I OSK 2232/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Po 135/19 w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 9 maja 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K. C. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (Kolegium) z [...] stycznia 2019 r. w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Skarżący zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 99 ust. 1 pkt. 2 lit. b) ustawy z dnia 5 stycznia 2011 roku o kierujących pojazdami i uznanie, że opinia sądowo-psychiatryczna wydana na potrzeby postępowania karnego, którego przedmiotem nie było przestępstwo skierowane przeciwko bezpieczeństwu w ruchu drogowym mieści się w zakresie normatywnym wyrażenia "uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego" przez co może stanowić samoistną podstawę do wydania decyzji o skierowaniu na badania. Podnosząc powyższy zarzut Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przed przystąpieniem do odniesienia się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę zaistniałego sporu. Decyzją z [...] listopada 2018 r. Prezydent Miasta [...] (Prezydent) skierował Skarżącego na badania lekarskie w celu istnienia ustalenia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Kolegium, po rozpoznaniu odwołania Skarżącego utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów była przekazana im przez Prokuraturę Rejonową w K. opinia sądowo-psychiatryczna z [...] września 2018 r. w której wskazane zostało, że u Skarżącego stwierdzono objawy zespołu zależności alkoholowej. W ocenie organów obu instancji udokumentowane uzależnienie Skarżącego od alkoholu stanowi przesłankę skierowania go na badania lekarskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę podzielił stanowisko organów co do zaistnienia w sprawie przesłanek o których mowa w art. art. 75 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 978 ze zm., dalej: u.k.p.). Stanowisko to zakwestionował Skarżący. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślił, że Sąd pierwszej instancji pominął, iż zastrzeżenia co do stanu zdrowia, o których mowa w powyższych przepisach muszą być nie tylko uzasadnione ale jednocześnie poważne. Zarzucił Sądowi wadliwe przyjęcie, że opinia sądowo-psychiatryczna wydana na potrzeby postępowania karnego prowadzonego w przedmiocie ustalenia czy popełniono przestępstwo niezwiązane z zagrożeniem bezpieczeństwa w ruchu drogowy może stanowić wiarygodne i jedyne źródło powstania uzasadnionych i poważnych zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierującego w rozumieniu przepisu ustawy. Zawiadomienie takie stanowi w ocenie Skarżącego jedynie sygnał nie zaś przymus dla organu do podjęcia odpowiednich działań. Skarżący podniósł, że wydanie decyzji o skierowaniu na badania lekarskie stanowi niczym nieuzasadnioną represję będącą pokłosiem sprawy karnej niezwiązanej w żadnym stopniu z zakresem ochrony ustawy o kierujących pojazdami. Na poparcie swojego stanowiska Skarżący przywołał wyroki sądów administracyjnych (III SA/Gd 346/14 z 3 lipca 2014 r. oraz III SA/Wr 1016/15 z 3 marca 2016 r.). Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, wykładnia art. 75 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 99 ust. 1 pkt. 2 lit. b) u.k.p. przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji jest prawidłowa. Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p., badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega, z zastrzeżeniem ust. 4, osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Stosownie zaś do art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Powyższe regulacje prawne nie wskazują precyzyjnie, jakie zastrzeżenia należy uznać za wystarczające do skierowania danego kierowcy na badania lekarskie. Oznacza to, że właściwy organ administracji, po otrzymaniu informacji poddającej w wątpliwość należytą zdolność psychofizyczną kierowcy, powinien przeprowadzić postępowanie celem oceny, czy w konkretnym, badanym przypadku zastrzeżenia te są rzeczywiście tego rodzaju, że uzasadniają wydanie decyzji na podstawie powołanych przepisów. Sformułowanie, że mają być one uzasadnione oznacza zatem przede wszystkim, że powinny być one oparte na wiarygodnych podstawach. Sposób rozumienia powyższych przesłanek był już wielokrotnie wyjaśniany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazywano w szczególności, że "uzasadnione" to tyle, co oparte na konkretnych, wiarygodnych podstawach, zaś "poważne" to dotyczące takich aspektów zdrowia, które mogą mieć bezpośredni wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdu. Uzasadnione i poważne zastrzeżenia winny zatem mieć swoje źródło w tego rodzaju informacjach o stanie zdrowia, z których z dużym prawdopodobieństwem wynika, że u posiadacza prawa jazdy mogą występować przeciwwskazania zdrowotne co do możliwości jego dalszego bezpiecznego udziału w ruchu drogowym. Takie informacje mogą wynikać z orzeczeń lekarskich, z karty informacyjnej leczenia szpitalnego, czy chociażby z opinii o stanie zdrowia sporządzonej przez lekarzy specjalistów. Podkreśla się przy tym, iż przesłanką zastosowania art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. nie jest uzyskana w toku tego postępowania pewność co do istnienia takich przeciwwskazań, ta bowiem kwestia będzie dopiero weryfikowana w toku specjalistycznego badania, na które kierowca ma być skierowany (por.: wyroki NSA z 3 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 605/14, 2 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 1938/17, 12 września 2018 r. sygn. akt I OSK 2501/16, 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 514/19, 26 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1739/19, 22 lutego 2021 I OSK 2528/20). W niniejszej sprawie, podstawą dla uznania, iż istnieją poważne i uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia Skarżącego była dołączona do wniosku Prokuratury opinia sądowo-psychiatryczna. Z opinii tej wynika, że u Skarżącego stwierdzono objawy zespołu zależności alkoholowej. Sąd kasacyjny przypomina, że warunkiem uzyskania prawa jazdy jest m.in. uzyskanie orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem (art. 11 ust. 1 pkt 2a u.k.p.). W dacie wydawania kontrolowanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzji obowiązywało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2014 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 250 z późn. zm.). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 10 tego rozporządzenia, w ramach badania lekarskiego uprawniony lekarz dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie. Jak wynika z załącznika Nr 4 pkt 7 do rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu lub niemożności powstrzymania się od picia alkoholu i kierowania pojazdem lub uzależnienia od środków działających podobnie do alkoholu orzeka się istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zgodnie zaś z pkt 7 załącznika Nr 4 w przypadku stwierdzenia w przeszłości uzależnienia od alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu, można orzec brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, jeżeli osoba badana: 1) udokumentuje co najmniej roczny okres abstynencji; 2) przedstawi opinię lekarza lub terapeuty prowadzącego leczenie odwykowe potwierdzającą leczenie i utrzymywanie abstynencji oraz przeprowadza regularne kontrolne badania lekarskie. Jak z powyższego wynika, w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu istnieją przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami, a tylko w szczególnych przypadkach istnieje możliwość orzeczenia braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami osoby uzależnionej. Skoro zatem w przypadku ubiegania o prawo jazdy warunkiem jest badanie lekarskie w trakcie którego lekarz zobowiązany jest stwierdzić istnienie lub brak przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie, to oczywiste jest, że w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu u osoby posiadającej już prawo jazdy również konieczne jest przeprowadzenie badania lekarskiego. Dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym niezbędne jest bowiem czuwanie nad tym, aby osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o takie uprawnienie, ale także w okresie późniejszym, kiedy z tych uprawnień korzystają (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2015 r., I OSK 605/14). Ujawnienie zatem, że osoba kierująca pojazdami jest uzależniona od alkoholu wypełnia przesłanki poważnej i uzasadnionej wątpliwości co do stanu zdrowia kierującego pojazdami. Wbrew twierdzeniom Skarżącego opinia sądowo-psychiatryczna sporządzona dla potrzeb innego postępowania, w tym postępowania karnego prowadzonego w związku z przestępstwem innym niż przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w ruchu drogowym może zatem stanowić podstawę dla uznania zaistnienia poważnych i uzasadnionych wątpliwości co do stanu zdrowia Skarżącego a tym samym dla wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA z 24 kwietnia 2020 r. I OSK 1170/19, 21 września 2021 r. II GSK 747/21). W niniejszej sprawie organy wyjaśniły, z jakich przyczyn przedłożona im opinia może zostać uznana za uzasadniającą powzięcie uzasadnionych i poważnych wątpliwości. Inaczej niż w stanie faktycznym sprawy zakończonej przywołanym przez Skarżącego w skardze kasacyjnej wyrokiem WSA we Wrocławiu z 3 marca 2016 r. III Sa/Wr 1016/15 organy nie ograniczyły się do powołania na istotne zastrzeżenia, ale wyjaśniły z jakich przyczyn ujawnienie się uzależnienia od alkoholu uznają za uzasadnioną i poważną przyczynę skierowania na badania. Sąd kasacyjny podziela pogląd wyrażony w przywołanym przez Skarżącego wyroku z 3 lipca 2014 r. III SA/Gd 346/14, zgodnie z którym sam fakt złożenia przez Prokuratora wniosku nie obliguje organu do wydania decyzji określonej treści. Jednak jeżeli organ uzna, że z przedstawionych dokumentów wynikają poważne i uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego pojazdami zobligowany jest do wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie. Decyzja o której nowa w art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. ma bowiem charakter decyzji związanej (por. wyrok NSA z 19 maja 2021 r. I OSK 2827/20). Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz, 1842 ze zm.).