IV SAB/Gl 26/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M.S. na bezczynność Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w B. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1) umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 17 grudnia 2014r. o udostępnienie informacji publicznej, 2) stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3) zasądza od Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w B. na rzecz skarżącego kwotę 357 (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W piśmie z dnia 17 grudnia 2014 r. wniesionym za pośrednictwem platformy ePUAP M. S. zwrócił się do Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w B. z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej poprzez udzielenie odpowiedzi na zawarte w nim pytania, w zakresie: 1) liczby osób zatrudnionych w Powiatowym Urzędzie Pracy na dzień 21 listopada 2010 r. oraz na dzień złożenia wniosku, 2) imion i nazwisk wszystkich osób zajmujących kierownicze stanowiska w Powiatowym Urzędzie Pracy z podaniem wykształcenia każdej z tych osób, a w przypadku wykształcenia wyższego również kierunku ukończonych studiów oraz daty zatrudnienia na zajmowanym obecnie stanowisku, 3) wysokości nagród i premii przyznana i wypłacona każdemu z pracowników Powiatowego Urzędu Pracy od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia złożenia wniosku, z podaniem konkretnej kwoty przypisanej do konkretnego pracownika, 4) wykazu służbowych kart kredytowych będących w dyspozycji pracowników Powiatowego Urzędu Pracy z podaniem konkretnych stanowisk, do których konkretne karty są przypisane oraz skany wyciągów z rachunków tych kart kredytowych za okres styczeń- październik 2014 r., 5) wykazu numerów służbowych telefonów komórkowych będących w dyspozycji pracowników Powiatowego Urzędu Pracy ze wskazaniem, który numer przypisany jest do którego stanowiska pracy, 6) wykazu szkoleń, kursów itp., w których uczestniczyli pracownicy Powiatowego Urzędu Pracy w 2014 r. ze wskazaniem tematyki każdego szkolenia (kursu), miejsca jego odbywania oraz kosztu. W związku z brakiem odpowiedzi na powyższy wniosek M. S. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w B. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W odpowiedzi na skargę organ poinformował, że pomimo, iż wygenerowane zostało "urzędowe poświadczenie przedłożenia dokumentu", które zostało dołączone do skargi Powiatowy Urząd Pracy w B. nie otrzymał przedmiotowego wniosku bowiem nie został on doręczony do skrzynki odbiorczej na platformie ePUAP, a co za tym idzie pracownik Urzędu nie otrzymał zawiadomienia na skrzynkę poczty elektronicznej o wpłynięciu wniosku M. S. Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że wniosek o udzielenie informacji publicznej złożony przez M. S. faktycznie nie dotarł do adresata i w związku z tym nie zaczął biegu termin do udzielenia informacji publicznej. Wskazał, że zarówno o złożeniu wniosku jak i jego treści dowiedział się w chwili złożenia skargi, zatem oczywistym jest, że nie miała miejsca bezczynność w zakresie rozpoznania wniosku. Następnie w dniu 30 kwietnia 2015 r. pełnomocnik organu złożył na rozprawie pismo adresowane do skarżącego (datowane na dzień 23 lutego 2015 r.) zawierające wyczerpującą odpowiedź na wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu określone zostało w art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.), ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską (art. 9, art. 87 ust.1, art. 89 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP). Nadto Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25 stycznia 1995 r. W 14/94, (Dz. U., Nr 14, poz. 67, OTK 1995/1/19) wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny – możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która – zgodnie z art. 1 § 2 tej ustawy - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do treści art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. W orzecznictwie oraz doktrynie przyjmuje się, że postępowanie staje się bezprzedmiotowe i przepis art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. ma zastosowanie w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu – w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a tej ustawy – organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 roku, sygn. akt I OPS 6/08, publ. ONSAiWSA 2009/4/63). Skarga na bezczynność w sprawie dostępu do informacji publicznej może być wniesiona do sądu administracyjnego bez wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Jeżeli udostępnienie żądanej informacji publicznej nastąpiło po wniesieniu przez skarżącego skargi na bezczynność organu, to postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe, co obliguje sąd do jego umorzenia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2010 roku, sygn. akt I OSK 646/10, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego powodu nie zasługuje na uwzględnienie wniosek organu o oddalenie skargi zawarty w odpowiedzi na skargę. Wyjaśnienia wymaga także, iż bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. W przypadku spraw dotyczących dostępu do informacji publicznej organ administracji pozostaje w bezczynności w szczególności wówczas, gdy nie udzielił zainteresowanej jednostce żądanej przez nią informacji publicznej stosownie do przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Informacją tą jest każda wiadomość wytworzona lub odnosząca się do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Informacja publiczna dotyczy sfery faktów. Informację publiczną stanowi więc treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu władzy publicznej, związanych z organem, bądź w jakikolwiek sposób dotyczących organu, bez względu na to, co jest ich przedmiotem. Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organu jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania. Spór, co do zasady, koncentruje się wokół ustalenia czy w sytuacji gdy organ ustosunkował się do żądania strony po wniesieniu skargi ale jeszcze przed rozpoczęciem przewodu w sprawie, odpowiadając na jej wniosek w sprawie wystąpiła bezczynność o charakterze rażącego naruszenia prawa – jak wywodzi strona skarżąca, czy też nie – jak twierdzi organ. Jak wynika z przekazanych Sądowi akt w dniu wniesienia skargi organ pozostawał bezczynny, bowiem nie załatwił wniosku skarżącego w żaden sposób przewidziany w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. nr 112 poz. 1198, dalej: ustawa lub u.d.i.p.) Skarżący skutecznie skierował wniosek za pośrednictwem platformy ePUAP, co potwierdza "urzędowe poświadczenie przedłożenia" wystawione przez tą samą platformę. Wadliwe działanie serwera prowadzące do niemożności zapoznania się bezpośrednio z treścią wniosku, nie może zwalniać z obowiązku udzielenia na niego odpowiedzi. Organ dopiero po wpływie skargi podjął czynności mające na celu załatwienie wniosku i pismem z dnia 23 lutego 2015 r. udzielił stronie skarżącej odpowiedź na wszystkie zawarte we wniosku pytania. Z uwagi na przedmiot zaskarżenia w tym miejscu należy odwołać się do przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Powołana ustawa reguluje zakres podmiotowy i przedmiotowy jej stosowania, a także tryb i procedurę udostępniania informacji publicznej. Z treści jej art. 4 ust. 1 pkt 4 wynika, że obowiązek udostępnienia informacji publicznej nałożony został na "podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego". W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, że każdy podmiot, który wykonuje zadania publiczne, kieruje działalnością takiego podmiotu i reprezentuje go na zewnątrz a przy tym dysponuje środkami publicznymi określonymi w jego planie finansowym oraz organizuje administracyjną, finansową i gospodarczą jego obsługę – jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej. Jak wykazano powyżej w świetle brzmienia art. 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji publicznej, są w szczególności władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne wymienione w ust. 1 i 2. Niemniej jednak okoliczność ta jest poza sporem i wymagała li tylko zauważenia. Podsumowując oznacza to, że organ pozostawał w bezczynności w czasie wystosowania skargi, która ustała jednak na dzień rozpoznawania skargi przez sąd administracyjny. Wniesiona skarga spełniła zatem swoją rolę, gdyż doprowadziła do niezwłocznego udostępnienia żądanej informacji. Wobec tego postępowanie w zakresie zobowiązania organu do dokonania czynności w dacie orzekania przez sąd okazało się bezprzedmiotowe i na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. należało orzec jak sentencji. Niemniej jednak niwelacja stanu bezczynności w toku postępowania sądowego nie zwalnia wojewódzkiego sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. w zakresie oceny czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wymieniony obowiązek wynika z treści art. 149 P.p.s.a. i nie jest sporny w judykaturze (vide: wyroki NSA: z dnia 26 listopada 2013 roku, w sprawie sygn. akt I OSK 1771/13 i z dnia 4 stycznia 2013 roku, w sprawie sygn. akt: I OSK 2325/12 oraz wyroki WSA w Szczecinie z dnia 17 października 2013 roku, w sprawie sygn. akt II SAB/Sz 78/13; w Poznaniu z dnia 9 października 2013 roku, w sprawie sygn. akt: II SAB/Po 91/13; w Warszawie z dnia 8 lipca 2013 roku, w sprawie sygn. akt II SAB/Wa 207/13 i inne). Wynikająca z akt sprawy okoliczność udzielenia stronie skarżącej żądanej informacji publicznej już po złożeniu skargi na bezczynność organu uczyniła bezprzedmiotowym wyłącznie konieczność zobowiązywania organu do załatwienia wniosku. Obecne brzmienie przepisu art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowiącego podstawę orzekania przez Sąd przy uwzględnianiu skargi na bezczynność organu, nakłada jednak na sąd obowiązek nie tylko zobowiązania bezczynnego organu do załatwienia sprawy ale również wypowiedzenia się, czy bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa. Tym samym Sąd zobligowany jest do dokonania ex lege oceny czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszaniem prawa. Na mocy ustawy z dnia 20 stycznia 2011 roku o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U. z 2011r. Nr 34, poz. 173) sądy administracyjne z mocą od 17 maja 2011 roku zostały bowiem wyposażone w kompetencję do stwierdzania, czy bezczynność organu (lub przewlekłe prowadzenie postępowania) miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ze stwierdzeniem przez sąd rażącego naruszenia prawa bezczynnością organu (lub przewlekłym prowadzeniem postępowania) wiąże się szczególna odpowiedzialność majątkowa funkcjonariuszy publicznych za rażące zaniedbania. Dochodzenie tej odpowiedzialności otwiera dopiero orzeczenie właściwego sądu kwalifikujące okoliczności danej sprawy do rażąco naruszających prawo. Stąd mimo, iż w zasadniczej części orzekanie o bezczynności organu, po usunięciu stanu bezczynności, staje się rzeczywiście bezprzedmiotowe, to bezprzedmiotowym nie stanie się kwestia oceny charakteru zaistniałej bezczynności. Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wypowiedział się w kwestii takiej wykładni art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która nie prowadzi do pozbawiania strony możliwości dochodzenia odszkodowania za szkodę, której źródłem jest niewydanie orzeczenia lub decyzji a tym samym wykładni, która nie wypacza sensu zmian wprowadzonych do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższą wypowiedź ujął w tezie wyroku z dnia 26 lipca 2012 roku sygn. II OSK 1360/12 (wszystkie przywoływanie orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) stwierdzającej wprost, iż "wydanie przez organ decyzji po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego, nie powoduje, stosownie do art. 149 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Przytoczona wyżej teza wyroku NSA znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu skargi na bezczynność organu w załatwianiu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. W postępowaniu przed sądem administracyjnym taka skarga podlega bowiem rozpoznaniu przy stosowaniu art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając to na uwadze Sąd zobowiązany jest do wypowiedzenia się w sprawie merytorycznie w części objętej wyrokowaniem. Bezprzedmiotowe w sprawie stało się bowiem jedynie zobowiązanie organu do załatwienia wniosku strony o udzielenie żądanej informacji publicznej skoro ta została skarżącemu udzielona po wniesieniu skargi. W tym zakresie Sąd kierując się treścią art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o umorzeniu postępowania sądowego. Oceniając natomiast charakter bezczynności Sąd – mimo opóźnienia w udzieleniu informacji – uznał, że nie można jej przypisać cechy rażącego naruszenia prawa. Ocena charakteru naruszenia prawa powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Każda bowiem bezczynność jest naruszeniem prawa co nie znaczy, że każda nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Przyjęcie odmiennego stanowiska pozbawiałoby racjonalności przepisu art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nakazującego wartościowanie naruszenia prawa stanem bezczynności czy przewlekłości postępowania. Na tej podstawie skład orzekający uznał, że zwłoka w rozpatrzeniu wniosku strony skarżącej o udostępnienie informacji publicznej, nie przybrała postaci rażącego naruszenia prawa. Skład orzekający uznaje że organ usprawiedliwił swoją zwłokę wskazując na brak wiedzy o wniosku do czasu wniesienia skargi i tłumacząc sposób liczenia biegu terminu 14-dniowego z odwołaniem się do wyroku WSA w warszawie z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II SAB/Wa 82/13, w którym przyjęto, że "dopiero z chwilą skutecznego doręczenia wniosku złożonego drogą elektroniczną zaczynają biec terminy do jego rozpatrzenia". Brak wiedzy organu o wniosku do dnia złożenia skargi na bezczynność w zakresie jego rozpoznania przy jednoczesnym udzieleniu w okresie 14 dni żądanej informacji, nie czyni zadość przyjęciu, że organ pozostawał w bezczynności mającej charakter rażącego naruszenia prawa, o czym także szerzej powyżej. Przystępując zatem do oceny czy bezczynność organu miała charakter rażący podjąć należy próbę zdefiniowania pojęcia "rażącego naruszenia prawa". Zdaniem składu orzekającego, rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W orzecznictwie akcentuje się, iż rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, iż dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni przywołane poglądy czyniąc je własnym stanowiskiem w sprawie (vide: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 roku, w sprawie sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 roku, w sprawie sygn. akt II OSK 468/13 oraz wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 roku, w sprawie sygn. akt II SAB/Wr 14/14; w Poznaniu z dnia 11 października 2013 roku, w sprawie sygn. akt II SAB/Po 69/13; w Szczecinie z dnia 16 maja 2013 roku, w sprawie sygn. akt: II SAB/Sz 34/13). Ocena czy w stanie faktycznym niniejszej sprawy mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa powinna być dokonana w kontekście regulacji art. 13 ustawy o dostępie do informacji publicznej, który to przepis zobowiązuje organ do udostępniania informacji publicznej na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Podkreślić należy, że w pierwszej kolejności organ ma obowiązek udzielić informacji publicznej bez zbędnej zwłoki, czyli bez niepotrzebnego opóźnienia. Po drugie, udostępnienie informacji publicznej nie powinno trwać dłużej niż 14 dni. Powracając na grunt zawisłej sprawy powtórzyć po raz kolejny należy, iż wniosek strony skarżącej o udostępnienie informacji publicznej wpłynął do organu w dniu 17 grudnia 2014 r., na który w dniu 23 lutego 2015 r. uzyskała ona odpowiedź. Przy czym skarga na bezczynność wpłynęła do organu w dniu 12 lutego 2015 roku a wnioskowana informacja została stronie udostępniona w dniu 23 lutego 2015. Z zestawienia dat wynika, że wniosek został ostatecznie załatwiony wprawdzie już po wystosowaniu skargi ale jeszcze przed jej przesłaniem do Sądu, co z kolei nastąpiło w dniu 26 lutego 2015 r. Z oświadczenia organu – jak wskazano powyżej – wynika, że wiedzę o wniosku i treści zawartych w nim powziął z datą wpływu do niego przedmiotowej skargi. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że skoro wniosek skarżącego o udzielenie informacji publicznej został już załatwiony, to postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie bezczynności organu stało się bezprzedmiotowe i podlega w związku z tym umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., co orzeczono w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. Niewątpliwie organ przekroczył termin do załatwienia sprawy, jednakże okoliczności powyższe nie wystarczają do uznania, że przekroczenie terminu miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wobec tego na podstawie art. 149 § 1 zdanie drugie P.p.s.a, orzeczono jak w punkcie 2 sentencji. Natomiast o kosztach postępowania, na które składa się wpis sądowy i koszty zastępstwa procesowego orzeczono, na podstawie art. 200, art. 201 § 1 w związku z art. 209 P.p.s.a., w punkcie 3 sentencji.