II FZ 744/17

Dnia 12 grudnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 635/17 w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 17 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 7 września 2017 r. o sygn. I SA/Gd 635/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi H. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej: organ) z dnia 17 października 2016 r. o nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne – podobnie, jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych – na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podał, że skarżąca wniosła skargę na rozstrzygnięcie organu. W skardze tej skarżąca zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania ww. decyzji podnosząc, że jej wykonanie spowoduje egzekucję należności, zaś działania organu mają charakter krzywdzący i narażają ją na koszty, a zaskarżona decyzja narusza prawo. Ponadto spór wpływa na jej zdrowie. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. 3.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Gdańsku podał przesłanki wstrzymania wykonania aktu lub czynności. W ocenie WSA w Gdańsku argumentacja przedstawiona w ww. wniosku nie potwierdza zaistnienia przesłanek uzasadniających udzielenia skarżącej ochrony tymczasowej. 4. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 4.1. Skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu - adwokata) wniosła zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Gdańsku, zaskarżając je w całości, formułując równocześnie wniosek o jego zmianę poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Gdańsku, a także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie pomimo, że skarżąca w toku postępowania wykazała swoją sytuację majątkową, podała wysokość dochodów oraz wydatków w oświadczeniu majątkowym oraz wskazała, iż nie posiada żadnych oszczędności, wobec czego egzekucja wyrządziłaby znaczną szkodę albowiem organ egzekucyjny mógłby sprzedać w drodze licytacji rzeczy ruchome należące do skarżącej za cenę znacznie niższą od ich rzeczywistej wartości, a skarżąca nie posiada środków pieniężnych aby uiścić należność bez narażania swojego majątku. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Zaskarżone postanowienie WSA w Gdańsku, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Stwierdzono w nim prawidłowo, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące konieczność wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IS. Podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego artykułu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. np. postanowienia NSA: z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, z dnia 26 września 2013 r., II FZ 718/13). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 4 lipca 2012 r., II FZ 456/12; z dnia 26 lutego 2015 r., II FZ 2137/14; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II FZ 207/15; z dnia 22 lipca 2015 r., II FZ 497/15). Samo powołanie się przez skarżącego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa – jak trafnie przyjął w myśl art. 61 § 3 p.p.s.a. WSA w Gdańsku - obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku i wykazania związku pomiędzy wskazanymi okolicznościami a możliwością wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. Należy także mieć na względzie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie jest uzależnione od zasadności samej skargi, a rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania podejmowane jest na wstępnym etapie postępowania, gdy brak jest podstaw do wyrokowania o zasadności skargi. Odnosząc powyższą argumentację do rozpoznawanej sprawy nie sposób pominąć, że skarżąca do akt postępowania złożyła formularz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach opatrzony datą 4 czerwca 2017 r., do którego dołączyła kserokopię decyzji o waloryzacji emerytury oraz zaświadczenia lekarskie. W oświadczeniu tym podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką mieszkania o powierzchni 45 m2 oraz samochodu osobowego marki H. [...] z 2009 r., innego majątku, w tym oszczędności nie posiada, utrzymuje się wyłącznie z emerytury, która po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych, wynosi 862,87 zł netto, osiągany dochód w całości przeznacza na zaspokojenie swoich bieżących potrzeb życiowych, w tym kosztów leczenia (zakupu leków). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie odniósł się do przedmiotowego oświadczenia skarżącej stwierdzając pochopnie, że skarżąca nie przedstawiła żadnych argumentów ani dokumentacji, mogących stanowić potwierdzenie dla podniesionych przez nią w tym zakresie okoliczności. Powyższe uchybienie WSA w Gdańsku nie czyni jednak wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zasadnym. Skarżąca niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody łączy ze swoją sytuacją finansową, przedstawiając swoje obawy wykonania zaskarżonej decyzji w kontekście negatywnych skutków, które mogą powstać w związku z podjęciem próby wykonania decyzji. W sytuacji gdy chodzi o akt administracyjny rodzący obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem wnioskodawcy, konieczne jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie tego majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Wymaga jednak podkreślenia, na co trafnie zwrócił uwagę WSA w Gdańsku, że trudna sytuacja finansowa strony nie może sama w sobie świadczyć o spełnieniu przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Prawidłowo Sąd ten stwierdził, że przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. nie są przesłankami tożsamymi z przewidzianymi w ramach przyznania prawa pomocy. W ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.) wprowadzone zostały ograniczenia w prowadzeniu egzekucji, gwarantujące zachowanie zobowiązanemu i jego rodzinie warunków wystarczających według ustawodawcy do humanitarnej egzystencji, choć w gorszych standardach niż przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Pogorszenie warunków egzystencji wnioskodawcy nie stanowi jednak samoistnej przesłanki uzasadniającej wstrzymanie wykonanie ostatecznej decyzji administracyjnej (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 219/11). Również sama wysokość zobowiązania podatkowego określonego zaskarżoną decyzją nie może przesądzać o wstrzymaniu wykonania decyzji, jeżeli nie wykazano wpływu wykonania zaskarżonego aktu na możliwości płatnicze i bytowe strony (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2015 r., I FSK 2069/14). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wprawdzie każde wykonanie decyzji dotyczącej należności pieniężnych jest uciążliwe i stanowi uszczerbek w budżecie jej adresata, jednak nie oznacza to automatycznie, że zapłata należności, także w trybie egzekucyjnym, będzie za każdym razem powodować powstanie po stronie podmiotu wnoszącego skargę oraz skargę kasacyjną znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. 5.2. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącej ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, należy stwierdzić, że w niniejszym postępowaniu nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu zażaleniowym, gdyż orzeka o tym w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i 2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny jest natomiast uprawniony do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię (por. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., I FPS 3/13; postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2014 r., II FSK 1864/14; wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., GSK 1412/04).