III FSK 2367/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 19 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 1914/19 w sprawie ze skargi I.C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 17 marca 2020r. sygn. akt I SA/Gd 1914/19 uwzględnił skargę I.C. i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej DIAS) z dnia 5 sierpnia 2019 r. Zaskarżonym postanowieniem utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdańsku z dnia 06 czerwca 2019 r. o uznaniu skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę zawiadomieniem z dnia 11.04.2019 r. za nieuzasadnioną i odmówiono uchylenia zaskarżonej czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżone postanowienie wskazał, że nie jest dopuszczalna egzekucja wierzytelności za pracę w części podlegającej ochronie umożliwiającej pozostanie w dyspozycji dłużnika środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W rozpoznawanej sprawie środki przekazane przez bank w wyniku dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia pochodziły z wynagrodzenia za granicą. Rzeczą organu egzekucyjnego było poczynienie ustaleń co do tytułu prawnego przelewów. W ocenie Sądu I instancji zasadny był również zarzut zaniechania przez organ egzekucyjny wyjaśnienia zarzutu prowadzenia egzekucji na podstawie decyzji, która nie została prawidłowo doręczona. Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ dokona ustalenia, czy w stanie faktycznym sprawy egzekucja została przeprowadzona z uwzględnieniem kwoty wolnej od zajęcia, a w konsekwencji oceni konieczność dokonywania zwrotu zajętych niezgodnie z prawem wynagrodzeń za pracę na rachunek bankowy zobowiązanej. Ponadto wskazał, że organ obowiązany jest zająć stanowisko odnośnie zarzutu prowadzenia egzekucji na podstawie decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W złożonej przez DIAS skardze kasacyjnej wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy rozpoznawanej przez Sąd l instancji (podstawa kasacyjna z art. 174 pkt. 2 ustawy p.p.s.a.) t.j: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi, pomimo jej bezzasadności; błędne zastosowanie środków określonych w ustawie i uznanie skargi za zasadną w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie nie zawierało podstaw prawnych uzasadniających jego uchylenie, zatem skarga winna być oddalona na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. w związku z art. 9 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 1438 ze zm.; dalej zwana jako u.p.e.a.) w związku z art. 871 Kodeksu pracy w zw. z art. 72 u.p.e.a. poprzez przyjęcie przez WSA, że organ nie dokonał merytorycznego rozpatrzenia sprawy, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy organ uprawniony był do rozpatrzenia skargi jedynie w trybie skargi na czynności egzekucyjne dotyczące zajęcia wynagrodzenia za pracę a nie czynności egzekucyjne polegające na zajęcia rachunku bankowego; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 29 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ odwoławczy w postępowaniu skargowym na czynności egzekucyjne jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w tym wyjaśnienia zarzutu dotyczącego prawidłowości doręczenia decyzji na podstawie, której prowadzona jest egzekucja; 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 ustawy p.p.s.a., poprzez rozpoznanie poza granicami rozpoznawanej sprawy, oraz uchylenie aktu administracyjnego nie naruszającego procedury; 5. art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a., poprzez oparcie rozstrzygnięcia na błędnie przyjętym stanie faktycznym oraz przyjęcie, że organ odwoławczy wydał postanowienie z naruszeniem przepisów proceduralnych przy czym Sąd nie wskazał, który z przepisów postępowania został przez organ naruszony w sposób mogący mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia pomimo wskazania w orzeczeniu, jako podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. 6. art. 141 § 4 i art, 153 ustawy p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu wyroku błędnej oceny prawnej postępowania i błędnych wskazań co do dalszego postępowania organu w związku z w/w naruszeniami prawa procesowego; Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku celem ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od Strony skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Złożono wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2023 r., na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COViD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r, z uwagi na brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy stacjonarnej, a także na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, w niezmienionym składzie orzekającym, sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a. Wyjaśniając podstawy orzeczenia należało stwierdzić, że stosownie do art.184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw, albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z dyspozycji tego przepisu wynika, że oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez sąd za bezzasadną. Skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części (por. wyroki NSA: z 20 stycznia 2006 r., I OSK 344/05 i I OSK 345/05; z 17 maja 2011 r., I OSK 113/11; z 11 kwietnia 2017 r., II FSK 2195/16; z 21 czerwca 2017 r., II OSK 2637/15; z 3 października 2017 r., II FSK 2331/15). Wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, bowiem Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał postanowienie DIAS dotyczące uznania za nieuzasadnioną skargę na czynność egzekucyjną za wadliwe i w konsekwencji je uchylił. W niniejszej sprawie Skarżąca w dniu 6 maja 2019 r. wniosła skargę na czynność egzekucyjną, w której stwierdziła naruszenie przez ten organ przepisów art. 9 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 871§ 1 Kodeksu pracy poprzez dokonanie zajęcia wynagrodzenia ponad kwotę wolną od egzekucji oraz naruszenia art. 3 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 207 O.p. poprzez egzekwowanie kwoty wynikającej z decyzji która nie weszła do obrotu prawnego. Organ ocenił, że Strona zakwestionowała czynność egzekucyjną jaką jest zajęcie wynagrodzenia za pracę u pracodawcy. W rozpoznawanej sprawie organ nie kwestionował twierdzenia Strony znajdującego się we wniesionej "skardze na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego", że na rachunek bankowy skarżącej wpłynęła część wynagrodzeń w kwotach pozostałych po dokonaniu potrąceń w trybie egzekucji świadczenia pieniężnego z wynagrodzenia i organ w kwietniu 2019 r. dokonał egzekucji z rachunku bankowego w kwocie 1655,17 zł., a następnie dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę do kwoty 2.024,04 zł., a na rachunek bankowy wpłynęła kwota 1582,33 zł. jednocześnie Strona wskazał, że płaca minimalna od 10.01.2019r. wynosiła 2.250 zł brutto, co daje ok. 1.634 zł. netto. Skarżąca sprecyzowała żądanie wskazując, że skarga dotyczy dokonania egzekucji z rachunku bankowego z naruszeniem gwarancji kwoty wolnej od podatku. Wbrew twierdzeniu organu problemem spornym była możliwość prowadzenia wobec przekazanych z tytułu wynagrodzenia przez pracodawcę z pozostałych części wynagrodzenia, egzekucji na podstawie przepisów dotyczących egzekucji z rachunku bankowego, a nie sama czynność zajęcia wynagrodzenia czy zajęcia rachunku bankowego. Należy również dostrzec, że zaistniała sytuacja wynikała z tego, że zgodnie z dyspozycją wynagrodzenie Strony wpłacane było na rachunek bankowy, który również podlegał zajęciu. Sytuacja skarżącej została oceniona przez organ przez pryzmat technicznego sposobu przekazywania wynagrodzenia na rachunek bankowy, w oderwaniu od prawnego tytułu przelewu. Złożona w sprawie skarga na czynności egzekucyjne dotyczy okoliczności związanych z prawidłowością postępowania egzekucyjnego (art. 54 § 1 u.p.e.a.). Zgodnie z treścią powołanego przepisu – zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarżąca jednoznacznie sprecyzowała żądanie domagając się obalenia konkretnych czynności egzekucyjnych, czyli dokonania egzekucji z rachunku bankowego z naruszeniem gwarancji kwoty wynagrodzenia wolnej od zajęcia. Z art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. wynika, że zawiadomienie o zajęciu środków na rachunku bankowym oznacza, iż z chwilą wpływu świadczenia do właściwego oddziału banku, powstaje obowiązek banku wstrzymania wypłat środków pieniężnych z zajętego rachunku do wysokości zajętej wierzytelności, a zajętą kwotę bank powinien bezzwłocznie przekazać organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności, chyba że zaistnieją przeszkody w dokonaniu wypłat, wówczas bank musi o nich poinformować organ egzekucyjny w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Przeszkodami mogą być w szczególności: brak środków pieniężnych na rachunku, czy przechowywanie na nim kwot niepodlegających egzekucji administracyjnej. Wprawdzie, skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny i stanowi tylko uzupełnienie innych środków zaskarżenia, przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, niemniej jej konstrukcja normatywna wskazuje na stosunkowo szeroki zakres zastosowania, zwłaszcza, gdy chodzi o różnorakie czynności natury faktycznej. Jej przedmiotem jest wyłącznie ocena prawidłowości, a więc zgodności z prawem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny, a jej celem jest zapewnienie praworządności postępowania egzekucyjnego w każdym jego aspekcie. Znaczenie tej instytucji prawnej dla porządku prawnego jest tym bardziej doniosłe, że postępowanie egzekucyjne ze swej istoty przynosi szczególnie dotkliwą, władczą ingerencję aparatu państwowego w sferę własności i prywatności obywatela. Interes prawny wnoszącego taką skargę może dotyczyć uchylenia zakwestionowanej czynności, ale może także obejmować samo stwierdzenie, że określoną czynność podjęto niezgodnie z prawem. Zauważyć trzeba, że eliminowanie sprzecznych z prawem czynności organu egzekucyjnego leży także w interesie społecznym, skoro w myśl art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. Skarga na czynność egzekucyjną powinna gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej. Organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka. Celem skargi na czynności egzekucyjne jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej na skutek wskazania przez wnoszącego tę skargę przedmiotu zaskarżenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Z treści skargi na czynność wynika, że nie dotyczy ona samego zajęcia wynagrodzenia czy też zajęcia rachunku bankowego, ale pobrania środków pochodzących z wynagrodzenia bez uwzględniania tej części która zwolniona jest z potrąceń. W przypadku zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz zajęcia rachunku bankowego – organ egzekucyjny jest zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank zostały przekazane w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy (art. 9 § 1 u.p.e.a.). Obowiązek wyjaśnienia, czy należności na rachunku bankowym podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym, zarówno przed dokonaniem zajęcia, jak i później w trybie skargi na czynności egzekucyjne. W rozpoznawanej sprawie organ nie kwestionował, że środki przekazane przez bank w wyniku dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia pochodzą z wynagrodzenia za granicą. Rzeczą organu egzekucyjnego było poczynienie ustaleń co do tytułu prawnego przelewów. Zdaniem Sądu organ nie może poprzestać na ogólnej wiedzy co do przedmiotu zajęcia w postaci środków pieniężnych z rachunku bankowego, lecz dokonując czynności egzekucyjnej wiedzę tę powinien zweryfikować i uwzględnić okoliczności dotyczące źródła wpływu na rachunek bankowy z uwagi na konieczność uwzględnienia kwoty wynagrodzenia wolnej od potrąceń. Zasadnie Sąd I instancji wskazał, że skarga na czynność egzekucyjną powinna gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej, wobec czego organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka, stwierdzając, że to wyłącznie bank ma świadomość pochodzenia wpływających na rachunek środków pieniężnych, a zatem to wyłącznie na nim spoczywa obowiązek oceny, czy środki pieniężne podlegają wyłączeniu spod egzekucji i związana z tym odpowiedzialność. Zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego – nie niweczy ochrony przed egzekucją ustanowionej przez ustawodawcę na rzecz wynagrodzenia za pracę. Przepis art. 9 § 1 u.p.e.a. zapewnia tę ochronę odsyłając do przepisów Kodeksu pracy (wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy). Przepis ten przewiduje zasadę poszanowania minimum egzystencji. Zgodzić się należy z organem, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Skarga Zobowiązanej dotycząca pobrana przez organ z rachunku bankowego kwoty, pochodzącej z wynagrodzenia z części wolnej od zajęcia, stanowiła właśnie skargę na czynność egzekucyjną w której podniesiono "zarzut formalnoprawny odnoszący się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego" – pobrania kwot które zostały wyłączone na podstawie przepisów Kodeksu pracy z zajęcia. Tryb egzekucji z rachunku bankowego wymaga uwzględnienia art. 9 § 1 u.p.e.a. oraz art. 871 Kodeksu pracy. Nie jest dopuszczalna egzekucja wierzytelności za pracę w części podlegającej ochronie umożliwiającej pozostanie w dyspozycji dłużnika środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Strona, której wynagrodzenie w części pozostałej po przeprowadzeniu egzekucji z wynagrodzenia za pracę, nie może być w sytuacji zróżnicowanej jedynie ze względu na sposób przekazywania tych kwot przez pracodawcę (w formie przelewu na rachunek bankowy lub w formie wypłaty gotówkowej). Należy zwrócić uwagę, że podzielenie poglądu organu doprowadziłoby to do sytuacji w której pomimo pobrania kwoty wynagrodzenia ponad kwotę wolną od potrąceń, Dłużnik nie miałby możliwości skutecznego zakwestionowania tej czynności, pomimo, że samo zajęcie wynagrodzenia czy też rachunku bankowego dokonane zostało zgodnie z przepisami. Jednak jeżeli kwoty pobrane zostały z naruszeniem przepisów dotyczących wyłączenia spod egzekucji to czynności te dokonane są z naruszeniem ustawy. Organ egzekucyjny jest zobowiązany – szczególnie gdy zajął również wynagrodzenie za pracę - kontrolować, czy przy przekazaniu mu przez bank środków została uwzględniona kwota wolna od potrąceń z wynagrodzenia za pracę, a w niniejszej sprawie organ tego nie uczynił, ograniczył się tylko do zbadania czy samo zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia jest prawidłowe. W sprawie nie ma też znaczenia, że na wniosek Skarżącej złożony 8 lipca 2019 r. organ zwolnił z egzekucji kwotę 1200 zł oraz zwolnił kwotę 2000 zł z każdorazowych wpływów na zajęty rachunek bankowy przekazywanych tytułem wynagrodzeni za pracę. Instytucja przewidziana w art. 13 §1 u.p.e.a. dotyczy sytuacji w której organ na wniosek zobowiązanego ze względu na jego ważny interes może zwolnić (...) z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Oznacza to, że organ w przypadku zaistnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego może zwolnić z egzekucji określone składniki, ale takie które tej egzekucji podlegają, nie są z niej wyłączone. Natomiast w odniesieniu do wynagrodzenia za pracę art. 87 1 § 1 Kodeksu pracy wskazuje jaka kwota wynagrodzenia jest wolna od potrąceń, czyli z której te potrącenia nie mogą być już dokonywane. Wydanie postanowienia z dnia 8 lipca 2019 r. dotyczącego zwolnienia z każdorazowych wpływów z tytułu wynagrodzenia za pracę na rachunek bankowy kwoty 2000 zł., na które powołuje się organ, nie sanowało czynności dokonanej w dniu kwietniu 2019 r. na którą to czynność Strona złożyła skargę. Z tego też względu niezasadne jest stwierdzenie autora skargi kasacyjnej, że "przekazanie do ponownego rozpatrzenia celem m.in. ustalenia, czy w stanie faktycznym sprawy egzekucja została przeprowadzona z uwzględnieniem kwoty wolnej od zajęcia, a w konsekwencji oceny konieczności dokonania zwrotu zajętych niezgodnie z prawem wynagrodzeń za pracę na rachunek bankowy zobowiązanej, jest nieuprawnione." Czynność została dokonana, a organ w sytuacji złożenia na tę czynność skargi zobowiązany jest ocenić czy na dzień jej dokonania nie naruszała ona ustawy. Z tych też względów zaskarżone postanowienie zawierało podstawy do jego uchylenia, tym samym zarzuty 1), 2), 4), 5) i 6) skargi kasacyjnej są niezasadne. Natomiast zasadny jest zarzut 3) skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 29 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ odwoławczy w postępowaniu skargowym na czynności egzekucyjne jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w tym wyjaśnienia zarzutu dotyczącego prawidłowości doręczenia decyzji na podstawie, której prowadzona jest egzekucja. W postępowaniu egzekucyjnym nie bada się kwestii prawidłowości doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego. Stwierdzona wadliwość stanowiska wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji w tym zakresie, wobec uznania, że słusznie postanowienie DISA zostało uchylone, nie może doprowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Jak wynika bowiem z art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, między innymi wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji. |Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA | |Anna Juszczyk-Wiśniewska |Paweł Borszowski |Wojciech Stachurski |