II OSK 2815/15

Dnia 1 grudnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1642/14 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi S. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę S. K. jako nieopłaconą w terminie. Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 8 września 2014 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1171/14, oddalił zażalenia skarżącego na ww. zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Z tych względów zarządzeniem z dnia 25 listopada 2014 r. skarżący został wezwany do wykonania zarządzenia z dnia 8 września 2014 r. w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Zarządzenie to doręczono pełnomocnikowi skarżącego przy piśmie z dnia 2 grudnia 2014 r. Na to ponowne wezwanie skarżący nie uiścił wpisu, natomiast w biegu terminu na jego wykonanie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd odrzucając skargę wskazał, że na prawidłowość odrzucenia skargi nie ma wpływu okoliczność, że skarżący złożył w dniu 9 grudnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy, bowiem jego złożenie nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. W skardze kasacyjnej S. K. reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, sformułował zarzut naruszenia art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie uiścił w terminie wpisu od skargi, w sytuacji gdy skarżący w terminie na uiszczenie tego wpisu złożył wniosek o prawo pomocy, który to wniosek nie został rozpoznany do momentu odrzucenia skargi, a wniosek ten przerywa skutecznie termin na uzupełnienie braków fiskalnych skargi. Sąd błędnie zatem odrzucił skargę bez uprzedniego zbadania sytuacji majątkowej skarżącego. W skardze kasacyjnej wskazał, że Sąd I instancji w sposób nieuprawniony oparł się na poglądzie orzecznictwa wynikającym z postanowień NSA: z 18 czerwca 2014 r., II FZ 764/14; z 8 kwietnia 2014 r., II OSK 810/14. Trafny jest natomiast pogląd orzecznictwa prezentowany w postanowieniach NSA: z 26 stycznia 2015 r., II OSK 66/15; z 18 listopada 2011 r., II OSK 2375/11). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pomija okoliczność, że wniosek o prawo pomocy został wniesiony, w sytuacji gdy już pierwotne wezwanie z 8 września 2015 r. do uiszczenia wpisu stało się prawomocne w związku z postanowieniem NSA o sygn. akt II OZ 1171/14. Oznacza to, że niezależnie od dalszego biegu postępowania uiszczenie wpisu sądowego było w niniejszej sprawie wymagane celem uzupełnienia braku formalnego skargi. Ponowne wezwanie do uiszczenia wpisu stanowiło wyłącznie wyraz zagwarantowania stronie postępowania przez Sąd możliwości spełnienia wymaganego, bo już prawomocnego obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Ponowne wezwanie w przedmiocie uiszczenia wpisu stanowi bowiem wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia. Z istoty tego ponownego wezwania nie wynika by było zarządzeniem w przedmiocie kosztów sądowych w rozumieniu art. 227 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 1 czerwca 2009 r., II OZ 481/09). Nie przysługuje bowiem od niego zażalenie, jak również złożenie wniosku o prawo pomocy w trakcie biegu terminu na jego wykonanie ani nie powoduje przerwania tego terminu, ani nie oznacza, że takie wezwanie traci moc. Ponowne wezwanie dotyczące wykonania prawomocnego zarządzenia ma zupełnie innych charakter procesowy, tj. gwarancyjny dla strony postępowania bo otwierający na nowo możliwość uiszczenia wpisu sądowego. Taki charakter temu ponownemu wezwaniu został nadany przez orzecznictwo w wyniku wykładni przepisów procedury. Oczywistym jest, że wniosek taki nie uchyla skutków prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do toczącego się postępowania (por. postanowienie NSA z 11 kwietnia 2013 r.). Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wpływa również na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w ponownym wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie (por. postanowienia NSA: z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 706/09; z 20 lipca 2011 r., II OSK 1380/11). To właśnie przy doręczeniu pierwotnego wezwania do uiszczenia wpisu strona postępowania jest pouczana o możliwości wniesienia zażalenia i możliwości wniesienia prawa pomocy, co w niniejszej sprawie nastąpiło przy piśmie sądu z dnia 9 września 2014 r. Mogła zatem z tego uprawnienia skorzystać w odpowiednim terminie, tj. w terminie 7-dniowym do wniesienia zażalenia. Co prawda, uzasadniając zażalenie z dnia 18 września 2014 r. na zarządzenie z dnia 8 września 2014 r., wskazała, że nie jest jej stać na uiszczenie wpisu sądowego, jednak Sąd I instancji podjął działania celem