I OW 21/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Wójtem Gminy [...] a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do udzielenia M. D. zasiłku stałego w okresie od 1 lipca 2014 r. do 1 listopada 2014 r. postanawia 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić Wójtowi Gminy [...] ze środków Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od wniosku Wnioskiem z 19 stycznia 2015 r. Wójt Gminy [...] reprezentowany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wniósł o rozstrzygniecie sporu o właściwość w przedmiocie udzielenia M. D. "zasiłku stałego w okresie od 1 lipca 2014 r. do 1 listopada 2014 r.". W uzasadnieniu wniosku Wójt Gminy [...] wskazał, że pismem z 23 lipca 2014 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] (dalej MOPR) przesłał do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej GOPS) wniosek M. D. celem załatwienia zgodnie z właściwością wniosku z 15 lipca 2014 r. [k. 4, 7 akt administracyjnych]. W niniejszym piśmie wskazano, że M. D. ostatnio był zameldowany: Mrozy 186, Gmina [...] i zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej [Dz. U. 2013, poz. 182 ze zm., dalej ups]- w przypadku osoby bezdomnej właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania. Zdaniem MOPR M. D. jest osobą bezdomną, gdyż czasowo zamieszkuje w Gdańsku i sam tak oświadczył 15 lipca 2014 r. Pismem z 13 sierpnia 2014 GOPS odesłał do MOPR wniosek M. D., wskazując, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem, że M. D. jest osobą bezdomną. Nadto zaznaczył, że z przeprowadzonego wywiadu wynika, że wnioskujący od marca 2014 r. zamieszkuje w budynku mieszkalnym w [...] ul. [...], gdzie wynajmuje pokój. GOPS wskazał, że nie sposób uznać, że miejscem zamieszkania wnioskującego są Sierakowice, gdyż w momencie przyznania przez MOPR zasiłku stałego nie zamieszkiwał od ponad 5 lat na terenie gminy [...] (k. 2-4 akt I OW 21/15). W odpowiedzi z 24 marca 2015 r. na wniosek z 19 stycznia 2015 r. Prezydent Miasta [...], reprezentowany przez r.pr. J. W., wniósł o odrzuceniu wniosku Wójta Gminy [...]. Zaznaczył, że niniejszy spór dotyczy wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej zwrotu wydatków na podstawie art. 101 ust. 7 ups. Takiej sprawy nie rozstrzyga się decyzją, przepis ten nie odnosi się do organów, ale do samych gmin, które są osobami prawnymi, a spór taki stanowić może podstawę do wszczęcia sprawy cywilnej, a nie sporu o właściwość (k. 18 akt I OW 21/15). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 kpa czyni to w przypadku, gdy brak wspólnego dla tych jednostek organu wyższego stopnia. Merytoryczne rozpoznanie wniosku o rozstrzygnięcie sporu winna poprzedzać ocena jego dopuszczalności (postanowienie NSA z 1.2.2013 r., II GW 21/12, Lex 1282912). Polega ona w pierwszej kolejności na ustaleniu tego, czy rozbieżność stanowisk między organami, która zawsze leży u podstaw takiego wniosku, rzeczywiście może być uznana za spór o właściwość w powyższym rozumieniu, tj. za sytuację, gdy przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) lub też każdy z organów uważa się za niewłaściwy (spór negatywny). Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy w postępowaniu jurysdykcyjnym (postanowienie NSA z 5.1.2005 r., OW 156/04, Lex 819274). W konsekwencji spór o właściwość może powstać wyłącznie na gruncie indywidualnej sprawy administracyjnej o stanie faktycznym przedstawionym w piśmie skierowanym do organu, która podlega władczemu rozstrzygnięciu organów administracji publicznej, w szczególności w drodze decyzji administracyjnej, a co za tym idzie jest już przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego lub nie stała się nim z tego powodu, że organ odmówił nadania postępowaniu dalszego biegu (postanowienia NSA z 14.6.2012 r., I OW 66/12, Lex 1333874). Stąd w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że rozpatrywany stan rzeczy zachodzi jedynie wówczas, gdy można wskazać materialnoprawną podstawę załatwienia przez organ administracji danej sprawy administracyjnej (postanowienie NSA z 14.12.2005 r., II OW 79/05, ONSAiWSA 2006/3/75). Dotychczasowe spostrzeżenia prowadzą do wniosku, że spór o właściwość nie może w ogóle powstać, jeżeli jeden z organów mających w tym sporze pozostawać załatwił już sprawę w sposób określony w art. 104 kpa, czyli co do zasady wydał decyzję administracyjną rozstrzygającą ją co do istoty (postanowienie NSA z: 27.4.2007 r., II OW 10/07, ONSAiWSA 2008/2/30; 12.1.2012 r., II GW 7/11, Lex 1137977). Wówczas wyznaczanie organu jest bezprzedmiotowe, a kwestię właściwości można badać wyłącznie w ramach kontroli prawidłowości podjętego aktu administracyjnego, przeprowadzonej w stosownym trybie, czy to przez organ orzekający w kwestii odwołania lub wniosku o stwierdzenie nieważności, czy to przez sąd administracyjny rozpoznający skargę na ten akt. Taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ Wójt Gminy [...] wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość w sprawie, w której wydano już decyzje administracyjne. Skoro bowiem Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] 2014 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] 2014 r.) przyznał M. D. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od dnia 1 lipca 2014 r. do dnia 30 czerwca 2016 r. w wysokości 157,25 zł miesięcznie i składki na ubezpieczenie zdrowotne od dnia 1 lipca 2014 r. do dnia 30 czerwca 2016 r., to Naczelny Sąd Administracyjny nie może wskazać organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym odnosić się do argumentów, przywołanych we wniosku z 19 stycznia 2015 r. (k. 26 akt administracyjnych). Decyzją z [...] 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] zmienił decyzję z [...] 2014 r. w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego i ustalił jego wysokość od dnia 1 lipca 2014 r. w kwocie 529 zł miesięcznie (k. 52 akt administracyjnych). Decyzją z [...] 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] uchylił w całości decyzję z [...] 2014 r. z dniem 1 listopada 2014 r. z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania M. D. (k. 58 akt administracyjnych). Pismem z 28 listopada 2014 r. Kierownik GOPS w [...] odesłał Dyrektorowi MOPS w [...] notę księgową z 30 października 2014 r. obciążającą FOPS kwotą 2.306,44 zł i kwotą 47,61 zł miesięcznie za miesiące od lipca 2014 r. do października 2014 r. z tytułu zasiłku stałego i składek na ubezpieczenie zdrowotne, przyznanych M. D. (k. 59-61 akt administracyjnych). Wójt Gminy [...] wystąpił wszak z wnioskiem z 19 stycznia 2015 r. nie w ramach indywidualnej sprawy administracyjnej w przedmiocie pomocy społecznej, lecz na etapie rozliczeń łączących się ze świadczeniami, tylko pozornie podnosząc, że wnosi o "wskazania organu właściwego do udzielenia M. D. zasiłku stałego w okresie od 1 lipca 2014 r. do 1 listopada 2014 r.", skoro wniosek o to świadczenia załatwiono decyzją z [...] 2014 r. Rozliczenie takie jest kwestią wtórną wobec wspomnianego świadczenia i nie ma charakteru sprawy administracyjnej rozstrzyganej decyzją administracyjną (postanowienie NSA z 18.6.2008 r., I OW 55/08, Lex 494343). Innymi słowy, Wójt Gminy [...] w istocie nie zwraca się o wyznaczenie organu właściwego do rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie pomocy społecznej, ten został wszak załatwiony przez Prezydenta Miasta [...]. Konkluzje te znajdują potwierdzenie w treści art. 101 ust. 7 usp (Dz. U. z 2015 r., poz. 163), będącego podstawą prawną tego wezwania, zresztą wskazaną wprost w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Zgodnie z nią gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu. Przepis ten nie odnosi się do organów gmin i nie wyposaża ich w kompetencję do wydania decyzji, lecz do samych gmin. Dotyczy więc relacji majątkowych między dwiema osobami prawnymi, przybierającej postać stosunku zobowiązaniowego, w ramach którego jednej osobie przysługuje roszczenie wobec drugiej o zapłatę określonej kwoty pieniężnej. Dalszą kwestią pozostaje to, że stosunek ten uwarunkowany jest wcześniejszym rozstrzygnięciem o charakterze administracyjnym, określającym kwotę podlegającą zwrotowi. Nie zmienia to faktu, że spór o ten zwrot stanowi sprawę cywilną należącą do właściwości sądów powszechnych, która w efekcie nie może być załatwiona w drodze decyzji czy innego aktu administracyjnego. Niniejszy wniosek, który ma na celu rozstrzygnięcie tego rodzaju kwestii spornej, a nie wyznaczenie organu właściwego w sprawie, nie dotyczy sporu o właściwość w rozumieniu art. 4 ppsa i dlatego musi być uznany za niedopuszczalny (postanowienie NSA z: 5.3.2010 r., I OW 204/09, Lex 606382: 2.7.2010 r., I OW 55/10, Lex 672944; 8.2.2012 r., I OW 201/11, Lex 1120708; 3.12.2013 r., I OW 248/13, Lex 1405802; I Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Wolters Kluwer 2014, komentarz do art. 101). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z pkt 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia. O zwrocie wnioskodawcy z kasy Naczelnego Sądu Administracyjnego kwoty 100 złotych uiszczonej tytułem wpisu sądowego od wniosku orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa.