II SA/Ke 128/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 marca 2013r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] o odmowie przyznania A. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 28.11.2012r. organ I instancji odmówił A. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad H. W. – na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, 1a ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, że H. W. jest babcią wnioskodawczyni, a zatem jej krewną w linii prostej. Natomiast zobowiązanymi do opieki są bliżsi krewni – synowie H. W. – S. W. i B. W.. Te właśnie osoby obowiązek alimentacyjny obciąża w pierwszej kolejności – zwłaszcza, że nie legitymują się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. W rezultacie, zdaniem organu, obowiązek alimentacyjny w dacie orzekania nie może ciążyć na wnuczce H. W. – co przesądza o zasadności odmowy przyznania żądanego świadczenia. W odwołaniu od w/w decyzji A. S. wskazała, że jest jedyną osobą, która opiekuje się babcią, ponieważ jej synowie nie są w stanie zapewnić matce właściwej opieki. S. W. jest alkoholikiem, a B. W. mieszka w D., z uwagi na chorobę kręgosłupa sam wymaga opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy ww. decyzję, podkreśliło że stosownie do art. 17 ust. 1 a ww. ustawy osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Powołano się także na art. 132 K.r.o., argumentując że przedmiotowe świadczenie jest przeznaczone wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób i to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne – a przepis prawa. Jednakże, nawet w przypadku stwierdzenia, że alkoholizm lub choroba synów H. W. są okolicznościami obiektywnymi wyłączającymi możliwość sprawowania przez nich opieki nad chorą matką, to brak podstaw do przyznania A. S. świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawczyni jest bowiem rolnikiem posiadającym gospodarstwo role, które prowadzi wspólnie z mężem i z którego uzyskuje dochód (art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 2008r. nr 50, poz. 291). Z tego też względu – z uwagi na dyspozycję art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych – wykluczona jest możliwość otrzymania przez A. S. zasiłku pielęgnacyjnego na jej niepełnosprawną babcię. Przesłanką przyznania tego świadczenia jest bowiem zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu określenie to jest tożsame z pojęciem bezrobotnego w rozumieniu ustawy z dnia 20.04.2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008r. nr 69, poz. 415). W rezultacie za osobę niepodejmującą lub rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik – który musi przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. W tym zakresie powołano się m. in. na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.12.2012r. sygn. akt I OPS 5/12. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. S., powołując szereg wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, zakwestionowała wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko o braku podstaw do przyznania jej żądanego świadczenia. Skarżąca podkreśliła, że nie pracuje w swoim gospodarstwie rolnym, które położone jest ok. 15 km od jej miejsca zamieszkania – gdyż zajmuje się chorą babcią. Strona ponownie podkreśliła, że synowie H. W. nie mogą się nią zajmować. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia. Podstawą materialnoprawną odmowy przyznania żądanego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie to przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanek podmiotowych dotyczy również art. 17 ust. 1a ww. ustawy, zgodnie z którym osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W stanie faktycznym niniejszej sprawy A. S. domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę, jaką sprawuje nad swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią H. W. Zdaniem skarżącej synowie H. W. – S. W. i B. W., nie są w stanie zapewnić matce właściwej opieki. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo stwierdziły, że uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 1 a ustawy w zw. z art. 132 k.r.o., uzyska inna osoba niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, albo gdy osoba ta nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. W ocenie Sądu, ustalony w sprawie stan faktyczny pozwala na uznanie, że w realiach tej sprawy alkoholizm i choroba zwyrodnieniowa synów H. W. mogą być uznane za okoliczności obiektywne wyłączające możliwość sprawowania opieki nad chorą matką. Nie oznacza to jednak, że zostały spełnione przesłanki ustawowe do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Skarżąca – jak słusznie zauważyło Kolegium – nie spełnia bowiem zasadniczej przesłanki, niezbędnej do przyznania tego świadczenia, to jest rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 ustawy). Z materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy wynika, że A. S. jest rolnikiem - posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni 6 – 7 ha. Z zaświadczenia Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 26.10.2012r. (k. 12) wynika, że skarżąca od dnia 20.08.2005r. podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno – rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. Nie mają przy tym znaczenia twierdzenia strony, że gospodarstwem rolnym zajmuje się wyłącznie jej mąż. Jak wynika bowiem z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników – Dz. U. z 2008r. nr 50, poz. 291) – której zakresem, stosownie do art. 1 ust. 1 tej ustawy, objęta jest skarżąca, rolnikiem jest m. in. pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Z uwagi na treść cyt. przepisów uznać trzeba, że A. S. bez wątpienia przysługuje status rolnika – co w konsekwencji oznacza, że strona prowadzi działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Z tego też względu nie sposób zaliczyć skarżącej do osób rezygnujących, czy też niepodejmujących zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odnosząc się do powołanych w powyższym zakresie przez stronę wyroków wojewódzkich sądów administracyjnym o sygn. akt II SA/Bd 257/11, II SA/Bd 379/11, II SA/Ke 229/11, II SA/Ke 439/11, II SA/Ke 465/11, II SA/Ke 731/11, II SA/Gd 897/11, II SA/Ol 521/11 wskazać trzeba, że – istotnie – w orzecznictwie sądowoadministracyjnym istniała rozbieżność co do wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy. Należy jednak podkreślić, że rozbieżność ta doprowadziła do podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 11.12.2012r. sygn. akt I OPS 5/12, LEX nr 1230181, w której stwierdzono, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy. W tym miejscu wskazać należy, że na mocy art. 269 P.p.s.a., uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego mają co do zasady charakter wiążący. Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w pełni podziela pogląd wyrażony w ww. uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego uznając, że dotyczy ona także sytuacji prawnej skarżącej. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w postanowieniach ustawy, przysługuje z tytułu niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem lub niepełnosprawną osobą dorosłą. Jest to świadczenie, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez osobę rezygnującą z zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Istota tego świadczenia polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tak więc, nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale: rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, formy aktywności zawodowej, albowiem znajdują się oni w odmiennej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. Ta różnica w możliwościach zarobkowych oraz różny tytuł ubezpieczenia wynikają zarówno z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i z odmiennego reżimu zabezpieczenia społecznego określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "w sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak więc na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny". Mając na uwadze stanowisko prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. uchwale, które Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, należy stwierdzić, że skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.