wyjaśnienia, czy zażalenie to stanowi także wniosek o prawo pomocy. Sąd I instancji, z uwagi na informację skarżącego o jego trudnej sytuacji życiowej zawartej w uzasadnieniu zażalenia, zwrócił się o wyjaśnienie, czy ma traktować to oświadczenie jako wniosek o zwolnienie z kosztów postępowania jednak nie otrzymał od strony żadnej odpowiedzi w tym zakresie toteż nadał bieg zażaleniu. Brak było zatem podstaw aby uznać treść uzasadnienia ww. zażalenia jako wniosek o prawo pomocy, tym bardziej, że skarga kasacyjna okoliczności tych nie kwestionuje, wskazując, że pismo z dnia 18 września 2014 r. stanowiło jedynie zażalenia na zarządzenie z 8 września 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Wniosek o prawo pomocy wywołuje określone skutki procesowe tylko w sytuacji gdy został złożony w terminie na wykonanie pierwotnego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. To w takie sytuacji w orzecznictwie sądów administracyjnych jako zasadę przyjmuje się, że jeżeli strona po doręczeniu jej wezwania (pierwotnego) do uiszczenia opłaty sądowej, ale przed upływem siedmiodniowego terminu do jej uiszczenia, złoży wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, pierwotne wezwanie traci aktualność. Gdy nastąpi odmowa zwolnienia (lub pozostawienie wniosku bez rozpoznania), wezwanie powinno być powtórzone po uprawomocnieniu się negatywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia od kosztów (por. postanowienie NSA z 26 kwietnia 2005 r., II FZ 125/05). Powyższe stanowisko zostało zaczerpnięte przez sądy administracyjne z orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. uchwała z 26 lutego 1976 r., III CZP 11/76, OSNCP 1976, z. 7-8, poz. 162; postanowienie z 21 kwietnia 1999 r., I CKN 1461/98, OSNC 1999/11/196, Biul.SN 1999/10/4, Biul.SN 1999/9/5). Aksjologicznie Sąd Najwyższy uzasadniał swoje stanowisko tym, że "przepisy o kosztach sądowych spełniają tylko służebną rolę w stosunku do norm regulujących sam przebieg procesu. Z racji tego charakteru nie mogą wywierać ujemnego wpływu na prawidłowy wymiar sprawiedliwości. Przekonaniu o takim właśnie charakterze tych przepisów ustawodawca dał wyraz m.in. w instytucji zwolnienia od kosztów sądowych. Muszą one zatem być tak wykładane, aby przy zachowaniu ich funkcji zostały stworzone gwarancje zapewniające stronie możliwość wypełnienia obowiązku procesowego oraz aby nie powstały trudności, które praktycznie prowadziłyby do pozbawienia strony możności obrony swych praw". Racji tej argumentacji nie można odmówić również w zestawieniu z przepisami ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd wskazywana w orzecznictwie potrzeba do wystosowania przez sąd wezwania w przedmiocie wykonania już prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Powyższe stanowisko w zasadzie potwierdza w całości orzecznictwo przywołane w skardze kasacyjnej, tj. postanowienia NSA: z 18 czerwca 2014 r., II FZ 764/14; z 8 kwietnia 2014 r., II OSK 810/14; z 26 stycznia 2015 r., II OSK 66/15 i z 18 listopada 2011 r., II OSK 2375/11. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej zasadności jej zarzutu nie potwierdzają poglądy zaprezentowane w dwóch ostatnich postanowieniach NSA. Po pierwsze, poglądy w nich zawarte są zbieżne ze stanowiskiem zaprezentowanym w niniejszej sprawie; po drugie, dotyczą właśnie sytuacji, w której wniosek o prawo pomocy został wniesiony w trakcie biegu terminu pierwotnego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Dotyczą zatem innego stanu faktycznego niż zaistniały w niniejszej sprawie i w zasadzie potwierdzają stanowisko Sądu I instancji. Wynika z tego, że złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ale dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego bezpośrednio wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego w art. 220 § 1 p.p.s.a., co czyni uzasadnionym odrzucenie skargi kasacyjnej (por. odpowiednio postanowienie NSA z 5 lutego 2015 r., II OZ 74/15). Z taką okolicznością mamy właśnie do czynienia w niniejszej sprawie, dlatego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd I instancji w tych warunkach prawidłowo zastosował art. 220 § 3 p.p.s.a. odrzucając skargę jako nieopłaconą, ponieważ określone skutki procesowe w związku z ewentualnym wnioskiem o prawo pomocy należało wiązać z pierwotnym zarządzeniem z dnia 8 września 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego skargi. Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż to wynagrodzenie, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461), pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie (por. wyrok NSA z 23 lutego 2011 r., I OSK 195/11).