IV SA/Wr 503/15
WyrokWSA we Wrocławiu2016-04-04
Skład orzekający: Julia Szczygielska, Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Alojzy Wyszkowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba wychowująca wspólnie z konkubentem (będącym ojcem tego dziecka) jedno dziecko, może być uznana za osobę samotnie wychowującą inne dziecko z poprzedniego związku, na potrzeby przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka?Ratio decidendi
Sąd uznał, że definicja osoby samotnie wychowującej dziecko zawarta w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, powinna być interpretowana w ten sposób, że warunek "wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem" odnosi się do rodzica dziecka, którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku. Oznacza to, że fakt wychowywania wspólnie z konkubentem innego dziecka (będącego ich wspólnym dzieckiem) nie wyklucza możliwości uznania matki za osobę samotnie wychowującą dziecko z poprzedniego związku, jeśli konkubent nie jest jego rodzicem.Stan faktyczny
Skarżąca B. M. otrzymywała dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania córki D. K. Po urodzeniu drugiego dziecka, syna M. P., którego wychowuje wspólnie z jego ojcem (konkubentem), organ zmienił decyzję, uchylając prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania D. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, argumentując, że skarżąca, wychowując wspólne dziecko z konkubentem, nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko z poprzedniego związku. Skarżąca wniosła skargę do WSA, podnosząc, że nie otrzymuje alimentów na D. K. z powodu śmierci jej ojca.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędziowie sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.), sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Krzysztof Erbel, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w zakresie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. - działający z upoważnienia Burmistrza Gminy W. – przyznał B. M. ( dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) prawo do zasiłku rodzinnego na córkę D. K. - na okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. w wysokości 106 zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł miesięcznie na w/w okres oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu.
W dniu 25 marca 2015 r., strona poinformowała organ o zmianie swej sytuacji rodzinnej, tj. o fakcie urodzenia w dniu [...] lutego 2015 r. dziecka – M. P. i wspólnego wychowywania syna z jego ojcem. Dodatkowo w piśmie z dnia 31 marca 2015r. podała , że samotnie wychowuje swoje pierwsze dziecko D. K., której ojciec nie żyje.
Decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 3 pkt 17a, art. 8 pkt 3a, art. 11a, art. 20 ust. 3, art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada o świadczeniach rodzinnych (dz. U. z 2015 r., poz. 114) oraz § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., nr 3) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959) oraz art. 104 § 1, art. 155 k.p.a., Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. - działający z upoważnienia Burmistrza Gminy W. - zmienił decyzję własną z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], poprzez uchylenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na wyżej wskazany okres zasiłkowy w kwocie 170 zł miesięcznie, zaś w pozostałym zakresie decyzję pozostawiono bez zmian.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że córkę D. K. wychowuje samotnie, gdyż wspólnie z konkubentem – M. P. wychowuje jedynie syna M. P.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W motywach decyzji ostatecznej organ odwoławczy przytoczył brzmienie przepisów art. 5 ust. 1 i ust. 2 i art. 11 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114), dalej u.ś.r. , formułującego przesłanki przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. A następnie powołał się na definicję legalną pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko , zawartą w art. 3 pkt 17a tej ustawy, według której zwrot "osoba samotnie wychowująco dziecko" oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.
Organ II instancji wyjaśnił ,że powodem przyjęcia przez ustawodawcę tej definicji był fakt, że zwrot "osoba samotnie wychowująca dziecko" jest, na gruncie języka ogólnego, zwrotem wieloznacznym i nieostrym. Z kolei na gruncie przepisów ustawy pełni on rolę zwrotu centralnego, czyli takiego, którego ujednoznacznienie nie jest możliwe dzięki wykorzystaniu kontekstu językowego, zaś konieczne staje się sformułowanie definicji legalnej . Z kolei funkcją definicji legalnej jest - w przypadku tego typu zwrotów - uniknięcie nieporozumień związanych z nadawaniem zwrotom wieloznacznym i nieostrym różnych - nierzadko sprzecznych - znaczeń.
Według Kolegium z literalnego brzmienia art. 3 pkt 17a u.ś.r. wynika , że osoba stanu wolnego wychowująca dziecko z wcześniejszego związku, a zarazem wychowująca co najmniej jedno wspólne dziecko (np. w konkubinacie) z jego rodzicem, nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, choćby pochodziło ono z wcześniejszego związku. Powyższa konstatacja jest wynikiem ujednoznacznienia i dookreślenia (wyostrzenia) zwrotu "osoba samotnie wychowująca dziecko", poprzez posłużenie się definicją legalną. Przy czym część analizowanej definicji, określająca stan cywilny osoby samotnie wychowującej dziecko nie wymaga zatem interpretacji z powodu jej ostrego i dookreślonego charakteru. Natomiast w odniesieniu do dalszej części analizowanej definicji, wyrażającej się w zwrocie: "chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem" , ustawodawca zdecydował się na pozostawienie pewnego zakresu nieostrości, pozostawiając interpretację zwrotu "wspólne wychowywanie dziecka" organom stosującym prawo . W tym zakresie, Kolegium wskazało, że strona nie kwestionuje, że wychowuje wraz z M. P. ich wspólne dziecko - syna M. P.
Organ II instancji zwrócił uwagę na dwa aspekty waloru prawnego definicji legalnych. Po pierwsze , zgodnie z założeniem o ich normatywności, nakazują one podmiotom stosującym prawo, by definiowanym wyrażeniom nadawać odpowiednie znaczenie. Wagą definicji legalnej jest też to, że przełamuje ona znaczenia danego wyrażenia lub zwrotu zaczerpnięte ze słownika języka ogólnego. Jeśli w danym tekście prawnym jest zawarta definicja legalna, to niepoprawne metodologicznie byłoby podejmowanie działań interpretacyjnych polegających na skonstatowaniu wieloznaczności wyrażenia, następnie przyjęciu znaczenia z zastosowaniem kryterium celu, funkcji czy wartości akceptowanych przez stosującego prawo (por. M. Zieliński, Wykładnia..., j.w., s. 219). A po drugie, aspekt prawnego walory definicji legalnych polega na tym, że sformułowane przez nią znaczenie danego zwrotu nie podlega przełamaniu nawet w sytuacji, gdyby interpretator (podmiot stosujący prawo) uznał, że zawarta w definicji "jednoznaczność" prowadzi do sprzeczności w systemie prawa (np. z normami hierarchicznie wyższymi albo z zasadami prawa) albo też burzy powszechnie akceptowane społecznie wartości (por. M. Zieliński, Wykładnia prawa..., j.w., s. 219, 245 i nast.). Nie wolno bowiem "przełamać treści jednoznacznie językowo sformułowanej definicji legalnej" (M. Zieliński, Wykładnia..., j.w., s. 249).
Zdaniem Kolegium z powyższego wynika, że nie zasługuje na uznanie rozumowanie, wedle którego można w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjąć, że osoba pozostająca w konkubinacie i wychowująca wspólnie z konkubentem co najmniej jedno wspólne dziecko, może zostać uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko w odniesieniu do dziecka z wcześniejszego związku.
W konsekwencji – według Kolegium - za osoby samotnie wychowujące dziecko nie uznaje się osób, które wychowują to dziecko z konkubentem, niebędącym jego rodzicem, ale będącym rodzicem ich co najmniej jednego wspólnego dziecka.
Kolegium przywołało również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., P 18/06, w którym stwierdzono m. in., że art. 2 pkt 5 lit. a) ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo:
a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim,
b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, będąc wyrokiem w sprawie tzw. pominięcia ustawodawczego nie wywołał jakichkolwiek bezpośrednich skutków prawnych dla art. 3 pkt. 17a ustawy. W tym zakresie organ II instancji stwierdził ,że pomimo powstania na skutek tego wyroku zobowiązania po stronie ustawodawcy do podjęcia inicjatywy ustawodawczej w celu doprowadzenia do stanu zgodności z Konstytucją brzmienie przepisu art. 3 pkt 17a ustawy nie uległo w tym zakresie zmianie. Według organu , wyrok ten nie może także wiązać zawartą w jego uzasadnieniu interpretacją , gdyż uprawnienie do wiążącego ustalenia interpretacji przepisów prawnych przez TK nie znajduje dogmatycznoprawnej podstawy. Twierdzenia zawarte we wskazanym wyroku TK mogłyby jedynie oddziaływać na praktykę, pod warunkiem podzielenia towarzyszącej mu argumentacji.
Zdaniem organu II instancji przesłanki samotnego wychowywania dziecka nie należy rozpatrywać wyłącznie w relacji dziecko uprawnione do alimentacji - wychowujący je rodzic i zobowiązany do alimentacji rodzic. W obecnym brzmieniu definicja osoby samotnie wychowującej dziecko zawarta w art. 3 pkt 17a nie daje podstaw do takich interpretacji. Definicja ta ma na celu uwzględnienie w ramach przyznawanego wsparcia socjalnego sytuacji osób, które faktycznie same wychowują dziecko. Zamierzeniem ustawodawcy było stworzenie takiej definicji, która nie pozwoli uznać za samotnie wychowujące dziecko osób, które w konkubinacie wychowują razem dzieci niezależnie od tego, czy są to ich wspólne dzieci, czy też i dzieci wspólne, i dzieci pochodzące z innych związków. W związkach (konkubinatach) wychowujących dzieci z różnych związków uznaje się, że rodzice tych dzieci i wszystkie dzieci, nad którymi sprawują oni opiekę tworzą rodzinę i wspólnie się utrzymują. Powyższe rozumowanie – według Kolegium – wspierają przepisy art. 71 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP .
Końcowo organ odwoławczy stwierdził , że w obowiązującym prawie socjalnym brakuje jednej wspólnej definicji rodziny, bowiem inaczej ujmuje się rodzinę (członków rodziny) na gruncie przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych, inaczej w sferze pomocy społecznej, a jeszcze inaczej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W każdym z tych ujęć jednocześnie rodzina nie jest tożsama z pojęciem rodziny wedle kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z przepisem art. 3 pkt 16 u.ś.r., rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Skoro do rodziny w odniesieniu do świadczeń rodzinnych zaliczamy także rodziców dzieci, a nie tylko małżonków, uznać należy, że powołane wyżej przepisy Konstytucji RP, stanowiąc o rodzinie odnoszą się także do związków nieformalnych (konkubinatów), w których są wychowywane dzieci, zarówno wspólne, jak własne każdego z konkubentów.
Z tego powodu za samotnie wychowującą dziecko uznaje się osobę stanu wolnego, która wychowuje dziecko bez pomocy innej osoby. Dotyczy to także pomocy osoby, z którą pozostaje się w konkubinacie i razem z nią wychowuje wspólne dziecko. Według Kolegium , aby być osobą samotnie wychowującą dziecko - w rozumieniu art. 3 pkt. 17a u.ś.r. - nie można wychowywać żadnego ze swoich dzieci wspólnie z jego rodzicem.
W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie zaistniała nowa okoliczność, uzasadniająca – na podstawie art.32 ust.1 u.ś.r. - zamianę decyzji, na mocy której przyznano stronie prawo do dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka D. K. na okres zasiłkowy 2014/2015.
Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej i córki niesprawiedliwa i krzywdząca , bowiem nie otrzymuje alimentów na rzecz D. K., z powodu śmierci jej ojca, a pomimo to pozbawiono ją również prawa do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą ją argumentacją.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Spór między stronami nie dotyczy faktów . W badanej sprawie pozostaje bowiem poza sporem fakt ,że skarżąca jest matką D. K. , na które otrzymywała dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka , zaś ojciec jej pierwszego dziecka nie żyje. Niesporna w analizowanej sprawie jest również okoliczność ,że skarżąca urodziła w dniu [...] lutego 2015 r. drugie dziecko – syna M. P., które wychowuje wspólnie z jego ojcem w nieformalnym związku .
Osią sporu między stronami jest interpretacja przepisu , stanowiącego materialno-prawną podstawę zaskarżonej decyzji , a to art. 3 pkt. 17a u.ś.r Przechodząc zatem do oceny kwestii spornej w niniejszej sprawie w punkcie wyjścia przywołać należy treść przepisu art.11a ust.1 u.ś.r. , w myśl którego dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:
1) drugi z rodziców dziecka nie żyje;
2) ojciec dziecka jest nieznany;
3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.
Przy czym dodatek ten przysługuje również osobie uczącej się, jeżeli oboje rodzice osoby uczącej się nie żyją ( art.11a ust. 2 u.ś.r. ).
Jak wynika z treści cytowanego przepisu dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka ,zaś wymóg samotnego wychowywania dziecka odnosi się do wszystkich tych podmiotów . Pod pojęciem osoby samotnie wychowującej dziecko ustawa o świadczeniach rodzinnych rozumie pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem (art. 3 pkt 17 a u.ś.r.). A zatem legalna definicja osoby samotnie wychowującej dziecko , określona na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych , poza wskazaniem stanu cywilnego takiej osoby , kładzie również nacisk na fakt wychowywania przez taką osobę dziecka bez równoczesnego uczestnictwa w tym procesie jednego z jego rodziców , odpowiednio matki lub ojca tego dziecka . Oznacza to ,że aby danej osobie można było przypisać status osoby samotnie wychowującej dziecko musi ona spełnić łącznie dwa warunki , a mianowicie : po pierwsze , powinna ona posiadać stan wolny ,o którym mowa w art. 3 pkt 17a u.ś.r. , a po drugie, musi ona samotnie tj. bez udziału drugiego rodzica wychowywać dziecko.
Przy wykładni analizowanego przepisu nie można - wbrew stanowisku Kolegium- pominąć stanowiska Trybunału Konstytucyjnego , wyrażonego w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r., wydanym w sprawie o sygn. akt P 18/06 (Dz. U. nr 119, poz. 770), w którym orzeczono , że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się , że przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r. wprawdzie odnosi się wprost do sprawy uzyskania prawa do zaliczki alimentacyjnej, ale nie można go pominąć przy interpretacji pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko , a w konsekwencji ma on zastosowanie do ustawy o świadczeniach rodzinnych i do orzekania w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka ( zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 191/11, LEX nr 957296).
Zauważyć w tym miejscu należy ,że przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter wyroku zakresowego, w którym niezgodność z Konstytucją została stwierdzona w zakresie, w jakim badany przepis pomija określoną treść normatywną /../. W literaturze przedmiotu wskazuje się na brak jednolitego poglądu co do skutków orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie, w jakim pomija on określone treści. Powstaje bowiem pytanie, czy rodzi on skutki rozporządzające tj. rozszerzające zakres stosowania przepisu na sfery pominięte, czy jedynie skutki zobowiązujące tj. nakładające na ustawodawcę obowiązek wydania brakującej regulacji prawnej. Jak jednak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny - orzekając o niekonstytucyjności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w wyroku z dnia 23 października 2007r., wydanym w sprawie o sygn. akt P 28/07 (OTK-A 2007/9/106): "Uznanie niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu w zakresie oznaczonym w sentencji wynika z ram wyznaczonych przez pytanie sądu. Niepodobna jednak nie dostrzegać, że także inne sytuacje, w których znajduje zastosowanie zdekonstytucjonalizowany przepis, są dotknięte podobną właściwością. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego powoduje zatem nierówność w ramach populacji, wobec której znajduje zastosowanie przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. To jest przedmiotem sygnalizacji skierowanej do Sejmu RP, ponieważ ten organ jest władny przywrócić konstytucyjność całości normowania. Nie jest natomiast wykluczone - zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności przez art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek wydania niniejszego orzeczenia, że sądy orzekając w sprawach innych zasiłków dokonają stosownej wykładni tego przepisu, wykorzystując art. 8 Konstytucji." Przepis ten stanowi natomiast, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Mimo więc, że omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego bezpośrednio odniósł skutek jedynie w sprawach dotyczących zaliczek alimentacyjnych, nie można go pominąć orzekając w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Bezspornym bowiem jest, że zakwestionowana powyższym wyrokiem definicja osoby samotnie wychowującej dziecko użyta dla potrzeb ustawy o zaliczce alimentacyjnej, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych winna zostać tak samo zinterpretowana. Innymi słowy, definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, użyta dla potrzeb ustawy o zaliczce alimentacyjnej, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być interpretowana odmiennie. Art. 2 ust. 5 lit. a ustawy o zaliczce alimentacyjnej ma bowiem charakter blankietowy. Cechą tego rodzaju przepisów jest to, że przewidując powstanie określonych skutków prawnych, łączą ich zaistnienie z okolicznościami określonymi w innych przepisach. Przepisy blankietowe nie rozstrzygają zatem samodzielnie pewnych kwestii, lecz wydawane rozstrzygnięcia uzależniają od postanowień innych przepisów. Z tego względu przepis, do którego ustawodawca odsyła powinien być interpretowany analogicznie zarówno na gruncie ustawy macierzystej, jak i ustawy, w której występuje odesłanie. Skoro definicja osoby samotnie wychowującej dziecko zawarta w art. 3 pkt 17a ustawy uznana została za niekonstytucyjną na gruncie ustawy o zaliczce alimentacyjnej, to tak samo należy ją ocenić dla potrzeb ustalania zaistnienia przesłanek do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Nie można zatem uznać za trafny pogląd sprowadzający się do tego ,że pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie inaczej interpretowane niż na gruncie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
Podobne stanowisko w tym zakresie zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyrokach : z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 64/12 , z dnia 17 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 180/13 oraz z dnia 21 lipca 2014r. sygn. akt IV SA/Wr 225/14 , które Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela wraz z zasadniczym tokiem rozważań zawartych w tych orzeczeniach . W związku z tym osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art.3 pkt 17a u.ś.r. jest każdy rodzic , który wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica tego dziecka , albowiem zawarty w tym przepisie warunek " wychowuje co najmniej jedno dziecka z jego rodzicem" należy odnosić nie do każdej osoby związanej z jednym rodziców dziecka , ale do rodzica dziecka , którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku .
Wobec tego fakt ,że matka wychowuje jedno dziecko wspólnie z konkubentem (będącym jego ojcem ) pozostaje bez znaczenia dla ustalenia , czy w stosunku do dziecka pochodzącego z jej wcześniejszego związku ( małżeństwa ) jest ona osobą samotnie wychowującą dziecko. Pojęcie wychowywanie dziecka musi być bowiem ujmowane w sposób , w jaki nadaje temu pojęciu prawo rodzinne , a konkubent matki dziecka , który nie jest ojcem tego dziecka , nie ma wobec niego obowiązków wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego . Oznacza to ,że rodzic może być uznany wobec jednego dziecka za rodzica samotnie je wychowującego , a w stosunku do dziecka wychowywanego wspólnie z biologicznym rodzicem za osobę wychowująca dziecko w rodzinie.
W orzecznictwie sądowo-administracyjnym ugruntowany jest pogląd , wedle którego fakt zawarcia nowego związku małżeńskiego przez rodzica samotnie wychowującego dziecko nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego też uznaje się , że dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Dla takiej oceny nie ma znaczenia okoliczność, że matka ubiegająca się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim ( zob. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych : w Łodzi z 3 czerwca 2014r. sygn. akt II SA/Łd 316/14 LEX 1479538 , w Gdańsku z 4 kwietnia 2014r. sygn. akt III SA/Gd 108/14 LEX 1471503 , w Bydgoszczy z dnia 5 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 191/11 LEX nr 957296 , w Lublinie z 30 września 2010r. sygn. akt II SA/Lu 353/10 LEX 895916).
W tym miejscu wymaga podkreślenia , że " prawidłowe tworzenie i odwoływanie się do linii orzeczniczej ma pierwszorzędne znaczenie dla jednolitości rozstrzygania spraw przez organy administracji , a w konsekwencji – z punktu widzenia pewności prawa, równości wobec niego oraz poczucia bezpieczeństwa jednostek" (A. Jakubowski, S. Gajewski , Argument z linii orzeczniczej w orzecznictwie sądów administracyjnych , Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego , Warszawa 2015, s.10).
Mając zatem na uwadze nie tylko subsydiarne zastosowanie argumentacji z ugruntowanego orzecznictwa , ale przede wszystkim wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 , jak również przepisy art. 32 ust.1 , 71 ust.1 Konstytucji RP, Sąd uznał, że oba organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy prawa materialnego , a to art. 3 pkt 17a u.ś.r. , albowiem dokonały niekonstytucyjnej wykładni tego przepisu . Stwierdzenie powyższego obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm.),
Rozpoznając ponownie sprawę organ , stosownie do art. 153 powołanej wyżej ustawy uwzględni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd, a w szczególności dokonaną przez Sąd wykładnię przepisu art. 3 pkt 17a u.ś.r. i w związku z tym uzna, że zawarty w tym przepisie warunek: "wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem" należy odnosić nie do każdej osoby związanej z jednym z rodziców dziecka, ale do rodzica dziecka, którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, że matka , której przyznano dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka pozostaje w nowym związku pozamałżeńskim, z którego również posiada inne dziecko, które wychowuje się wspólnie z dzieckiem , na które otrzymuje dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka . W takiej sytuacji - o czym była już mowa wyżej - rodzic może być uznawany wobec jednego dziecka za rodzica samotnie je wychowującego, a wobec dziecka wychowywanego wspólnie z biologicznym rodzicem już za osobę wychowującą dziecko w rodzinie.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło