II SA/Bd 241/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy B. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił M. C. (skarżącej) jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, wnioskowanej na A. Ż. urodzoną 15 stycznia 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z dostarczonego przez skarżącą zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez ginekologa wynika, iż pozostawała ona pod opieką medyczną od 11 tygodnia ciąży. Stwierdziwszy, że przedmiotowa zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia, organ rozstrzygnął jak w sentencji decyzji. Od powyższej decyzji, pismem z dnia 3 lutego 2015 r. skarżąca złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, że mimo ustaleń zawartych w zaświadczeniu ginekologa należy wziąć pod uwagę okoliczność, iż dwa tygodnie oczekiwała ona na wizytę w poradni publicznej. Okoliczność ta została potwierdzona przez lekarza wydającego zaświadczenie na odwrocie dokumentu. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje organu i instancji. Po przytoczeniu dotychczasowego stanu faktycznego i przywołaniu brzmienia właściwych w sprawie przepisów, organ odwoławczy stwierdził, że ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia, mimo, iż kobieta nie dopełniła obowiązku pozostawania pod opieką medyczną od określonego w ustawie terminu, choćby przeszkodziły w tym przyczyny obiektywne. W ocenie organu, literalne brzmienie właściwego w sprawie przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie daje podstaw, by uwzględnić argument skarżącej o dwutygodniowym oczekiwaniu na wizytę u lekarza w poradni publicznej. W skardze złożonej do Sądu, skarżąca powtórzyła stanowisko zawarte w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko oraz wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2014 r., poz. 1647). Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a."), decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, a zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 114, dalej: "u.s.r."), który w ust. 1 stanowi, że z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko. Zgodnie z art. 15b ust. 5 u.s.r. przedmiotowa zapomoga przysługuje kobiecie, która pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 15b ust. 6 u.s.r.) Przepis art. 15b ust. 5 u.ś.r., został wprowadzony na mocy art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r., nr 237, poz. 1654). Z uzasadnienia projektu tej ustawy wynika, że intencją tej regulacji jest zwiększenie rzeczywistego objęcia kobiet w ciąży opieką lekarską w trakcie ciąży, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności oraz zmniejszenia odsetka niemowląt posiadających niską masę urodzeniową" (vide: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VI kadencji, nr druku 630 - http://orka.sejm.gov.pl/ Druki6ka.nsf/). Wobec tak określonego celu tej regulacji na aprobatę zasługuje prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, dotyczący takiej wykładni przepisu art. 15b ust. 5 u.s.r., która nie ogranicza się do jego literalnego brzemienia. W pełni podzielić należy stanowisko wyrażone w wyrokach WSA w Bydgoszczy z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 1004/14 oraz z dnia 13 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 336/14; WSA w Poznaniu z dnia 14 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1022/13; WSA w Gdańsku z dnia 11 lipca 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 223/13; WSA w Poznaniu z dnia 5 września 2013 sygn. akt IV SA/Po 580/13 oraz z dnia 20 listopada 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 757/13 i WSA w Warszawie z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 603/13 (dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), że co prawda przedmiotowe uregulowanie prawne wprowadza ścisłą cezurę czasową poddania się kobiety ciężarnej opiece medycznej, jednakże dokonując wykładni tego przepisów nie można tracić z pola widzenia rzeczywistej intencji ustawodawcy, którego wolą było zmobilizowanie kobiet w ciąży do szczególnej dbałości o zdrowie, przejawiającej się w poddaniu ich systematycznej kontroli medycznej (opiece lekarskiej) w całym okresie ciąży. W konsekwencji obowiązkiem organów było dokonanie ustaleń na okoliczność dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawania w tym okresie pod opieką lekarską), czemu rzecz jasna winny były towarzyszyć ustalenia na okoliczność dochowania przez skarżącą terminu poddania się tej opiece. Nie można jednak założyć, jak przyjęły to organy, dokonując literalnej wykładni przepisu art. 15b ust. 5 u.s.r., że każde przekroczenie określonego w tym przepisie terminu, eliminuje wnioskodawczynię z kręgu osób, którym służy omawiane świadczenie. Oznaczałoby to bowiem pominięcie i zignorowanie sytuacji, kiedy z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować tego terminu, co ma miejsce właśnie w przypadku wystąpienia okresu oczekiwania na wizytę lekarską, pomiędzy datą rejestracji przed upływem 10 tygodnia ciąży, a wyznaczoną datą wizyty u lekarza przypadającą po upływie tego okresu, albo w przypadku braku możliwości rozeznania przez kobietę ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni (z uwagi na uwarunkowania osobnicze, fizjologiczne, zdrowotne). Niezbędnym więc jest przeprowadzenie takiej wykładni omawianego przepisu, która gwarantowałaby możliwość korzystania z tej formy pomocy także kobietom, które z niezawinionych przez siebie przyczyn nie były w stanie znaleźć się pod opieką medyczną przed upływem 10 tygodnia ciąży, a które w późniejszym okresie były objęte systematyczną (w każdym trymestrze ciąży) opieką medyczną. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, iż faktyczne objęcie skarżącej opieką medyczną w związku z jej ciążą miało miejsce w 11 tygodniu ciąży – wynika to z zaświadczenia lekarskiego dołączonego do wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia (k. 7 akt administracyjnych organu I instancji). Na odwrocie przedmiotowego zaświadczenia widnieje jednak poświadczona przez lekarza adnotacja, iż skarżąca oczekiwała na wizytę w poradni publicznej dwa tygodnie, zanim zdecydowała się poddać opiece lekarskiej świadczonej prywatnie. Okoliczność ta, winna była być podstawą ustalenia przez organy, kiedy skarżąca została zarejestrowana u lekarza, innymi słowy, kiedy zgłosiła się na wizytę, jak też, kiedy zorientowała się, że jest w ciąży i fakty te poddać ocenie, w zakresie zachowania przez skarżącą należytej staranności w wypełnieniu przesłanki omawianego przepisu, pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży. Należy podkreślić, że nie można przyjąć, iż ciężarna kobieta ma ponosić ujemne konsekwencje niedoskonałości funkcjonowania służby zdrowia wyrażającej się w długotrwałym oczekiwaniu na wizyty w ramach bezpłatnej opieki zdrowotnej, na którą to okoliczność kobieta ciężarna nie ma jakiegokolwiek wpływu. Nie może to stać na przeszkodzie do uzyskania prawa do świadczeń zdrowotnych i dlatego też należy przyjąć, iż w takich sytuacjach momentem decydującym o spełnieniu przesłanek do uzyskania świadczenia, winien być moment – rejestracji we właściwej placówce medycznej, a nie moment dokonania faktycznego badania medycznego. Na moment rejestracji, a nie badania lekarskiego, jako moment stanowiący o realizacji wypełnienia przesłanki 15b ust. 5 u.s.r, pozostawania pod opieką medyczną, wskazuje orzecznictwo (vide: wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 690/13; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 735/13; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 383/13; dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając wniosek skarżącej organy pierwszej, jak i drugiej instancji ograniczyły się jedynie do stwierdzenia faktu niespełnienia przez skarżącą przesłanki pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży, podkreślając zresztą zależność swoich rozstrzygnięć od dokonanej przez siebie literalnej wykładni właściwego przepisu. W okolicznościach niniejszej sprawy, uwzględniając prokonstytucyjną wykładnię przepisu art. 15b ust. 5 u.s.r. przyjąć należy, iż rolą organów było również wzięcie pod uwagę okoliczności, dla których skarżąca znalazła się pod opieką lekarza z tygodniowym opóźnieniem. Powód takiego stanu rzeczy zaznaczony został w poświadczonej przez lekarza adnotacji na odwrocie wydanego przez niego zaświadczenia, a ponadto okoliczność ta szerzej wyjaśniona została przez skarżącą we wniesionym przez nią odwołaniu. Stwierdzić więc należy, że zarówno organ odwoławczy, jak i organ II instancji niedostatecznie wyjaśniły okoliczności sprawy uchybiając zasadom postępowania dowodowego zawartym w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: "k.p.a."). Mając na uwadze powyższe, uznając że w sprawie niniejszej doszło do naruszenia przez organy administracji zarówno przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1 b ust. 5 u.s.r., jak i przepisów procesowych, tj. art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a., orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej w całości. O wstrzymaniu wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.