I OZ 1329/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L. B. i S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 października 2019 r., sygn. akt II SA/Go 586/19 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi L. B. i S. B. na postanowienie Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 11 października 2019 r., sygn. akt II SA/Go 586/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu wniosku L. B. i S. B., odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskami z dnia 22 marca 2019 r. L. B. i S. B. wystąpili o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w związku z wydanym w dniu 19 lutego 2019 r. postanowieniem Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2019 r. sygn. akt II SPP/Go 34/19 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił L. B. i S. B. adwokata. W piśmie z dnia 28 czerwca 2019 r., Okręgowa Radca Adwokacka w Zielonej Górze poinformowała, że na pełnomocnika z urzędu wyznaczony został adwokat K. K. W dniu 7 sierpnia 2019 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik wniósł skargę na postanowienie Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że o wyznaczeniu go pełnomocnikiem dowiedział się w dniu 15 lipca 2019 r. W ocenie pełnomocnika, w sytuacji niedochowania terminu wniesienia skargi na skutek złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika dniem, w którym ustaje przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi jest dzień, w którym pełnomocnik ma możliwość sporządzenia i wniesienia skargi do sądu, nie później jednak niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wskazał, że pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy II SPP/Go 34/19 w dniu 16 lipca 2019 r. w siedzibie Sądu, a z akt administracyjnych wynika, że w dniu 18 lipca 2019 r. pełnomocnik złożył w organie pełnomocnictwo substytucyjne dla aplikanta adwokackiego oraz pismo ORA z dnia 28 czerwca 2019 r. o ustanowieniu go pełnomocnikiem (a więc mógł się również zapoznać z aktami administracyjnymi sprawy). W ocenie Sądu przyjąć zatem należy, że najpóźniej w dniu 18 lipca 2019 r. ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi. Zdaniem Sądu dalsze zwlekanie przez pełnomocnika ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie było uzasadnione ani celowe, zwłaszcza, że przepisy prawa nie ustanawiają terminu zawitego, w którym możliwe byłoby ewentualne uzupełnienie skargi w zakresie zarzutów, wniosków lub uzasadnienia. Sąd podkreślił, że warunkiem dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu jest złożenie go w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. W niniejszej sprawie dniem tym był 18 lipca 2019 r. Zatem 7 - dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływał w dniu 25 lipca 2019 r. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został złożony w dniu 7 sierpnia 2019 r., tj. z uchybieniem terminu zawitego, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli L. B. i S. B., zarzucając naruszenie art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że pełnomocnik nie czekał do ostatniego dnia upływu 30 dniowego terminu na wniesienie skargi. Licząc od zapoznania się z aktami dministracyjnymi w dniu 18 lipca 2019 r. do czasu wniesienia skargi w dniu 7 sierpnia 2019 r. upłynęło 20 dni. Pomiędzy zawiadomieniem pełnomocnika z urzędu a wysłaniem skargi pełnomocnik dokonał szreg czynności celem zapoznania się z aktami, przeanalizowania sprawy i podjęcia ostatecznej decyzji o tym czy wywiedzie skargę od decyzji. W ocenie skarżących w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 243 i n. P.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Z pewnością za taki dzień nie można uznać momentu zapoznania się z aktami w organie administracyjnym. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym także przyznanie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Spóźniony zaś lub z mocy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym (art. 88 P.p.s.a.). Z brzmienia powołanych przepisów wynika, że Sąd w pierwszej kolejności bada, czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem terminu. Dopiero w razie uznania, że termin ten został zachowany, badaniu podlegają przesłanki uprawdopodobniające brak winy w uchybieniu terminu do dokonania danej czynności procesowej. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest zachowanie przez pełnomocnika terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Niewątpliwie termin dla skarżących do wniesienia skargi upłynął, zaś stronom udzielone zostało prawo pomocy przyznane przed wniesieniem skargi, na mocy którego ustanowiono dla nich pełnomocnika. W takiej sytuacji wniesienie skargi do sądu wymagało równoczesnego wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu. Nie były też w sprawie kwestionowane daty związane z powzięciem przez pełnomocnika wiadomości o ustanowieniu go w sprawie, miało to miejsce w dniu 15 lipca 2019 r. Należy w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z wypracowanym w orzecznictwie stanowiskiem w odniesieniu do skargi kasacyjnej, w relacji do poprzedniego brzmienia art. 177 P.p.s.a., przyczyna uchybienia terminu ustaje w czasie, gdy pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma pełną możliwość działania w sprawie, nie później niż z upływem terminu do wniesienia środka zaskarżenia od dnia o zawiadomieniu go o ustanowieniu pełnomocnikiem. W brzmieniu obowiązującym po 15 sierpnia 2015 r. art. 177 § 3 P.p.s.a. stanowi, że w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przepis ten wyznacza zatem sposób ustalania początku biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu, co nie jest przedmiotem sprawy. Trzeba jednakże stwierdzić, że w przypadku ustanowienia z urzędu pełnomocnika na etapie skargi do Sądu I instancji, kwestia początku biegu terminu do wniesienia skargi przez pełnomocnika nie została odrębnie uregulowana, zastosowanie muszą zatem znaleźć przepisy dotyczące stron oraz stanowisko wypracowane pod wpływem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt SK 17/12. Pomimo, że art. 87 § 1 P.p.s.a. zastrzega, że żądanie przywrócenia terminu należy zgłosić w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, to uwzględnienia wymaga fakt, że zgodnie z art. 87 § 4 P.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona jest zobowiązana dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W konsekwencji uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 P.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do sądu jest przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu składany w imieniu i na rzecz strony, przyczyny uchybienia terminu nie mają bowiem związku z działalnością pełnomocnika, ale stanowią skutek działań podjętych przez stronę w celu uzyskania pomocy prawnej. Jej przyznanie otwiera drogę do podjęcia działań przez pełnomocnika i z reguły łączy się z potrzebą uzyskania przywrócenia terminu do wniesienia skargi w imieniu reprezentowanej strony. Zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. Powstaje w tej sytuacji pytanie, co stanowiło "przyczynę uchybienia" i kiedy przyczyna ta ustaje. Posługując się tym zwrotem "ustanie przyczyny uchybienia" sądy administracyjne przyjmują, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 P.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi, nie później jednak niż upływ trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 384/14 oraz z dnia 5 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 543/14). Okres 30 dni od dnia zawiadomienia o wyznaczeniu jest traktowany jako maksymalny do dokonania czynności. Biorąc pod uwagę, że w przypadku wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu, należy jednocześnie dokonać czynności, której wniosek dotyczy, uzasadnione jest stanowisko, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływa maksymalnie z 30 dniem od dnia zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu do reprezentowania strony. Nie można przy tym pominąć, że omawiana kwestia dotycząca terminów do dokonywania czynności przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie jest wprost uregulowana. Orzecznictwo definiuje "ustanie przyczyny uchybienia" nie później niż na dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu. Jednocześnie art. 87 § 1 P.p.s.a. wskazuje na termin 7 dni liczony od "czasu ustania przyczyny uchybienia terminu". Okoliczność ta jest podstawą do formułowania w orzecznictwie również tezy, że siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony – w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik – realnie mógł sporządzić i wnieść skargę. Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym taki pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania" się do wniesienia skargi, a czym innym jest siedmiodniowy termin, przepisany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Terminy te się nie przenikają, lecz następują kolejno po sobie. Realnie zatem pełnomocnik może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu niezbędnego do jej sporządzenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 76/14, z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 63/14 oraz z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1544/13). Skoro zatem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażane są konkurencyjne stanowiska, z których każde, jak wyżej wskazano, może znaleźć uzasadnienie, to rozumienie przyjęte przez pełnomocnika we wniosku o przywrócenie terminu stanowi jedną w alternatyw interpretacyjnych, dopuszczanych przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozważając, czy alternatywa ta może znaleźć uznanie, należy wziąć pod uwagę charakter czynności, której wniosek o przywrócenie terminu dotyczy i skutki wywoływane odrzuceniem wniosku. Związany jest on ze skargą do Sądu I instancji, zaś jego odrzucenie zamyka stronie drogę do sądu. Ponadto przyjęcie możliwości złożenia wniosku w terminie 30 dniu od daty zawiadomienia o wyznaczaniu pełnomocnikiem (traktowanego jako termin maksymalny ustania przyczyny uchybienia) nie skutkuje "nieograniczoną w czasie" możliwością składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a. i nie prowadzi do stanu nadmiernej niepewności prawnej. Skoro w rozpatrywanej sprawie adwokat o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu dla strony dowiedział się 15 lipca 2019 r., zapoznał się z aktami administracyjnymi w dniu 18 lipca 2019 r., a następnie dokonywał czynności związane z przeanalizowaniem sprawy i podjęciem ostatecznej decyzji o tym czy wywiedzie skargę od decyzji to przyjąć należy, że przyczyna uchybienia terminu w rozumieniu przyjmowanym w orzecznictwie ustała najpóźniej w dniu 14 sierpnia 2019 r. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi złożony w dniu 7 sierpnia 2019 r. wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim należy zatem uznać za wniesiony w terminie. Podobny pogląd o zachowaniu terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a., liczonego w sytuacji ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie później niż w dniu upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie, został wyrażony również w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2017 r. sygn. akt I OZ 688/17 oraz z dnia 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OZ 1248/17, który skład rozpatrujący niniejsze zażalenie w całości podziela. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 P.p.s.a.