I OSK 2877/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) sędzia NSA Jolanta Sikorska sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 629/15 w sprawie ze skargi S. M. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2248/10 w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz S. M. (syna) kwotę 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 13 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 629/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę S. M. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2248/10. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wskazanym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę wniesioną przez Z. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2010 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] maja 2010 r., odmawiającą przyznania następcom prawnym dawnych współwłaścicieli prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. S. 1 róg Ch. 78, oznaczonej nr hip [...] lit. M o powierzchni 1673 m2. Powyższy wyrok stał się prawomocny z dniem 30 czerwca 2011 r. Jedną ze stron postępowania zakończonego wydaniem powyższego wyroku był S. M. reprezentowany przez przedstawiciela dla nieznanego z miejsca pobytu ustanowionego postanowieniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt. [...]. Pismem z 13 kwietnia 2015 r. S. M. (wnioskodawca), syn S. i M. M., wystąpił ze skargą o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania w sprawie I SA/Wa 2248/10. Jako podstawę prawną wniosku powołał art. 271 pkt 2 P.p.s.a., w związku z art. 25 § 1 P.p.s.a., art. 26 § 1, art. 33 § 1 i § 2 P.p.s.a., wskazując na brak zdolności sądowej i procesowej swojego ojca, S. M., jak również na brak należytej reprezentacji i pozbawienie jego, to jest wnioskodawcy, możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Wniósł o uchylenie w całości opisanego wyżej wyroku jak również uchylenie decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta. Wyjaśnił, że jego ojciec S. M. zmarł 22 marca 1989 r. Spadek po nim nabył wnioskodawca i jego matka, M. M. M. M. zmarła 19 czerwca 2000 r. a spadek po niej nabył w całości wnioskodawca. Nieuzasadnione było zatem ustanowienie 19 kwietnia 2001 r. przedstawiciela dla nieznanego z miejsca pobytu S. M. Przedstawiciel taki może być bowiem ustanowiony jedynie dla osoby żyjącej. Wskutek powyższego, wnioskodawca nie brał udziału w postępowaniu. Wyjaśnił, że o fakcie wydania wyroku dowiedział się 10 kwietnia 2015 r., w dacie zapoznawania się z aktami postępowania w sprawie I OSK 1554/14, toczącej się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co nastąpiło wskutek uzyskania informacji datowanej na 18 marca 2015 r. z Urzędu m.st. Warszawy opisującej przebieg postępowania w sprawie nieruchomości wnioskodawcy. Uczestnicy postępowania w sprawie o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem prawomocnego wyroku tutejszego sądu, to jest [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o. o. wnieśli o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W ocenie Sądu, wnioskodawca wystąpił o wznowienie postępowania z zachowaniem wynikającego z art. 277 P.p.s.a trzymiesięcznego terminu. Sąd wskazał, że pomimo spełniania wymogów formalnych wynikających z art. 279 P.p.s.a. oraz pomimo powołania ustawowej przesłanki wznowienia postępowania, to jest przesłanki wskazanej w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 25 § 1 P.p.s.a., art. 26 § 1, art. 33 § 1 i § 2 P.p.s.a., skarga o wznowienie postępowania sądowego podlegać winna oddaleniu. Zdaniem Sądu, w toku postępowania zakończonego wydaniem wyroku z 11 kwietnia 2011 r., sygn. akt. I SA/Wa 2248/10, nie doszło do naruszenia przywołanych przepisów postępowania w sposób skutkujący pozbawieniem wnioskodawcy możliwości działania. Z akt tej sprawy wynika, że jako jednego z uczestników postępowania wskazano S. M. (ojca wnioskodawcy), który określony został jako uczestnik postępowania administracyjnego. S. M. reprezentowany był przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu i jak wynika ze skargi o wznowienie postępowania – zmarł 22 marca 1989 r. Sąd stwierdził, że z art. 25 i 26 P.p.s.a wynika, że zdolność sądową i procesową w toku postępowania administracyjnego może mieć jedynie żyjąca osoba fizyczna. S. M. zmarł 23 marca 1989 r. nie mógł więc mieć zdolności sądowej w toku postępowania zakończonego wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. Jednak Sąd prowadzący postępowanie nie miał wiedzy o dacie śmierci S. M., doręczał wszystkie zawiadomienia w sprawie na adres przedstawiciela ustanowionego postanowieniem Sądu Rejonowego. W ocenie Sądu, w tym więc zakresie, nie można zarzucić sądowi naruszenia przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 2[...] maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2752/12. Sąd wskazał, że wnioskodawca nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji SKO z [...] września 2010 r. Oznacza to, że art. 33 § 1 P.p.s.a nie miał do niego zastosowania, a tym samym tutejszy sąd w toku postępowania zakończonego wydaniem wyroku z 11 kwietnia 2011 r. nie naruszył powołanego przepisu. Następnie Sąd stwierdził, że dla zastosowania art. 33 § 2 P.p.s.a. wymagana jest aktywność podmiotu, który uznaje, że wynik postępowania administracyjnego dotyczy jego interesu prawnego. Sąd rozpoznający sprawę zakończoną wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. nie naruszył również tego przepisu – wnioskodawca bowiem nie zgłosił swojego udziału w sprawie sądowej w charakterze uczestnika postępowania Okoliczność; że wnioskodawca nie brał udziału w charakterze strony w toku postępowania sądowego jest następstwem faktu, że nie brał udziału w charakterze strony w toku postępowania administracyjnego. Nie może to jednak skutkować wznowieniem postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podzielił stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym już wyroku NSA z dnia 11 maja 2011 r. II GSK 501/10 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. II GSK 690/13, zgodnie z którym wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego uzasadniają tylko te przesłanki, które są następstwem zdarzeń powstałych w samym postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym, w którym ostatecznie rozstrzygnięto co do istoty sprawę administracyjną. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył S. M. Wyrok zaskarżył w całości i zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 282 § 1 i 2 P.p.s.a i art. 151 P.p.s.a w związku z art. 25 § 1 P.p.s.a, art. 26 § 1 P.p.s.a, art. 33 § 1 i 2 P.p.s.a, art. 271 § 2 P.p.s.a, art. 276 P.p.s.a, art. 183 § 2 pkt 2 i 5 P.p.s.a poprzez przyjęcie, iż prowadzenie postępowania z udziałem błędnie ustanowionego kuratora dla S. M. (ojca) i pominięcie w tym postępowaniu wskutek tego udziału S. M. (syna) nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania 2. art. 282 § 1 i 2 P.p.s.a, art 151 P.p.s.a, art. 141 § 1 pkt 1 b P.p.s.a, art. 61 §1 K.p.a., art. 10 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego bez udziału S. M. (syna) i nie uchylenie z tego powodu decyzji organów administracyjnych. 3. art. 282 § 1 i 2 P.p.s.a i art. 141 § 4 P.p.s.a i art. 151 P.p.s.a poprzez nie ustosunkowanie się w treści uzasadnienia wyroku co do zasadności wydania kontrolowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] września 2010 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Warszawy z [...] maja 2010 r. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie oraz [...] sp. Jawna wniosły o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 183 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zarzutów wyartykułowanych w poszczególnych skargach kasacyjnych. Nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 282 § 1 i 2 P.p.s.a i art. 141 § 4 P.p.s.a i art. 151 P.p.s.a poprzez nieustosunkowanie się w treści uzasadnienia wyroku co do zasadności wydania kontrolowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] września 2010 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Warszawy z [...] maja 2010 r. Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę w granicach podstawy wznowienia, tj. podstawy określonej w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. To, czy rezultat tego rozpoznania jest prawidłowy nie podlega kwestionowaniu w drodze zarzutu naruszenia art. 282 § 1 P.p.s.a. Oddalając skargę o wznowienie postępowania zastosował jedną z dyspozycji przewidzianych w art. 282 § 2 P.p.s.a. Uczynił to po zbadaniu zasadności podstawy wznowienia. Nie można zatem mówić o naruszeniu art. 282 § 2 P.p.s.a. W ramach obowiązku wynikającego z art. 141 § 4 P.p.s.a. Sąd podał i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia. Skoro przedmiotem postępowania przed Sądem pierwszej instancji były przesłanki wznowienia postępowania sądowego i Sąd skargę o wznowienie oddalił, to nie było podstaw do oceny zasadności wydania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2010 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Warszawy z dnia [...] maja 2010 r. Przypomnieć warto, że skoncentrowanie się na kwestiach mających znaczenie w sprawie nie stanowi uchybienia mającego istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 634/06, niepublikowany, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Czym innym jest natomiast trafność przyjętej podstawy orzeczenia. Na gruncie podstawy kasacyjnej opartej na naruszeniu art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można badać zasadności przyjętej podstawy rozstrzygnięcia oraz trafności samego wyroku (por. wyrok NSA z dnia [...] maja 2008 r., sygn. akt I OSK 998/07; wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; wyrok NSA z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2786/14, niepublikowane, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Natomiast zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. nie ma charakteru samodzielnego i jego zasadność jest uzależniona od skuteczności ewentualnych zarzutów materialnych lub innych zarzutów procesowych. Bezpodstawny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 282 § 1 i 2 P.p.s.a, art. 151 P.p.s.a, art. 141 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a, art. 61 § 1 K.p.a., art. 10 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego bez udziału S. M. (syna) i nieuchylenie z tego powodu decyzji organów administracyjnych. Przede wszystkim, przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. odnosi się do naruszeń prawa dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i jest stosowany w trakcie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Tymczasem przedmiotem postępowania przed Sądem pierwszej instancji były przesłanki wznowienia postępowania sądowego. Oceniając, że przesłanki te nie miały miejsca, Sąd pierwszej instancji nie przeszedł do etapu merytorycznej ponownej oceny zaskarżonej decyzji. Podobnie, postępowania administracyjnego, a nie sądowoadministracyjnego dotyczą przepisy art. 61 § 1 K.p.a. oraz art. 10 K.p.a. Nadto, opis naruszenia podany w analizowanej podstawie kasacji nie ma związku z art. 61 § 1 K.p.a. Obowiązek zawiadomienia o postępowaniu administracyjnym wszystkich osób będących stronami w sprawie ustanawia art. 61 § 4 K.p.a. Natomiast podany przez wnoszącego kasację przepis art. 10 K.p.a. ma trzy jednostki redakcyjne, tj. paragrafy. Ograniczenie się do przywołania art. 10 K.p.a. nie realizuje obowiązku powołania naruszonego przepisu. Niezależnie od tego można odnotować, że stanowisko Sądu pierwszej instancji, według którego, brak podstaw do wznowienia postępowania sądowego z uwagi na niebranie udziału w tym postępowaniu przez S. M. (syna) zasługuje na akceptację. Utrwalony jest w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym, powołując się na brak możności działania, wnoszący skargę o wznowienie postępowania powinien nie tylko uprawdopodobnić ten zarzut, ale przede wszystkim wskazać konkretne przepisy prawa, wskutek naruszenia których został pozbawiony możności działania (patrz m.in. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2637/11, niepublikowany, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego uzasadniają tylko te przesłanki, które są następstwem zdarzeń powstałych w samym postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym, w którym ostatecznie rozstrzygnięto co do istoty sprawę administracyjną (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 501/10; wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 1956/15, niepublikowane, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Tymczasem jest oczywiste, że wnoszący kasację nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym i nie doszło do naruszenia art. 33 § 1 i 2 P.p.s.a. Trafne więc było przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że nie zaistniała podstawa wznowienia stanowiąca część hipotezy art. 271 pkt 2 P.p.s.a., polegająca na tym, że wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możności działania. Do uwzględnienia skargi kasacyjnej prowadzi natomiast zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 P.p.s.a w związku z art. 25 § 1 P.p.s.a, art. 26 § 1 P.p.s.a, art. 271 pkt 2 P.p.s.a., poprzez przyjęcie, iż prowadzenie postępowania z udziałem błędnie ustanowionego kuratora dla S. M. (ojca) nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania. Przesłanka pozbawienia możności działania strony, która nie brała udziału w postępowaniu sądowym, wnioskującej o wznowienie postępowania sądowego, nie jest tożsama z przesłanką braku zdolności sądowej strony postępowania sądowego. Skład orzekający opowiada się za wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, według którego, zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową. Cecha ta pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z udziałem danego podmiotu w charakterze strony. Brak zdolności sądowej danego podmiotu, w zależności od momentu jego ujawnienia, powoduje odrzucenie skargi lub wniosku (art. 58 § 1 pkt 5, także w zw. z art. 64 § 3 P.p.s.a.), zawieszenie postępowania (art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a.) lub też stanowi przesłankę jego wznowienia (art. 271 pkt 2 P.p.s.a.) – patrz: wyrok NSA z dnia 15 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 2035/15; wyrok NSA z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 367/15, niepublikowane, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skoro S. M. (ojciec) nie żył jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2248/10, to znaczy, że w postępowaniu tym nie miał zdolności sądowej. Dodać można, że odmienna jest sytuacja procesowa, w której postępowanie sądowe toczy się z udziałem strony, która następnie zmarła w trakcie postępowania sądowego. Wówczas ewentualne uchybienie, w sprawie w której prawa są dziedziczne, jest związane tylko ze skutkami niezawiadomienia o postępowaniu następców prawnych strony (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 367/15; wyrok NSA z dnia 2[...] maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2752/12, niepublikowany, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). To, że S. M. (ojca) zastępował kurator nie sanuje uchybienia polegającego na braku zdolności sądowej strony. Brzmienie przepisu art. 271 pkt 2 P.p.s.a., podobnie jak przepisu art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a., nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Są to, niezależnie od ewentualnego ustanowienia kuratora, przesłanki – odpowiednio: wznowienia postępowania sądowego lub nieważności postępowania sądowego. Warto zwrócić uwagę na to, że punktem odniesienia do wyrażania odmiennego stanowiska, na tle procedury cywilnej, były unormowania obowiązujące do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm. - obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.) – patrz: orzeczenie SN z dnia 8 marca 1957 r., sygn. akt III CR 179/57, OSNCK 1958/4/97; uzasadnienie postanowienia SN z dnia 16 czerwca 2004 r., sygn. akt I CZ 40/04 (nawiązujące do orzeczeń sprzed wejścia w życie Kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r.), niepublikowane, treść [System Informacji Prawnej LEX nr 194136). Konieczne jest zwrócenie uwagi na to, że przepis art. 443 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 83, poz. 651 ze zm. – następnie: Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934 ze zm.) nie wskazywał, jako przesłanki wznowienia braku zdolności sądowej. Zgodnie z tym przepisem, można żądać wznowienia postępowania i uchylenia wyroku z powodu nieważności jeżeli strona wskutek naruszenia przepisów prawa, pozbawiona była możności działania lub, nie mając zdolności procesowej, nie była należycie zastąpiona; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli brak zastępstwa zarzucano przed uprawomocnieniem się wyroku albo jeżeli strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Po wejściu w życie ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 38, poz. 349 ze zm.) treść przepisu regulującego wznowienie postępowania została zamieszczona w art. 401 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Nowy tekst jednolity Kodeks postępowania cywilnego opublikowany został w Dz. U. z 1950 r. Nr 43, poz. 394. W porównaniu z poprzednim brzmieniem, treść ta uległa niewielkiej modyfikacji. Przepis art. 401 pkt 2 Kodeksu, w brzmieniu obowiązującym od dnia 2 października 1950 r. stanowił, że można żądać wznowienia postępowania i uchylenia wyroku z powodu nieważności, jeżeli strona wskutek naruszenia przepisów prawa pozbawiona była możności działania lub, nie mając zdolności procesowej, nie była należycie zastąpiona; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli brak zastępstwa zarzucono przed uprawomocnieniem się wyroku albo jeżeli strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W dalszym ciągu przepis nie zawierał przesłanki braku zdolności sądowej. Przy takim brzmieniu powołanych podstaw wznowienia, jest oczywiste, że istotne znaczenie miało należyte zastąpienie osoby niemającej zdolności procesowej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Dodać można, że zaistnienie podstawy wznowienia otwiera drogę do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy (art. 282 § 1 i 2 P.p.s.a.). Koszty postępowania kasacyjnego zasądzono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.