składek członkowskich. Niemniej jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje jednolity pogląd, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności, chociażby w drodze obowiązkowych składek, czy uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Skoro zatem strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Fakt niepobierania składek od swoich członków oraz zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań w celu uzyskania środków finansowych nie może stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Członkowie Stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia niezbędnych kosztów, m.in. sądowych we wszczynanych postępowaniach i podjąć działania zmierzające do uzyskania odpowiednich środków na ich pokrycie. W takim stanie rzeczy uznać należy, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, iż nie ma możliwości poniesienia kosztów, nie wykazało bowiem, że podjęło jakiekolwiek starania o uzyskanie środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, nie oznacza to, że na podstawie przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy przysługuje podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania środków na swoją działalność. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej czy prawa do zwolnienia od kosztów, dlatego strona, która wyzbywa się zdolności do samodzielnego poniesienia kosztów postępowania nie może skutecznie podnosić, że odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwia jej dochodzenie swoich praw przed sądem. Wskazywana w zażaleniu okoliczność, że Stowarzyszenie w innych postępowaniach uzyskiwało zwolnienie od kosztów sądowych nie oznacza, że prawo pomocy zostanie mu przyznane w kolejnych postępowaniach sądowych. Należy zauważyć, że wojewódzki sąd administracyjny wielokrotnie odmawiał przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w innych postępowaniach, a zażalenia wnoszone przez Stowarzyszenie były oddalane (postanowienia NSA z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II OZ 239/08, z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 266/08, z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 308/08, z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OZ 843/08, z dnia 12 września 2008 r., sygn. akt II OZ 908/08, z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt II OZ 1157/08, z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1295/08, z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1295/08 oraz II OZ 1296/08, z dnia 23 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1330/08, sygn. akt II OZ 1131/08 oraz II OZ 1332/08). Odrębnie wskazać należy, że w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.). Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia