II GZ 175/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2018 r. sygn. akt III SA/Po 42/18 w zakresie odrzucenia skargi oraz zwrotu wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, objętym zażaleniem postanowieniem z 27 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Po 42/18, orzekając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; obecny tekst jednolity: z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a.), odrzucił skargę T. A. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2017 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego przez umieszczenie reklamy bez zezwolenia zarządcy drogi oraz postanowił o zwrocie uiszczonego wpisu od skargi. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że zarządzeniem z [...] stycznia 2018 r. Przewodniczący Wydziału III WSA w Poznaniu wezwał pełnomocnika do nadesłania pełnomocnictwa procesowego uprawniającego go do reprezentowania skarżącego w niniejszym postępowaniu sądowym w oryginale lub jego uwierzytelnionego odpisu - w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Jednocześnie zarządzeniem z [...] stycznia 2018 r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 156 złotych, również w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Oba zarządzenia zostały doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...] stycznia 2018 r. W zakreślonym terminie pełnomocnik skarżącego uiścił wpis od skargi, natomiast wierzytelny odpis pełnomocnictwa, odpowiadający treścią uprzednio złożonej kopii pełnomocnictwa pełnomocnik strony złożył w dniu [...] lutego 2018 r., a więc z przekroczeniem terminu 7 dni, który upłynął [...] lutego 2018 r. Powyższe, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 stało się podstawą odrzucenia skargi. W ocenie WSA w Poznaniu w zaistniałej sytuacji procesowej (uchybienia terminu do nadesłania pełnomocnictwa) Sąd nie miał obowiązku wzywania skarżącego do osobistego podpisania skargi. W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, domagał się uchylenia postanowienia Sądu z 27 lutego 2018 r. w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Postanowieniu Sądu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie: 1) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. polegające na odrzuceniu skargi z dnia [...] grudnia 2017 r., choć nieterminowe uzupełnienie braku formalnego w postaci złożenia pełnomocnictwa nie może stanowić wyłącznej podstawy odrzucenia skargi, 2) art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. poprzez niewezwanie T. A. do złożenia podpisu pod skargą w sytuacji nieuzupełnienia braku pełnomocnictwa przez pełnomocnika, które to naruszenia skutkowały pozbawieniem skarżącego możliwości obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). W uzasadnieniu zarzutów autor zażalenia, powołując się na postanowienie NSA z 5 czerwca 2007 r., sygn. akt II FSK 708/06 podniósł, że w rozpoznawanej sprawie stroną postępowania jest T. A. i to do niego, w przypadku braku terminowego przedstawienia pełnomocnictwa, powinien zwrócić się Sąd I instancji z wezwaniem do podpisania skargi. Odrzucenie skargi tylko z tego powodu, że pełnomocnik nie złożył w wyznaczonym terminie pełnomocnictwa, w sposób ewidentny pozbawia stronę możności obrony swych praw przed sądem, co skutkuje nieważnością postępowania sądowego zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo doręczone wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi nie zostało wykonane i z tego powodu kontrolowanym postanowieniem Sąd odrzucił skargę i postanowił o zwrocie uiszczonego wpisu. Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA wyjaśnił, że w sytuacji uchybienia terminu do nadesłania pełnomocnictwa, Sąd nie miał obowiązku wzywania skarżącego do podpisania skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe stanowisko Sądu I instancji zasługuje na aprobatę, a zarzuty zażalenia i argumentacja powołana na ich uzasadnienie są nieusprawiedliwione. Zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a., pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Oznacza to, że w aktach sprawy winien znaleźć się pisemny dokument potwierdzający istnienie pełnomocnictwa uprawniającego do reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Braki w tym zakresie podlegają uzupełnieniu na wezwanie, w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., który przewiduje, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (§ 1). W przypadku nieuzupełnienia we wskazanym wyżej terminie braków formalnych skargi sąd, stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., odrzuca skargę. Z powołanych przepisów jasno wynika, że z powodu braku oryginału pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionej kopii, podpisana przez radcę prawnego i wniesiona przez niego skarga obarczona była brakiem formalnym, do usunięcia którego prawidłowo Sąd I instancji wezwał pełnomocnika, a w następstwie niewykonania wezwania, skargę odrzucił. Za niezasadny uznać należy pośrednio sformułowany w zażaleniu zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., tj. nieważności postępowania w sytuacji, gdy strona została pozbawiona możności swych praw. Autor zażalenia zdaje się zarzucać Sądowi, iż poprzez niewezwanie skarżącego do podpisania skargi, pomimo dyspozycji art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., pozbawił go możliwości dochodzenia swych praw przed Sądem, co stanowi przesłankę nieważności postępowania. Stanowisko powyższe jest całkowicie nieusprawiedliwione. Po pierwsze, zgodnie z art. 34 p.p.s.a., strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Tym samym, zasada wolnego wyboru sposobu działania przed sądem administracyjnym polega na tym, że strony same decydują o tym, czy w postępowaniu sądowoadministracyjnym będą występowały osobiście czy przez pełnomocnika (por. m.in. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FZ 143/18, publ. CBOSA). Skarżący powierzył prowadzenie sprawy profesjonalnemu pełnomocnikowi, w zaufaniu do jego wiedzy i kompetencji. A ten, zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a., obowiązany był dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Przedłożona przy skardze kopia pełnomocnictwa obowiązku tego nie wypełnia. Po drugie, Sąd rozpoznający tę sprawę podziela ugruntowany w orzecznictwie NSA pogląd o braku podstaw do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi, jakim jest brak pełnomocnictwa dla sporządzającego skargę radcy prawnego, może stać się innego rodzaju brakiem formalnym – brakiem podpisu strony pod skargą, który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu, jak błędnie twierdzi autor zażalenia powołując się na treść art. 49 art. w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., który wymienia obowiązkowe elementy każdego pisma strony, w pkt 4 wskazując na podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie skarżący ustanowił pełnomocnika, a zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Prawidłowo zatem Sąd skierował wezwanie do pełnomocnika i po bezskutecznym upływie terminu do wykonania wezwania, odrzucił skargę, nie wzywając uprzednio strony do podpisania skargi (zob. postanowienia NSA: z 25 października 2010 r., sygn. akt I FSK 916/10; z 13 marca 2012 r., sygn. akt I FSK 628/11; z 11 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 138/14; z 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I FSK 426/14; z 14 października 2014 r., sygn. akt II GSK 2009/14; z 17 listopada 2014 r., sygn. akt I FSK 1509/14; z 17 listopada 2014 r., sygn. akt I FSK 1505/14; z 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 825/15; z 9 lutego 2018 r., sygn. akt I OZ 103/18, orzeczenia publ. CBOSA). Końcowo NSA zauważa, że powoływane przez skarżącego orzeczenie NSA z 5 czerwca 2007 r., sygn. akt II FSK 708/06 zapadło w innym stanie faktycznym, a przede wszystkim w innym stanie prawnym. Mianowicie z dniem 15 sierpnia 2015 r., na mocy art. 1 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) zmianie uległ art. 46 § 3 p.p.s.a., który w aktualnym brzmieniu obliguje pełnomocnika do dołączenia do wnoszonego pisma pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu, jeżeli pełnomocnik w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Powyższe oznacza, że nawet gdyby pełnomocnictwo zostało uprzednio złożone do akt administracyjnych sprawy, strona nie może się na ten fakt powoływać, a na takie m.in. okoliczności powoływali się skarżący w cytowanym przez stronę orzeczeniu. W przywołanym wyroku pełnomocnik skarżących w żaden sposób nie odpowiedział na wezwanie Sądu, natomiast w rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącego prawidłowo zareagował na wezwanie do uiszczenia wpisu przedkładając w dniu [...] lutego 2018 r. potwierdzenie wniesienia opłaty, jednocześnie nie załączył żądanego przez Sąd dokumentu pełnomocnictwa. Uczynił to dopiero następnego dnia, już po upływie zakreślonego w wezwaniu terminu i po przeprowadzeniu rozmowy telefonicznej z Wydziałem Informacji WSA w Poznaniu (k. – 21 akt sądowych). W tych okolicznościach, wobec odmienności stanu faktycznego i prawnego, podniesione w zażaleniu zarzuty odwołujące się do tego orzeczenia nie mogły przynieść oczekiwanego przez skarżącego skutku. W konsekwencji, zarzut pozbawienia strony prawa do sądu jest całkowicie chybiony. Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że nieuzupełnienie braku formalnego skargi, w sytuacji gdy brak był istotny, a wezwanie precyzyjne i prawidłowo doręczone, obligowało Sąd I instancji do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z wymienionych powodów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił o oddaleniu zażalenia.