I GSK 705/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Elżbieta Kowalik - Grzanka Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 409/19 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji składnika majątkowego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 5 grudnia 2019r., sygn. akt I SA/Lu 409/19 na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 poz. 2325, dalej też: "p.p.s.a.") oddalił skargę [...] (dalej też: "strona", "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej też: "DIAS", "organ", "organ odwoławczy") z [...] kwietnia 2019r. nr [...]utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej też: "organ egzekucyjny", "organ I instancji", "wierzyciel’) z [...] lutego 2019r. odmawiające wyłączenia spod egzekucji składnika majątkowego w postaci wierzytelności z rachunku bankowego. Ze stanu faktycznego przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wynika, że: W dniu [...] grudnia 2017r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wystawił tytuł wykonawczy nr [...] w stosunku do [...], jako zobowiązanego (część A wymienionego tytułu wykonawczego) i skarżącej, jako żony zobowiązanego odpowiadającej składnikami należącymi do majątku wspólnego małżonków (część B tego tytułu wykonawczego). Ujął w nim zaległość [...] z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. z odsetkami za zwłokę, wynikającą z decyzji określającej [...] prawidłową wysokość zobowiązania podatkowego. W celu realizacji wymienionego tytułu wykonawczego organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] . Odpis zawiadomienia o zajęciu skarżąca otrzymała [...] stycznia 2018r. Bank poinformował organ egzekucyjny o braku środków na zajętym rachunku bankowym, a w dalszej kolejności wyjaśnił, że zajęciem objęto wierzytelności z dwóch rachunków bankowych. Posiadaczem jednego jest tylko skarżąca, natomiast drugiego skarżąca wraz z [...]. Skarżąca [...] listopada 2018r. (data nadania) wystąpiła do organu egzekucyjnego o "[...]". Powołała się na umowę z [...] stycznia 2016r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej ze zobowiązanym. Wskazała, że od daty zawarcia tej umowy wynagrodzenie za pracę wpływające na jej rachunek bankowy nie może być przedmiotem egzekucji. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z [...] lutego 2019r. odmówił wyłączenia spod egzekucji składnika majątkowego w postaci wierzytelności z rachunku bankowego. Organ egzekucyjny przyjął, że strona skarżąca uchybiła terminowi do złożenia wniosku o "[...]". Dlatego należało odmówić wyłączenia spod egzekucji zajętej wierzytelności z rachunku bankowego, na podstawie art. 38 § 2 u.p.e.a. Rozpatrując zażalenie na powyższe postanowienie DIAS postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2019r. nr 29, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia powołując art. 38 § 1, § 2 oraz art. 40 § 1 u.p.e.a. wywiódł, że odpis zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego został doręczony skarżącej [...] stycznia 2018r. Wobec tego ustawowy termin na złożenie wniosku o wyłączenie spod egzekucji tego składnika majątkowego upłynął [...] stycznia 2018r. Tym samym w ocenie organu odwoławczego złożony wniosek był spóźniony a to oznacza, że prawidłowo odmówiono wyłączenia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego. W związku z tym organ odstąpił od merytorycznego rozpatrzenia argumentów zawartych w zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 5 grudnia 2019r., oddalił skargę [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z [...] kwietnia 2019r. Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca w świetle prawa nie ma statusu osoby zobowiązanej, natomiast jej odpowiedzialność ma charakter wyłącznie przedmiotowy, ograniczony do składników majątku wspólnego. Dalej wskazał, że błędnie strona nawiązuje do art. 13 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Wobec tego skarżąca, pozbawiona statusu osoby zobowiązanej w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. - co do zasady - nie była uprawniona do składania wniosku na podstawie tej regulacji. Sąd I instancji podkreślił, że instytucja unormowana w art. 13 § 1, § 2 u.p.e.a., zgodnie z literalnym brzmieniem, została przewidziana wyłącznie dla zobowiązanego, zdefiniowanego w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Dodatkowo zauważył, że skarżąca domagając się "[...]" nie powoływała się na swój ważny interes, tylko na naruszenie prawa przez organ egzekucyjny, a zatem brak było przesłanek do rozpatrywania jej wniosku z perspektywy art. 13 u.p.e.a. WSA podzielił stanowisko organu, że wniosek "[...]" złożony przez osobę, która nie jest zobowiązana w myśl art. 1a pkt 20 u.p.e.a., należało przeanalizować z punktu widzenia art. 38 u.p.e.a. W ocenie Sądu I instancji prawidłowo organ ustalił, że w okolicznościach rozpatrywanego postępowania egzekucyjnego zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skarżąca otrzymała 2 stycznia 2018r. A zatem ustawowy termin na skorzystanie z art. 38 § 1 u.p.e.a. upłynął [...] stycznia 2018r. W tej sytuacji wniosek skarżącej złożony [...] listopada 2018r. był niewątpliwie spóźniony i jako taki niedopuszczalny. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła naruszenie art. 13 u.p.e.a. w zw. z art. 151 w zw. z art.145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, w wyniku czego nie zwolniono rachunku bankowego. Wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji a także pozostawienie Sądowi I instancji prawa o rozstrzygnięciu o kosztach postępowania II instancji. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy, Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżąca kasacyjnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy a pozostałe strony - w tym przypadku organ - w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał jej przeprowadzenia Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z treścią art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej konieczne jest podkreślenie, że ze względu na to, że konstrukcja art. 174 p.p.s.a. umożliwia zaskarżenie wszelkich naruszeń prawa, jakich mógł się dopuścić Sąd I instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia, granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą kasacyjnie. Powinny one zawsze zostać wyznaczone w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok NSA z 19 lutego 2009r., II FSK 1688/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych). Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej, czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyrok NSA z 13 listopada 2014r., I OSK 1420/14). Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a., wskazaną wyżej zasadę, stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Pewnym złagodzeniem rygorów wynikających z art. 176 w związku z art. 178 p.p.s.a. jest przewidziana w art. 183 § 1 tej ustawy możliwość przytoczenia przez stronę nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Należy przy tym wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 września 2006r., SK 63/05 orzekając o zgodności art. 174, art. 183 § 1 i art. 184 p.p.s.a. z wymienionymi w nim przepisami Konstytucji RP nie zakwestionował konstytucyjności przyjętego modelu skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ważne jest też zwrócenie uwagi, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z 26 października 2009r., I OPS 10/09 podjęta w pełnym składzie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może jednak zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015r., II GSK 2140/13) chyba, że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012r., I FSK 1679/11). Do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy jednakże wyciąganie z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej przytoczonych tam zarzutów i wiązanie ich z powołanymi tam przepisami w celu uzupełnienia wskazanej w petitum skargi kasacyjnej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z 13 listopada 2007r., I FSK 1448/06). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że nie ma on obowiązku formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Należy bowiem mieć na uwadze, że wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej (zob. wyroki NSA z 19 marca 2014r., II GSK 16/13 i 17 lutego 2015r., II OSK 1695/13). Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. Poczynienie powyższych uwag jest o tyle niezbędne, że w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna została skonstruowana w sposób nieuwzględniający wszystkich wskazanych wyżej wymogów. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Skarga kasacyjna rozpoznana w tak zakreślonych granicach nie zasługuje na uwzględnienie. Formułując zarzut błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej powinien wskazać, na czym polegało niewłaściwe odczytanie przez wojewódzki sąd administracyjny treści przepisu, jak również powinien wskazać, jak przepis ten powinien być rozumiany (por. wyrok NSA z 10 września 2019r., sygn. akt I GSK 1323/18). Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno wobec powyższego zawierać argumentację na poparcie wykładni przepisów prawa materialnego, odmiennej od przyjętej przez sąd pierwszej instancji. W konsekwencji zarzut naruszenia prawa materialnego dla swej skuteczności, wymaga wykazania, jakie dyrektywy interpretacyjne wojewódzki sąd administracyjny naruszył, w konsekwencji czego ustalił niewłaściwe rozumienie normy prawnej i jakie powinno być prawidłowe rozumienie przepisu (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020r., sygn. akt I OSK 3808/18). Pełnomocnik skarżącej nie precyzując podstaw kasacyjnych zarzucił naruszenie przepisów: art. 13 u.p.e.a. w zw. z art. 151 w zw. z art.145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie. Wskazać należy, że art. 133 § 1 p.p.s.a., stanowi, że Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy chyba że, organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Zarzut naruszenia przez Sąd tego przepisu byłby uzasadniony wtedy, gdyby skład orzekający nie wziął pod uwagę dokumentu znajdującego się w aktach sprawy który miał istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wyjaśnić też należy, iż z art. 151 p.p.s.a. wynika, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Przepis ten ma charakter swoistej "instrukcji" dla Sądu, jakiej treści rozstrzygnięcie ma wydać, gdy uzna, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis ten może być naruszony w przypadku, gdy Sąd, uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie, wydaje orzeczenie oddalające skargę lub gdy uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, uwzględnia ją. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła. Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i wydał rozstrzygnięcie na podstawie art. 151 p.p.s.a. Przepis art. 151 p.p.s.a. jest tzw. przepisem wynikowym, a warunkiem jego zastosowania w ramach kontroli instancyjnej jest spełnienie hipotezy w postaci niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Naruszenie tego rodzaju przepisu jest zawsze następstwem naruszenia innych norm prawnych, co oznacza, że zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Powyższe odnosi się także do art. 145 p.p.s.a., który stanowi o możliwych rozstrzygnięciach sprawy w przypadku jej uwzględnienia. Stąd też zarzut skargi kasacyjnej nie może się ograniczać do wskazania naruszenia ww. przepisów bez powiązania ich z przepisami prawa przewidującymi możliwość podjęcia w określonej sprawie przez organ administracji czynności lub aktu (por. np. wyroki NSA: z dnia 22 maja 2020r., sygn. akt II OSK 2633/19; z dnia 26 lutego 2020r., sygn. akt I OSK 3002/18). Wobec powyższego, skonstruowanie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. bez wskazania konkretnego naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie może okazać się skuteczne. Odnosząc się natomiast do zarzutu "naruszenia art. 13 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie w wyniku czego nie zwolniono rachunku bankowego" należy wskazać, że osoba roszcząca sobie prawa do zajętej rzeczy może bronić swych praw, zgłaszając wniosek o wyłączenie danej rzeczy spod egzekucji. Zgodnie z treścią art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. O prawach tych rozstrzyga organ egzekucyjny, który rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia spod egzekucji w terminie 14 dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalszych 14 dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe (art. 38 § 2 u.p.e.a.). Zasadnie Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca w świetle prawa nie ma statusu osoby zobowiązanej, natomiast jej odpowiedzialność ma charakter wyłącznie przedmiotowy, ograniczony do składników majątku wspólnego. Art. 13 u.p.e.a., stanowi bowiem, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Wobec tego skarżąca, pozbawiona statusu osoby zobowiązanej w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. - co do zasady - nie była uprawniona do składania wniosku na podstawie tej regulacji. Sąd I instancji prawidłowo podkreślił, że instytucja unormowana w art. 13 § 1, § 2 u.p.e.a., zgodnie z literalnym brzmieniem, została przewidziana wyłącznie dla zobowiązanego, zdefiniowanego w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Skarżąca też domagając się uchylenia zajętego rachunku bankowego nie powoływała się na swój ważny interes, tylko na naruszenie prawa przez organ egzekucyjny. Co za tym idzie wniosek złożony przez osobę, która nie jest zobowiązana w myśl art. 1a pkt 20 u.p.e.a., należało przeanalizować z punktu widzenia art. 38 u.p.e.a. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skarżąca otrzymała 2 stycznia 2018r. A zatem ustawowy termin na skorzystanie z art. 38 § 1 u.p.e.a. upłynął, więc 16 stycznia 2018r. W tej sytuacji zasadnie stwierdzono, że wniosek skarżącej złożony 9 listopada 2018r. był spóźniony i jako taki niedopuszczalny. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Lublinie, który trafnie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. W konsekwencji, ponieważ żaden z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów nie okazał się zasadny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę oddalił.