II SA/Rz 361/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Maciej Kobak /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody [....] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., Nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu B. K. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w D. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 5, art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r., poz. 388 ze zm. – zwana dalej "ustawą"). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że na wniosek M. K. wszczęte zostało postępowanie w sprawie wymeldowania B. K. Po przeprowadzeniu postępowania Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] orzekł o wymeldowaniu B. K. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w D. Odwołanie od tej decyzji złożył B. K. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzji zarzucił naruszenie art. 35 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowania i uznanie, że zaistniały przesłanki do wydania decyzji, a nadto naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez wydanie decyzji w sytuacji, gdy brak było podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia. Odwołujący podkreślił, że zastosowany wobec niego środek zapobiegawczy w postaci nakazu opuszczenia lokalu, nie ma charakteru dobrowolnego, a nadto jest to środek o charakterze czasowym. Wojewoda powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na wstępie wskazał, że zgodnie z art. 35 w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. W ocenie Wojewody organ I instancji należycie, zgodnie z przepisami K.p.a. ustalił stan faktyczny sprawy. Wynika z niego, że B. K. opuścił lokal w D. przy ul. [...]. W lokalu tym nie mieszka od [...] maja 2015 r. a jego opuszczenie nastąpiło w wyniku wydania przez Sąd Rejonowy w [...] postanowienia z dnia [...] maja 2015 r. (sygn. [...]) o zastosowaniu wobec wyżej wymienionego środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia ww. lokalu mieszkalnego na okres 3 miesięcy. Kolejnym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. przedłużono stosowanie orzeczonego środka o kolejne 3 miesiące. Zwrócono uwagę, że został ona zastosowany w związku z toczącym się postępowaniem karnym o znęcanie się fizyczne i psychiczne B. K. nad M. K. i dziećmi. Wojewoda podał, że w toku postępowania ustalono nadto, że po wydaniu ww. orzeczeń M. M. (poprzednio K.) spakowała rzeczy osobiste B. K. i zaniosła je do wolnostojącego na posesji garażu. O tym fakcie poinformowała byłego męża, który część rzeczy zabrał, resztę pozostawił w garażu. W dniu [...] maja 2015 r. wnioskodawczyni wymieniła zamki w domu i od tego czasu B. K. nie był w lokalu przy ul. [...]. Z zebranego w sprawie materiału wynika także, że wnioskodawczyni nie utrzymuje z byłym mężem kontaktów i nie zgadza się na jego zamieszkiwanie w lokalu. Organ ustalił również, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] maja 2015 r., sygn. [...] orzeczono rozwód małżeństwa M. K. i B. K. W wyroku tym sąd nie rozstrzygnął kwestii wspólnego zamieszkiwania byłych małżonków B. K. i M. M. Wojewoda dokonując oceny zebranego materiału dowodowego uznał, że uzasadnionym w okolicznościach sprawy było orzeczenie o wymeldowaniu B. K. z lokalu przy ul. [...] w D. Podał także, że opuszczenie lokalu należy rozpatrywać w aspekcie "zamiaru" powrotu do dotychczasowego miejsca pobytu stałego, czyli miejsca gdzie osoba realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, w szczególności mieszka, spożywa posiłki, nocuje, wypoczywa, przechowuje rzeczy codziennego użytku, przyjmuje wizyty członków rodziny i znajomych. Żadnej z tych funkcji B. K. nie realizuje w przedmiotowym lokalu. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Wojewoda wyjaśnił, że decyzja wydana została na podstawie dowodów zebranych zgodnie z przepisami K.p.a. a stan faktyczny ustalono prawidłowo. Deklarowany przez odwołującego zamiar powrotu do lokalu ma, w ocenie organu, wyłącznie subiektywny charakter i uzależniony jest od przyszłych, lecz niepewnych zdarzeń takich jak zakończenie postępowań sądowych: karnego o znęcanie i cywilnego o podział majątku. Jako słuszne organ ocenił stanowisko odwołującego, że zastosowanie środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia lokalu ma charakter czasowy. Niemniej jednak okoliczności sprawy, a także niebudzące wątpliwości opuszczenie przedmiotowego lokalu, uzasadniają wydanie decyzji o wymeldowaniu. Opuszczenie lokalu potwierdza wydany wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] maja 2015 r. ([...]) orzekający rozwód M. K. i B. K. z winy obu stron. W wyroku tym nie rozstrzygnięto kwestii wspólnego zamieszkiwania byłych małżonków, na postawie art. 58 § 2 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, co oznacza, że w chwili orzekania rozwodu B. K. nie zamieszkiwał już w przedmiotowym lokalu przy ul. [...] w D. Końcowo organ zaznaczył, że zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma potwierdzić fakt pobytu osoby w danym lokalu. W okolicznościach sprawy utrzymanie zameldowania B. K. prowadziłoby do fikcji meldunkowej. Skargę na powyższą decyzję złożył B. K. – reprezentowany przez adw. M. Z., wnosząc o uchylenie jej i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] a także zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący podtrzymał w całości zarzuty podniesione w odwołaniu i argumentację tam zawartą. Raz jeszcze wskazał na brak podstaw do wydania decyzji o wymeldowaniu, z uwagi na brak spełnienia przesłanki dobrowolnego i trwałego opuszczenia lokalu. Zarzucił, że organ w sposób dowolny dokonał oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Fakt pozostawienia części swoich rzeczy zarówno w garażu, jak i lokalu mieszkalnym świadczy, że chce on do niego powrócić. Miejsce pozostawienia tych rzeczy to jego centrum życiowe. Natomiast fakt nieodwiedzania przedmiotowego lokalu spowodowany jest jedynie wykonywaniem nakazu sądu, który ma charakter czasowy. Podkreślił, że zastosowany środek zapobiegawczy nie przesądza o jego winie. Zwrócił uwagę, że w lokalu, będącym własnością M. M., pozostało wiele jego rzeczy osobistych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu decyzji. Skarżący słuchany na rozprawie w dniu [...] listopada 2016 roku wyjaśnił, że prowadził żadnych postępowań o ochronę posiadania. Na dzień rozprawy ma orzeczony zakaz zbliżania się do najbliższych członków rodziny i w konsekwencji nie może przebywać w spornym lokalu. Przedłożył również kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział II Karny z dnia [...] września 2016 roku, sygn. akt [...] (sąd dopuścił przedmiotowy dowód w trybie art. 106 § 1 ppsa), z którego wynika, że skarżący został uznany winnym popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 kk i art. 157 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, tj. przestępstwa znęcania się fizycznego i psychicznego na żoną M. M. oraz znęcania się psychicznego nad swoimi dziećmi K. K. i M. K., za co został skazany na jeden rok pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres próby wynoszący cztery lata. W okresie próby zobowiązano skarżącego do opuszczenia lokalu przy ul. [...] oraz do powstrzymania się od kontaktu z pokrzywdzonymi. Uczestniczka M. M. wyjaśniła, że obecnie nie toczą się żadne postępowania o podział majątku dorobkowego, a w przyszłości nie wyobraża sobie zamieszkiwania z byłym mężem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została oddalona, bowiem nie okazała się zasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie organy nie naruszyły przepisów, tak prawa materialnego, jak i procesowego. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się w istocie do rozstrzygnięcia, czy opuszczenie lokalu przez skarżącego wskutek orzeczonego przez sąd powszechny, w postępowaniu karnym, środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego, a następnie zobowiązanie w nieprawomocnym wyroku skazującym do opuszczenia tego lokalu w okresie próby wynoszącym cztery lata, może stanowić podstawę do wymeldowania. Stosownie do treści art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. 2016r. poz. 722 ze zm., dalej w skróci: "uel"; na dzień orzekania przez organ II instancji obowiązywał publikator: Dz. U. 2015.r poz. 388 ze zm.) organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z treści powołanego przepisu wynika jednoznacznie, że do wymeldowania konieczne jest pozytywne zweryfikowanie dwóch okoliczności, tj.: opuszczenia lokalu oraz niedokonania wymeldowania. Samo wymeldowanie ma w istocie charakter wyłącznie ewidencyjny, a więc ma w założeniu jedynie potwierdzać stan faktyczny, zgodnie z którym dana osoba nie przebywa w miejscu swojego dotychczasowego pobytu i tym samym usuwać rozbieżność pomiędzy tym faktem, a informacją zaewidencjonowaną, która z kolei poświadcza, że ta sama osoba przebywa w tej lokalizacji. Wbrew twierdzeniom skarżącego, przyczyny opuszczenia lokalu, a w szczególności ustalenia dotyczące dobrowolności tego działania, nie są w sprawie przesądzające. Kwestia ta była już niejednokrotnie przedmiotem analizy sądów administracyjnych, zarówno na gruncie art. 35 uel, jak i na gruncie poprzednio obowiązującego art. 15 ust. 2 ustawy z ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Sądy zwracały uwagę, że ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu, nie jest wymagane w każdej sprawie o wymeldowanie – zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. II OSK 2398/10, publ. LEX nr 1123128. Dla przyjęcia podstaw uzasadniających wydanie decyzji o wymeldowaniu wymagane jest jedynie: opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. Jeśli osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu (bez względu na to, czy opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny, czy też przymus opuszczenia wynikał z czynności prawnych właściwego organu) i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. Przepisy meldunkowe nie mogą bowiem służyć utrzymaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która rzeczywiście w nim nie przebywa (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2016 roku, sygn. II OSK 345/15; wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2387/10; wyrok NSA z dnia 23 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 579/09; wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 459/07). Sąd przyznaje, że w orzecznictwie sądowym opracowano pewne ogólne kryteria dookreślające przesłankę opuszczenia lokalu. W sytuacjach typowych konieczne jest wiążące ustalenie, że opuszczenie miejsca pobytu nosiło cechy trwałości i dobrowolności, połączone z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów danej osoby. Wskazuje się jednocześnie, że w niektórych sprawach, z uwagi na okoliczności nietypowe, cecha dobrowolności zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy przymus ten oparty jest na prawie, a jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu (wykonanie wyroku eksmisyjnego, pobyt w zakładzie karnym, konkretne nakazy lub zakazy orzeczone wyrokami sądowymi - patrz wyroki II OSK 394/13, 2556/12, 2145/12, II SA/Sz 663/13, III SA/Kr 1313/13, II SA/Po 517/13, II SA/Gl 655/11, II SA/Ke 605/10, II SA/Ol 524/10, III SA/Łd 827/07). Z przytoczonego powyżej orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika jednolity i ustabilizowany pogląd prawny, aby za przesłankę wymeldowania z pobytu stałego sprawcy przestępstw przeciwko rodzinie, wobec którego orzeczono eksmisję lub ponadto zakaz zbliżania się do domowników oraz skazano na karę pozbawienia wolności, nie uznawać typowych i tradycyjnie wymaganych cech trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu. Przeszkodę do wymeldowania takiej osoby nie stanowi również okoliczność nieposiadania innego miejsca stałego pobytu. W omawianej sytuacji wydanie decyzji o wymeldowaniu stanowi przejaw prewencyjnej ochrony konstytucyjnych praw i wolności domowników sprawcy, mającej na celu zapobieżenie lub zmniejszenie możliwości naruszenia tych praw. Skoro na skutek zastosowania odpowiednich norm prawa rodzinnego i karnego doszło do sytuacji, w której sprawca został odizolowany od członków jego rodziny, to również w dziedzinie prawa administracyjnego wymagana jest konsekwencja w tym przedmiocie. Osoba, która kierując się wolną wolą dopuszcza się czynu zagrożonego sankcją karną, musi liczyć się ze stosowną reakcją ze strony państwa. W tym przejawia się element dobrowolności i trwałości opuszczenia przez sprawcę miejsca dotychczasowego pobytu – tak również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 września 2016 r., sygn. VIII SA/Wa 77/16. W analizowanej sprawie bezsporne jest, że skarżący nie przebywa w lokalu przy ul. [...] w D. od [...] maja 2015 roku, kiedy to zastosowano wobec niego środek zapobiegawczy w postaci nakazu opuszczenia ww. lokalu. Postanowienie w tym przedmiocie zapadło w toku postępowania karnego, w którym skarżący występował w charakterze oskarżonego. Wyrokiem skazującym Sądu Rejonowego w [...] Wydział II Karny z dnia [...] września 2016 roku, sygn. akt [...], poza orzeczeniem kary, zobowiązano skarżącego w okresie próby – to jest przez cztery lata - do opuszczenia lokalu przy ul. [...] oraz do powstrzymania się od kontaktu z pokrzywdzonymi. Skarżący powyższych okoliczności nie kwestionował, potwierdzał przy tym, że w lokalu przy ul. [...] nie przebywa i od dnia [...] maja 2015 roku do dnia rozprawy, ani raz w nim nie był. Skarżący aktualnie mieszka przy ul. [...] w D., gdzie znajduje się jego centrum życiowe (k. 43 akt. adm.). Lokal przy ul. [...] jest własnością jego byłej żony – uczestniczki – M. M. Skarżący nie łoży na jego utrzymanie, płaci jedynie alimenty. Jego rzeczy zostały przeniesione przez byłą żonę do garażu znajdującego się na posesji jeszcze w maju 2015 roku, skąd część z nich skarżący zabrał. Wobec tak poczynionych ustaleń nie można mieć wątpliwości, że skarżący opuścił swoje dotychczasowe miejsce stałego pobytu, i uczynił to wobec prawnej konieczności respektowania nakazów wynikających z orzeczeń sądowych. Nie miał wobec powyższego możliwości legalnego powrotu do lokalu. Ustalenia te, zdaniem sądu, są wystarczające do przyjęcia, że w sprawie zaszły okoliczności dające podstawę do wymeldowania skarżącego w oparciu o art. 35 uel. Deklaracje skarżącego, że chce wrócić do lokalu, jak tylko zdoła wyeliminować z obrotu prawnego wyrok skazujący z [...] września 2016 roku są bez prawnego znaczenia. Zamiar zamieszkiwania lub chęć ponownego zamieszkiwania w miejscu zameldowania musi wynikać nie tylko z twierdzeń osoby zainteresowanej, ale również z całokształtu okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych w danej sprawie, takich jak: koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim - wyrok NSA z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt II OSK 641/14 - LEX nr 1990901. Na dzień wydania decyzji przez organy obu instancji, jak również na dzień orzekania przez sąd, skarżący nie miał prawnej możliwości powrotu do lokalu przy ul [...] w D. Twierdzenia skarżącego, że wykonuje nakaz opuszczenia lokalu, który ma charakter czasowy w ocenie sądu nie mogą odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku. Owa czasowość zamyka się bowiem w okresie, który z uwagi na swą długość, daje podstawę do wniosku, że skarżący nie ma już miejsca stałego pobytu w lokalu przy ul. [...]. Innymi słowy, okres czasu, przez który skarżący, zgodnie z orzeczeniami sądowymi, nie mógł i wciąż nie może przebywać w miejscu swojego stałego pobytu, pozwala zasadnie twierdzić, że skarżący owo miejsce stałego pobytu utracił. Jego wola, obiektywna chęć umiejscowienia swoich spraw życiowych w lokalu przy ul. [...] w D., nie niweczy bowiem skutków prawnych, jakie wynikają z orzeczonych zakazów przebywania w tej lokalizacji. Wola skarżącego pozostaje w opozycji z zakazami wynikającymi z orzeczeń sądowych i musi się im podporządkować. To, że zakazy te mają charakter czasowy, nie ma w sprawie znaczenia, albowiem owa czasowość wyraża się w okresach na tyle długich, że skarżący nie ma innego wyjścia, jak zorganizować centrum swoich spraw życiowych w innym miejscu. Skarżący zresztą sam tę okoliczność potwierdził na rozprawie w dniu [...] listopada 2015 roku, kiedy to stwierdził, że jego centrum życiowe znajduje się przy ul. [...] w D. Z tej przyczyny nie można ocenić, jako wadliwych ustaleń organów obu instancji, że skarżący opuścił miejsce swojego pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Mając całość powyższych ustaleń i ocen na uwadze, sąd na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił.